ادبیات فارسی 1(عروض وقافیه)پیش دانشگاهی قسمت دوم
|
خود آزمايي صص 62 – 61 1 – وزن هايي كه از نظر نظم ميان هجاهاي كوتاه و بلند يكسان باشند و وزن هاي ديگر مثل مسدس و مربع سالم يا محذوف از آن به دست بيايد . 2 – بضاعت نياوردم الّا اميد خدايا ز عفوم مكن نااميد « سعدي » بـ ضا عَت نَـ يا وَر دَ مِلـ لا اُ ميد U ــ ــ U ــ ــ U ــ ــ U ــ خُـ را يا ز عَفـ وَم مَـ كُن نا اُ ميد U ــ ــ U ــ ــ U ــ ــ U ــ فعولن فعولن فعولن فعل بحر : متقارب مثمن محذوف هجاي پاياني هر دو مصراع كشيده است كه طبق اختيار وزني بلند محسوب مي شود . در هجاي هشتم مصراع اول طبق اختيار زباني همزه حذف شده است .
باران اشكم مي دود وز ابرم آتش مي جهد با پختگان گوي اين سخن سوزش نباشد خام را « سعدي » با را نِ اَشـ كَم مي دَ وَد وَز اَبـ رَ ما تَش مي جَـ هَد ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ با پُخـ تِـ گان گو يين سـُ خن سو زِش نَـ با شَد خا م را ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن بحر : رجز مثمن سالم حذف همزه در هجاي دوازدهم مصراع اوّل و هجاي ششم مصراع دوّم طبق اختيارات زباني صورت گرفته است .
نسيم صبح را گفتم كه با او جانبي داري كز آن جانب كه او باشد صبا عنبر فشان آيد « سعدي » نَـ سيـ م صُبـ ح را گُفـ تَم كِ با او جا نِـ بيـ دا ري U ــ U ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ كَـ زان جا نب كِ او با شَد صَـ با عَنـ بَر فِـ شا نا يَد U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ مفاعلين مفاعلين مفاعلين مفاعلين بحر : هزج مثمن سالم در هجاي دوّم و پانزدهم مصراع دوّم همزه طبق اختيارات زباني حذف شده است .
اي مسلمانان فغان زان نرگس جادو فريب كاو به يك ره برد از من صبر و آرام و شكيب « سعدي » اي مُـ سَلـ ما نان فـ ـغان زان نَر گِـ سِ جا دو فَـ ريب ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ كو بِـ يك ره بُر د از مَن صَبـ رُ آ را مُ شـ كيب ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن بحر : رمل مثمن مخدوف هجاي پاياني هر دو مصراع كشيده است كه طبق اختيارات وزني فقط بلند محسوب مي شود . در هجاي سيزدهم ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( واو عطف ) 3 – اگر مرد عشقي كمِ خويش گير وگرنه ره عافيت پيش گير « سعدي » اَ گر مَر دِ عِشـ قي كَـ م خيـ ش گير U ــ ــ U ــ ــ U U ــ U ــ وَ گر نَـ رَ هِـ عا فِـ يت پيـ ش گير U ــ ــ U ــ ــ U ــ ــ U ــ فعولن فعولن فعولن فعل بحر : متقـارب مثمن مخدوف در هجاي سوم مصراع دوم طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود هجاي پايان كلمه در هجاي هشتم مصـراع اول و هجـاي پنجم مصراع دوم طبق اختيارات زباني مصـوّت كوتاه به بلند تبـديل مي شود ( كسره ي اضافه )
به فريادم ز تو هر روز ، فرياد ازين فرياد روز افزونم اي دوست « نظامي » بـ فر يا دَم زِ تُ هر رو ز فر ياد U ــ ــ ــ U U ــ ــ U ــ ــ اَ زين فر يا د رو زَف زو نَ مي دوستU ــ ــ ــ U ــ ــ ــ U ــ ــ مفاعلين مفاعلين فعولن در هجاي ششم مصراع اول ، طبق اختيارات زباني ، مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( هجاي پايان كلمه ) بحر : هزج مسدس محذوف هجاي آخر بيت كشيده است كه طبق اختيارات وزني ، بلند محسوب مي شود . سپردم به تو دل ندانسته بودم كه تو بي وفا در جفا تا كجايي « فرّخي سيستاني » سـ پُر دَم بِـ تُ دِل نَـ دا نِسـ تِ بو دم U ــ ــ U U ــ U ــ ــ U ــ ــ كِ تُ بي و فا در جَـ فا تا كُـ جا ييU U ــ U ــ ــ U ــ ــ U ــ ــ بحر : متقـارب مثمن سـالم در هجاي پنجم مصراع اول و هجاي دوم ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( هجا پايان كلمه )
ز فراق چون ننالم من دل شكسته چون ني كه بسوخت بندبندم ز حرارت جدايي « عراقي » ز فِـ را ق چُن نـ نا لم مَـ نِ دل شـ كَسـ تِ چُن ني U U ــ U ــ U ــ ــ U U ــ U ــ U ــ ــ كِـ بِـ سو خت بَنـ د بَنـ دم زِ حَـ را رَ تِ جُـ دا يي U U ــ U ــ U ــ ــ U U ــ U U U ــ ــ فعلاتُ فا علاتن فعلاتُ فاعلاتنبحر : رمل مثمن مشكـول در هجاي سيـزدهم مصراع دوم ، طبق اختيـارات زباني ، مصـوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( كسره ي اضافه ) ديشب گله ي زلفش با باد همي كردم گفتا غلطي بگذر زين فكرت سودايي « حافظ » ديـ شب گِـ لِـ ي زُلـ فَش با با د هَـ مي كر دَم ــ ــ U U ــ ــ ــ ــ ــ U U ــ ــ ــ گفـ تا غَـ لَـ طي بُگـ زَر زين فكـ رَ تِ سو دا يي ــ ــ U U ــ ــ ــ ــ ــ U U ــ ــ ــ مفعول مفاعيلن مفعول مفاعيلن بحر : هزج مثمن اخرب در هجاي پنجم مصراع اوّل ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( كسره ي اضافه ) بسي بگفت خداوند عقل و نشنيدم كه دل به غمزه ي خوبان مده كه سنگ و سبوست « سعدي » بَـ سي بـ گُفـ ت خُـ دا وَنـ د عَقـ لُ نَـشـ نيـ دم U ــ U ــ U U ــ ــ U ــ U ــ ــ ــ كِـ دل بِـ غم ز يِ خو بان مَـ دِ كِـ سَنـ گُ سَـ بوست U ــ U ــ U U ــ ــ U U U ــ U U ــ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فَعَلنبحر : مجنث مثمن مخبون مخدوف / در هجاي دهم مصـراع دوم ، طبق اختيـارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبـديل مي شود ( هجاي پايان كلمه ) ركن پاياني مصراع دوم طبق اختيارات وزني به جاي فَعَلن از « فع لن » استفاده مي شود .
اي خوب تر از ليلي بيم است كه چون مجنون عشق تو بگرداند در كوه و بيابانم « سعدي » اي خو ب تَ رَز ليـ لي بيـ مَست كِ چُن مَجـ نون ــ ــ U U ــ ــ ــ ــ ــ U ــ ــ ــ عِشـ قِ تُ بِـ گَر دا نَد در كو هُ بِـ يا با نم ــ ــ U U ــ ــ ــ ــ ــ U U ــ ــ ــ مفعول مفاعيلن مفعول مفاعيلن هجاي دوم مصراع دوم ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به مصوّت بلند تبديل مي شود ( كسره ي اضافي ) بحر : هزج مثمن اخرب
آه سعدي اثر كند در كوه نكند در تو سنگدل اثري « سعدي » آ ه سَعـ دي اَ ثَر كُـ نَد دَر كوه ــ U ــ ــ U ــ U ــ ــ ــ نَـ كُـ نَد دَر تُـ سَنـ گ دل اَ ثَـ ري U U ــ ــ U ــ U ــ U U ــ فعلاتن مفاعلن فَعلِن بحر : خفيف مسدّس مخبون مخدوف در ركن اوّل مصراع اوّل طبق اختيارات وزني فعلاتن به فاعلاتن تبديل مي شود . در ركن پاياني مصراع دوّم طبق اختيارات وزني فعلن به فع لن تبديل مي شود . |