X
تبلیغات
ادبیات
مطالب پراکنده در مورد ادبیات و سؤال و جواب های درسی
منبع شناسي براي همكاران ادبيات

منابع امتحان دكتري زبان و ادبيات فارسي

 

 

 

متون نظم

1. شاهنامه

 

1. نامه باستان، نه جلد؛ دكتر كزّازي، انتشارات سمت 2- دكتر عزیز الله جويني، 5 جلد، انتشارات دانشگاه تهران 3- حماسة رستم و اسفنديار، دكتر جويني 4- غمنامة رستم و سهراب، شعار/ انوري 5. رزمنامة رستم و اسفنديار، شعار/ انوري 6- داستان سیاوش، دکتر مینوی و داستان سیاوش دکتر جوینی 7- تصحیح دکتر خالقی بر دیگر تصحیح­ها ارجحیت دارد. 8. فرهنگ جامع شاهنامه (محمود زنجاني،نشر عطايي).

2. مثنوي

 

1. شرح مثنوي شريف، 3 جلد فروزانفر (دفتر اول) 2. شرح مثنوي شريف، دكتر سيّد جعفر شهيدي، انتشارات علمي و فرهنگي (10 جلد)، ادامة كار فروزانفر 3. شرح مثنوي كريم زماني، انتشارات اطّلاعات، 6 جلد 4. بحر در کوزه، دکتر زرین­کوب

3. بوستان

1. شرح دكتر غلامحسين يوسفي، انتشارات خوارزمی 2. شرح دكتر انزابي نژاد و سعيد قره بگلو، انتشارات آیدین، تبریز

4. منطق الطير

 

1. دكتر شفيعي كدكني، انتشارات سخن 2. دكتر انزابي نژاد و سعيد قره بگلو، انتشارات آیدین، تبریز 3. دكتر صادق گوهرين، انتشارات علمي و فرهنگي 4. دكتر اشرف زاده، انتشارات اساطير 5. تصحيح و شرح دكتر كاظم دزفوليان، انتشارات طلايه 5. فرهنگ نوادر لغات و تعبيرات آثار عطّار، دكتر اشرف زاده، انتشارات آستان قدس رضوي

5. حافظ

­

1. حافظ نامة بهاء الدين خرمشاهي 2. حافظ خطيب رهبر، انتشارات صفي علي شاه 3. فرهنگ اشعار حافظ، دكتر احمد علي رجايي، انتشارات علمي 4. درس حافظ، 2 جلد، دکتر استعلامی، انتشارات سخن 5. شرح غزلیات حافظ، 5 جلد، دکتر ثروتیان 6. مکتب حافظ، منوچهر مرتضوی

6. حديقه

 

1.تعليقات حديقه، مدرس رضوي، انتشارات علمي 2. آب آتش فروز، دكتر رضا اشرف زاده 3. برگزیده حدیقه، دكتر بانو كريمي، انتشارات زوّار 4. گزيده حديقه، دكتر راشد محصّل، انتشارات جامي. 5. شرح جامع حدیقه، دکتر افراسیاب­پور، انتشارات عرفان

7. خمسة نظامی

 

1. وحید دستگردی 2. دكتر برات زنجاني 3. پردة سحر سحري، دكتر انزابي نژاد 4. دكتر بهروز ثروتيان

8.. ديوان ناصر خسرو

 

1. تحليل اشعار ناصر خسرو، دكتر مهدي محقّق، انتشارات دانشگاه تهران 2. سي قصيده، مهدي محقّق 3.شرح كامل ديوان ناصر خسرو، دكتر شعار و كامل نژاد 4. شرح بزرگ ديوان ناصر خسرو، مهدي محقّق

9. ديوان مسعود سعد

1. گزيدة لسان، انتشارات علمي و فرهنگي 2. گزيدة اشرف زاده، انتشارات اساطير 3. گزيده دكتر توفيق سبحاني 4. بهترین تصحیح آن، از دکتر مهدی نوریان می­باشد.

10. ديوان خاقاني

1. شرح دشواريهاي خاقاني، دكتر كزّازي، نشر مركز 2. رخسار صبح، دكتر كزّازي 3. بزم ديرينه عروس، معصومه معدن‌كن 4. گزيده عباس ماهيار 5. گزيده هاي دكتر سجادي 6. سوزن عيسي، دكتر كزازي

11. ديوان صائب

1. گزيدة دكتر بانو كريمي، انتشارات زوّار 2. گزيدة دكتر مؤتمن 3. گزيدة محّمد قهرمان

 

 

 

متون نثر

 

1.تاريخ بيهقي

1. خطيب رهبر 3 جلد، انتشارات مهتاب 2. ديباي خسرواني، ياحقي و سيّدي 3. بهترین تصحیح از آن دکتر یاحقی و سیدی است.

2. گلستان سعدي

1. دكترغلامحسين يوسفي، انتشارات خوارزمي 2. خزئلي

3. كشف المحجوب

1. تصحیح و شرح دكتر محمود عابدي، انتشارات سروش

4. جهانگشاي جويني

1. گزيدة دكتر شعار، انتشارات قطره 2. شرح مشكلات جهانگشا، احمد خاتمي 3. شرح دكتر حبیب الله عباسی

5. مرصاد العباد

متن کامل محمّد امين رياحي، گزيدة دكتر انزابي نژاد

6. چهار مقاله

1. به سعي و اهتمام علّامه قزويني، محمّد معين 2. انزابي نژاد

7. كليله و دمنه

1. مجتبي مينوي، دانشگاه تهران 2. گزيدة دكتر انزابي نژاد، انتشارات آیدین تبریز 3. گزيده خطيب رهبر 4. گزيده پيام نور در دو جلد همراه با چهار مقاله (دکتر مقصودی)

8. سفر نامه

1. ناصر خسرو، به كوشش دكتر نادر وزين‌پور، امير كبير 2. دبير سياقي.

9. مرزبان نامه

1. خطيب رهبر، انتشارات صفي عليشاه

 

 

 

فنون و صناعات ادبي

 

-  صناعات ادبي و فنون بلاغت، همايي، مخصوصا اصطلاحات آخر کتاب

- معالم البلاغه، دكتر رجايي (دانشگاه شيراز)  - جواهر البلاغه: ترجمه هم شده است.

- معاني: دكتر شميسا، احمدكامل نژاد، دكتر اشرف زاده و علوي مقدم (سمت)دكتر كزازي

- بيان: دكتر شميسا، احمدكامل نژاد، دكتر اشرف زاده و علوي مقدم (سمت)دكتر كزازي

- بديع: دكتر شميسا، احمدكامل نژاد، دكتر كزازي، بديع از ديدگاه زيبايي شناسي دكتر وحيديان

- آيين سخن:دكتر صفا(ققنوس) - هنجار گفتار

دستور

1. دستور خيامپور  2. دستور انوري گيوي، انتشارات فاطمي،2 جلد 3. دستور زبان فارسي و دستور تاريخي زبان فارسي، دكتر خانلري 5. توصيف ساختمان دستور زبان فارسي، دكتر باطني.

تاريخ ادبيات

1.گزيده تاريخ ادبيات ايران، دكتر ترابي  2.مختصري در تاريخ تحول نظم و نثر پارسي، دكتر صفا(ققنوس) 3. از صبا تا نیما، آریانپور 3 جلد.

مرجع شناسي

1. غلامرضا ستوده (سمت)   2. نورالله مرادي ( فرهنگ معاصر)

     سبك شناسي

1. بهار 3 جلد  2. شميسا 2 جلد (کلیات، نثر و نظم)

عروض و قافيه

1. دكتر شاه حسيني  2. دكتر شميسا 3. فرهنگ عروضي شميسا 4. كامل احمد نژاد 5. عروض و قافيه دكتر وحيديان، نشر دانشگاهي 6. عروض و قافیه، دکتر شهری

 

 

 

عربي

 

 

 

1.قرآن ( معني، تجزيه و تركيب) 2. نهج البلاغه ( معني، تجزيه و تركيب): دكتر شهيدي، فيض الاسلام، آيتي، گزيده آن از دكتر محمد مهدي جعفري يا آموزس نهج ... از همين مولف نهج البلاغه ترجمه مبشرزاده 3.اشعار عربي مرزبان نامه، كليله، گلستان (توضيحات)، جهانگشا و 4. ترجمه معلقات سبعه دکتر آیتی (انتشارات سروش) 5. مبادي العربيه، جلد 4: توضيح و شرح حسيني - نحو براي دانشجو و صرف براي دانشجو: دكتر رادمنش جواهر الادب: احمد هاشمي - معجم الاعراب القرآن الكريم: طنطاوي. - مجاني الحديثه (مخصوصا جلد سوم و قصاید لامیه العجم طغرایی اصفهانی) - تجزيه و تركيب قرآن (انتشارات قم)، (ده سوره)

 

زبان انگليسي

1.­تاريخ ادبيات ادوارد براون 2. دايرة المعارف اسلام 3. تاريخ ادبيات آريانپور 4. ادبيات فارسي از عصر جامي تا روزگار ما دكتر شفيعي كدكني، ترجمه حجت الله اصيل، نشر ني 5. ایرانیکا، احسان یارشاطر 6.گرامر  در حد تافل

منابع كمكي: جستجو در تصوف و دنبالة آنl ارزش ميراث صوفيهl حماسه سرايي در ايران l حماسة ملیl  معيار الاشعارlفرهنگ اصطلاحات عرفاني دكتر سجاديl  شرح ابن عقيلl  داستان داستانها و جام جهان بينl شرح زندگاني مولاناl  از كوچه رندانl  شرح مشكلات ديوان انوري و مفلس كيميا فروشl در قلمرو سعديl  مكتب هاي ادبي 2 جلد رضا سيد حسيني(نگاه)l نقشي از حافظ (دشتي) l واژه­نامة شاهنامه (پرويز اتابكي، نشر فرزان روز) lواژه نامك (نوشين) lحافظ حافظه ماست و ذهن و زبان حافظ خرمشاهيl خاقاني، شاعر دير آشناl  شرح گلشن رازl  دیوان منوچهري،دبيرسياقي و افشارl غزليات شمس: دكتر شفيعيl موسیقی شعر و تازیانه­های سلوک صور خیال در شعر فارسی دکتر شفیعی کدکنیl برگزیده كشف الاسرار: دكتر ركني و دكتر انزابي نژادl قابوسنامه:دكتر يوسفيl  مقامات حريري (دكتر انزابي)

l فرهنگ اشارات و کنایات، دکتر شمیسا

توضیح:

آشنایی با مقدمة داستان­های معروف ادبیات مانند داستان­های شاهنامه، داستان­های نظامی، منطق الطیر و مثنوی در بخش تاریخ ادبیات ضروری به نظر می­رسد.

 

+ نوشته شده در  سه شنبه سی و یکم خرداد 1390ساعت 16:47  توسط م.امینی ثانی | 


خود آزمايي ص 106

 

1ـ آخشيج : عنصر / آبزن : حوضچه /  بابزن : سيخ كباب / مزگت : مسجد/  پرويزن : غربال

2ـ  چهار كلمه مثال بزنيد كه در گذشته وجود داشته اند و امروز نيز با تغيير در حوزه ي معنايي به كار مي روند:

 

لغت

قديم

جديد

شوخ

چرك

بذله گو

سیاست

 تنبیه

 سیاست

حوصله

چينه

صبر و تحمل

دبير

نويسنده

معلم

سوگند

گوگرد

قسم

 

3- واژه هاي زير چه معنايي دارند و چگونه ساخته شده اند ؟

 نزاجا : نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي                                       ساف : سازمان آزادي بخش فلسطين

سمت : سازمان مطالعه و تدوين كتب دانشگاهي                                      ره : رحمه الله عليه و رضوان الله عليه

 

4- چرا فعل هاي زير ، ساده اند ؟

 زيرا بن مضارع آن ها از يك تك واژه ساده تشكيل مي شود.

آموختم : آموز / آویختی : آویز / افزود : افزای / آلودن : آلای / بخشید : بخش / پرداختن : پرداز / پیوست : پیوند / چسبید : چسب /

سپرد : الف ) سپار : سفارش کردن     ب ) سپر : طی کردن  / فروخت : فروش

 

5ـ براي موصوف هاي زير صفت هاي طنزآميز و جدي بنويسيد. مثال :                     

 

موصوف

صفت

جدي

طنز‌آميز

قد

بلند

دراز

كلاس

بزرگ

گنده

خيابان

وسيع ، ناهموار

گًل وگشاد ، پرچاله چوله

امتحان

آسان ، دشوار

آبكي ، نفس گير ، پدر در بيار

پا

بزرگ ، كوچك

فسقلي ، گنده ، دراز

 

6- سه نمونه ي ديگر جز آن چه در بياموزيم درس آمده است ، بنويسيد كه دو تلفظ متفاوت دارند و تلفظ رايج آن را مشخص كنيد.

الف –  تجربه – لذت – مداد – عطر – نماد – جهاد   ←  ( تلفظ الف رايج است )

ب -   تجربه – لذت – مداد – عطر – نماد – جهاد

 

 

 

درس پانزدهم

خود آزمايي ص 114

       1-  واژه هاي زير را بر اساس ترتيب اجزاي سازنده ، تا مرحله تك واژه تجزيه كنيد.

واژه                                     مرحله ي نخست                                          مرحله ي دوم                                        مرحله ي سوم

ناتواني                                 ناتوان + ي                                                       نا + توان                                                -----

بي حوصلگي                       بي حوصله + گي ( گ + ي )                          بي + حوصله                                         -----

يخجال سازي                    يخچال ساز + ي                                               يخچال + ساز                                        يخ + چال

گرفتاري                           گرفتار + ي                                                       گرفت + ار                                             -----

نسنجيده                            ن +  سنجيده                                                    سنجيد + ه                           سنج + يد(تكواژ ماضي ساز )

هنرآموزي                        هنر آموز+ ي                                                    هنر + آموز                                             -----

پروار بندان                       پروار بند + ان                                                   پروار + بند                                               -----

دل بستگي                        دل بسته + گي                                                 دل + بسته                                               بست + ه 

دل دادگان                       دل داده+ گان                                                 دل + داده                                                داد + ه

هم دردي                         هم درد+ ي                                                      هم + درد                                                 -----

هزارتوماني                       هزارتومان + ي                                                هزار + تومان                                            -----

دانش آموزان                   دانش آموز+ ان                                               دانش + آموز                                         دان +      ش

بي مسئوليتي                     بي مسئوليت + ي                                             بي + مسئوليت                                       مسئول + يت  

ستايشگري                       ستايش گر+ ي                                                ستايش + گر                                           ستای + -ِ ش

دانشگاه                           دانش + گاه                                                       دان +    ش                                              -----

2- برخي از واژه هاي مشتق ، بيش از يك وند دارند : (نا هماهنگي  ، نا شكيبايي) پنج كلمه بنويسيد كه بيش از يك وند داشته باشند و وندآخرآن ها  «گي » باشد ، بي برنامگي ، وارستگي ، نقدينگي ، بي پردگي ، ناپيوستگي ، وا نهادگي ، بي پايگي ، بي حوصلگي ، هم خانوادگي ، بي مايگي، همپايگي و …

پنج كلمه بنويسيد كه بيش از يك وند داشته باشند و وند آخر آن ها  « ا »  باشد،مثل:ناشنوا،نازيبا ، ناروا ، ناخوانا ، ناشكيبا ، نازيبا ، نابينا   

       3- تكليف دانش آموزي     

 با    4- با مراجعه به فرهنگ لغت بنويسيد كدام تلفّظ درست است؟

شکل ب صحیح است .  ب -   غِرّه مشو ، متمِّمِ فعل ، مٌصاحَب خوب ، مصوِّت كوتاه ، مٌضافً اِليه

 

درس شانزدهم

خود آزمايي    ص 124

       1- تكليف دانش آموزي است .

       2- با كمك فعل هاي ساده ي زير ، فعل پيشوندي بسازيد. آن گاه تفاوت تعداد اجزاي آن ها را دردو كاربرد نشان دهيد.

داشتن : بازداشتن ، برداشتن ، واداشتن

داشت : من چند كتاب داشتم   ←  ( سه جزئي مفعولي )

بازداشت : او من را از اين كار بازداشت ( منع کرد )   ←    ( 4 جزئي مفعولي متممي )

برداشت : او كتاب را برداشت .  ← ( 3جزئي مفعولي )

واداشت : او مرا به اين كار واداشت ( وادار کرد )  ← ( 4 جزئي مفعولي متممي )

انگيختن : بر انگيختن

انگيخت : سخنان او شوري در من انگيخت ( ایجاد کرد ) . ( در نثر معيار امروزي كاربرد چنداني ندارد )  ←  ( 4جزء مفعولي ، متممي )

برانگيخت : خداوند ، پيامبران را برانگيخت ( مبعوث کرد ) / اين سخن خشم او را  برانگيخت   ←  ( 3جزئي مفعولي )

رسيدن : فرارسيدن

رسيد : كتاب ها رسيد   ←  ( 2 جزئي )

فرا رسيد:فصل بهار فرا رسيد . ( آغاز شد )   ←  ( 2جزئي)

بردن :    فرو برد

بردن : كتابم را بردم ، بچه را بردم   ←  (3جزئي مفعولي )

فرو برد : او خشم خود را فرو برد   ← (3جزئي مفعولي )

ماند :  درماند، بازماند  ،  فرو ماند

ماند : او در خانه ماند  ( نرفت )  ←  (2جزئي )

درماند : او از پاسخ درست در ماند   ←  ( 3 جزئي متممي )

بازماند : او از تحصيل باز ماند   ←  ( 3 جزئي متممي )

فرو ماند : ماه از جمال محمّد (ص) فروماند . ( متحیر شد )  ←  ( سه جزئی متممی )

كشيد : باز كشيد ،دركشيد ، فروکشید ، برکشید

كشيد : او نقاشي كشيد  ←  ( 3 جزئي مفعولي )

بازكشيد : او دست از كار باز كشيد ( برداشت )  ← ( چهار جزئي مفعولي متممي )

دركشيد : او را از اسب دركشيد  (استفاده ي تاريخي دارد به معني پايين كشيدن  )  ←  ( 3 جزئي مفعولي ) 

فرو کشید : او را از دیوار فرو کشید   ←  ( سه جزئی مفعولی )

برکشید : او خود را برکشید ( ترقی داد )    ←   ( سه جزئی مفعولی )

خواست : درخواست ، باز خواست

خواست : من كتاب را خواستم ، او چند كاغذ مي خواست  ←  ( 3 جزئي مفعولي )

درخواست : او كتاب را از من درخواست ( درخواست كرد )  ←  ( 4 جزئي مفعولي متممي )

امروزه به جاي « درخواست » ، « درخواست كرد » رايج است .

بازخواست : قاضي متهم را بازخواست كرد  ←  ( 3 جزئي مفعولي ) 

3- پنج واژه ي ديگر در زبان فارسي معاصر بيابيد كه صورت ملفوظ و مكتوب آن ها متفاوت باشد.

شنبه : شمبه  / تمبر : تمر / دست آويز : دستاويز  /  بيابان : بي يابان / زنبور : زمبور / زودتر : زوتر / مجتمع : مشتمع / خويش : خيش /

خوار : خار

 

درس هفدهم

خود آزمايي  ص 129

      1- با توجه به آن چه خوانده ايد ، ويژگي هاي دستوري اين جمله ها را پيدا كنيد.

الف) تقديم مضاف اليه : . ابودجانه را قاعده چنان بود …….. قاعده ي ابودجانه ……

ب) كاربرد ساخت كهن ماضي استمراري : به جنگي رفتي ، برسر بستي ، بربستي ، بدانستندي

پ)كوتاهي جملات        ت)كاربرد فعل پيشوندي : بر بستي            ث) تكرار واژه ها  مثل : عصابه ، بربستي  و تكرار جمله عصابه بربستي  

2- جابه جايي اجزاي جمله را در نمونه هاي زير پيدا كنيد.

تقديم فعل بر مفعول : برداشتيم ، تني هفتاد ( مفعول ) /جابه جايي صفت و موصوف : تني هفتاد / تقديم فعل : يافتم امير را فرودآمده /

تقديم فعل بر نهاد : نباشد خصمان را بس خطري / تقديم مضاف اليه : سالار هندوان را گوش

3- پنج كلمه مثال بزنيد كه فرايند واجي كاهش در آن صورت پذيرفته باشد.

دل آور : دلاور / صحراء : صحرا  /  علما ء : علما   / دست به دست : دس به دس  /دست رنج : دس رنج / خواهر : خاهر

قند شكن : قن شكن / ماست بند : ماس بند / پستچي : پسچي

 

درس هجدهم

خودآزمايي ص 136

1ـ تكليف دانش آموزان است .

2ـ تكليف دانش آموزان است.

3ـ علاوه بر صامت ( ي) چه صامت هاي ديگري مشمول قاعده ي افزايش مي شوند؟

صامت ( گ)     ←            ستاره : ستارگان /  خسته : خستگي                            صامت «همزه»    ←           خانه : خانه اي / خانه : خانه ات

صامت (ج) ←                    ترشي : ترشيجات /  سبزي : سبزيجات                     صامت «ك» ←                  نيا: نياكان / پلّه: پلكان

صامت (و)          ←             جادو : جاودان /  آهو: آهوان (1)                          صامت «د»        ←              بدين / بديشان

صامت «هـ »      ←              بهت / بهش

(1)    توجه : در گفتار واج ( و) ( v) نمود آوايي دارد ولي در خط نشان داده نمي شود.

 

درس نوزدهم

خودآزمايي ص 144

       1- معادل امروزي فعل هاي زير را بنويسيد.

گفتندي: مي گفتند / همي خواست : مي خواست / شنيدستم  : شنيده ام / بديدمي : مي ديدم / مي نويس : بنويس / مي بنوشت : مي نوشت

2- شكل امروزي فعل هاي دعايي زير را بنويسيد.

زديده گرچه برفتي نمي روي از ياد                      كه چشم بد به جمال مباركت مرساد ← نرسد.

درهاي علم و حكمت بر ايشان گشاده گرداناد ←گرداند.

خداي – عزّوجل – بر زندگاني تو بركت كناد  ←كند.

و بر شما كسي گماراد  كه شما را مكافات كند. ←بگمارد.

3- ده مورد از فعل هاي تاريخي در س حسنك وزير را استخراج كنيد و نوع و معادل امروزي آن ها را بنويسيد.

گذشته شده است : در گذشته است .                                     ببايد رفت : بايد برود .

در تاريخي كه مي كنم : در تاريخي كه مي نويسم .              خشم گرفتي : خشمگین مي شد .

مي جنبانيدندي : مي جنبانيدند .                                               

مي شنودم : مي شنيدم                                                              خلعت مصريان استد : خلعت مصريان را گرفت .

پيغام بگزاردم : پيغام رساندم .                                                 در آن خلوت چه رفت : چه روي داد.

حسنك پيدا آمد :  حسنك پيدا شد.                                        خليفه را به چند گونه صورت كردند :  گزارش دادند .

5-واژه هايي نظير مراجعه ، لبريز ، نگريستن ، استفاده و به متمم نياز دارند. پنج جمله از كتاب ادبيات فارسي انتخاب كنيد كه نظير اين واژه ها در آن ها به كار رفته باشد.

مبارزه با : طبق طرح مارشال وزير امورخارجه آمريكاي لاتين براي مبارزه با كمونيسم به كشورهاي اروپايي كمك مالي پرداخت شد.

دلجويي از و تسلا بخشيدن به : تُم براي دلجويي از ضعفا و تسلا بخشيدن به‌آنها وسيله اي مي يافت .

روي آوردن به : روي آوردن به ادبيات معاصر از اوايل دوره مشروطه آغاز شد.

مصاحبه با : خبرنگار با وزير آموزش و پرورش مصاحبه كرد .

مهارت در : رشهريار در سرودن انواع شعر سنتي مهارت داشت  .

علاقه مند به : پدرش بسيار به افسانه و داستان علاقه مند بود .

بحث درباره ي : بحث درباره ي ادبيات خوب است  .

مراجعه به : به مدير مدرسه مراجعه كردم .                                                

لبريز از : نگاهش لبريز از محبت است  .                                                 

 آشنايي با : از آشنايي با شما خوشحالم . 

گفتگو با : او با ما گفتگو كرد . 

جنگ با : جنگ آمريكا با عراق فجايع بسيار به بار آورد . 

توجه : اين واژه ها با حرف اضافه هاي اختصاصي در جمله به كار مي روند.

 

درس بيست و يكم

خود آزمايي ص 162

       1- درس ( چگونگي تصنيف گلستان ) را از نظر دستور تاريخي بررسي كنيد.

جابه جايي ضمير :  به چه كار آيدت ز گل طبقي = به چه كارت

حذف فعل قرينه : فلان عزم كرده است و نيّت جزم / آزردن دوستان جهل است و كفّارت يمين سهل

حذف فعل بدون قرينه : به عزّت عظيم و صحبت قديم (قسم مي خورم ) / موضعي خوش و خرّم و درختان درهم (بود)

كاربرد كهن واژه ها : گفتا ، بقيّت …

توجّه : مي توان متن را به طور كامل به شيوه ي فوق بررسي كرد.

 

درس بيست و دوم

خود آزمايي  ص 168

       1- معادل امروزي جمله هاي زير را بنويسيد.

آن حال كه همي طلب كرد   ← آن حالتي كه طلب مي كرد ( مي خواست )

مرا رشك وي مي رنجه داشت   ← حسادت وي مرا مي آزرد . ( ناراحت مي كرد)

ابراهيم ينال برادر كهين سلطان طغرل بود   ←  ابراهيم ينال كوچكترين برادر طغرل بود.

همي يك باري از جاي بجست   ←  ناگهان ( يك باره ) از جاي برخاست ( ناگهان از جا پريد).

ديگر بار شيخ حديث دستار كرد  ←  بار ديگر شيخ درباره ي عمامه صحبت كرد.

اما حدود سيستان و شهرهاي او كه چند است از كجا تا كجاست  ←  حدود سيستان از كجا تا كجاست و شهرهايش چند تاست؟

اگرپنداري كه به خواب‎اندراست،چون بخواني پاسخ همي‎دهد  ←  اگر فكرمي‎كني كه خوابيده‎است وقتي‎صدايش‎بزني‎جواب مي دهد.

به پهلوي او بر، ستارگكي است خُرد ، نام او سُها  ←  در كنار آن ، ستاره اي كوچك به نام سهاست .

2- دو جمله ي زير را با آهنگ افتان و خيزان بخوانيد و تفاوت آن ها را توضيح دهيد.

*او خيلي بر انجام اين كار تاكيد داشت .     ــــــــــــــــ  افتان

جمله ي فوق ، خبري و آهنگ آن افتان است .

*او خيلي بر انجام اين كار تاكيد داشت ؟  ــــــــــــ  خيزان

جمله ي فوق ، پرسشي و آهنگ آن خيزان است .

*شما هم اين موضوع را به خوبي مي دانيد. ـــــــــــ   افتان

جمله ي فوق ، خبري و آهنگ آن افتان است .

*شما هم اين موضوع را به خوبي مي دانيد؟ ـــــــــــ  خيزان

جمله ي فوق ، پرسشي و آهنگ آن خيزان است.

 

درس بيست و سوم

خود آزمايي  ص 173

       1- براي هر يك از نقش هاي زبان مثالي ( غير از آن چه در كتاب آمده است ) ذكر كنيد.

الف : انتقال پيام : فردا به مسافرت خواهم رفت .

ب : محمل انديشه : سنگ فاقد روح است .

پ : حديث نفس : بايد عجله كنم .                   

ت : آفرينش ادبي: اگر همه شب قدر بودي ، شب قدر بي قدر بودي . /    و يا : چشمان سبزو آبي خطه ي شمال مرا به خويش خواند.

2- كدام يك از نقش هاي زبان ، كاركرد اجتماعي بيشتري دارد؟ چرا؟

ايجاد ارتباط : زيرا زبان يك پديده قانون مند اجتماعي است كه براي اطلاع رساني و ايجاد هم حسّي و هم زباني و هم دلي به كار مي‎رود.

يا زيرا برقراري هر گونه مناسبات اجتماعي و انتقال پيام و ايجاد ارتباط و هم حسّي و هم دلي و هم زباني با ديگران در مسائل اجتماعي از طريق ارتباط كلامي صورت مي گيرد .

3- درباره ي ارتباط زبان با فكر يك بند بنويسيد .

 زبان تكيه گاه انديشه است يعني به خاطر وجود زبان است كه انسان قادر به انديشيدن است از طرف ديگر انسان تنها موجودي است كه فكر مي كند و سخن مي گويد از اين طريق معلوم مي شود بين فكر و زبان ارتباط عميقي وجود دارد .

اگر انسان از زبان بي بهره بود ، نه مي توانست تفكر كند نه مي توانست علمي را به دست آورد و نه مي توانست فكر و علم خود را به ديگران منتقل كند . اغراق نيست ، اگر گفته شود كه بدون زبان حيات انسان بر روي زمين ناممكن بوده است .

4ـ جمله ها وكلمه هاي زير را بخوانيد و محل تكيه را با گذاشتن علامت مشخص كنيد و با تغيير جاي تكيه تفاوت جمله ها و كلمه ها را توضيح دهيد  .  

الف) آيا به او اطلاع داديد كه در جلسه شركت كند ؟

در اين جمله تكيه بر « اطلاع داريد» مي باشد يعني بايد به او اطلاع  داديد ولي اگر تكيه بر « شركت كند » باشد مفهوم جمله منفي و اعتراض آميز است .

ب) از او خواهش كرديم كه انشايش را در كلاس بخواند  .   بر هر كدام از واژه ها تأكيد كنيم تكيه مي گيرد .

                            از او                      ←                                                             از او نه كس ديگر

                                    خواهش كرديم               

 

                                                    انشايش را                ←                        انشايش را نه چيز ديگر

                                                                         كلاس                    ←              در كلاس نه جاي ديگر

 

                                                                                بخواند          ←             بخواند نه كاري ديگري انجام دهد

                                                        

 

                                      اگر «ي» نكره باشد، تكيه بر هجاي سوم (وا ) مي باشد .

پ) شنوايي               اگر«ي» مصدري باشد، يعني علاقه مند بودن ، تكيه بر هجاي آخر (يي) مي باشد .

      ش- ن -و ا-يي             اگر «ي» به جاي فعل باشد ،يعني شنوا هستي ، تكيه بر هجاي سوم ( وا ) مي باشد .

 

                                             اگر «ي» نكره باشد، تكيه بر هجاي ماقبل آخر يا هجاي چهارم (مَن) مي باشد .

ت)علاقه مندي               اگر «ي» مصدري باشد، يعني علاقه مند بودن ، تكيه بر هجاي آخر ( دي ) مي باشد .

عَ ـ لا ـ قه ـ من ـ دي            اگر « ي» به جاي فعل باشد، يعني علاقه مند هستي ، تكيه بر هجاي چهارم يا ماقبل آخر ( مَن ) مي باشد .

 

                                    اگر «ي» نكره باشد، تكيه بر هجاي اول ( دي ) است .

ث)ديني

                                     اگر « ي ِ» نسبت باشد، تكيه بر هجاي دوم ( ني ) است . مثل : كتاب ديني ، گرايشات ديني

                                                                                                                              صفت نسبي                        صفت نسبي

 

درس بيست وچهارم

خود آزمايي ص 188

        3- تلفظ قديم برخي از كلماتي را كه در محل زندگي شما رواج دارند اما در فارسي امروز متروك شده اند پيدا كنيد.

      درگويش شيراز :     گاس : شايد  /  جومولو : دوقلو  /   وواري :  قرض  /   لمته : لاغر و ضعیف   /    سيل كردن : ديدن  

       4- مثل جمله هاي نمونه ي آغاز بياموزيم درس دو جمله بنويسيد.

ما نان و پنير ، تازه خورديم / مدير مدرسه ، ما را ديد.  / اميد ما ، در موفقيت توست / اين لباس ، فروشي است ./ مادر، حسين آمد.

ما نان و پنير تازه ، خورديم/ مدير ، مدرسه ي ما را ديد. / اميد مادر ، موفقيّت توست / اين ، لباس فروشي است ./مادرحسين ، آمد.

 

درس بيست وششم

خود آزمايي ص 197

1ـ با توجّه به آن چه خوانده ايد، ويژگي هاي دستوري متن زير را بنويسيد.

1ـ كهنگي زبان با توجّه به جمله بندي هاي كوتاه

2ـ  استفاده از شكل هاي قديم و تاريخي فعل : همي خورديم ، فرمود

3ـ ويژگي تكرار خصوصاً در ضماير مانند تكرار « ما » ، « وي » و حرف نشانه ي « را »

4ـ كاربرد (را) به جاي حرف اضافه ي( به ) : احكام شريعت ما را مي آموخت .

5- كاربرد ( به ) به جاي ( براي ) :  او را به رسالت به ما فرستاد.

6ـ جابه جايي اجزاي جمله : از پرستيدن بتان ما را منع كرد.

7ـ به كار بردن مفعول ومتمم به صورت مضاف اليه : ما تصديق وي نموديم . ← ما وي را تصديق نموديم .

متابعت وي كرديم      از وي متابعت كرديم.

8ـ همراه بودن «ب» با فعل ماضي مثل : بكرديم 

2-انواع ( نقش نما ) را در جمله هاي زير پيدا كنيد و معاني ( را ) را بنويسيد.

مرا  ديگر روز نوبت بود. به ديوان آمدم . استادم به باغ رفت و بوالحسن دلشاد را فرمود تا آن جا آمد و بونصر و تني چند ديگر . و نماز شام را باز آمد . يافتم امير را آن جا فرود آمده و اعيان همي آمدند. گمان افتاد كه مگر اين جا ثبات خواهد كرد و لشكر را ضبط كرد و آن  را مي ماندند تا كساني از اعيان كه رسيدني اند در رسند و آفتاب زرد را  امير به آب روان رسيد. ديگران در آمدند و اسب و سلاح بستدند و مردان را دل شكست . گفتند > زندگاني خداوند دراز باد . بيش ايستادن را روي نيست < و اين حاجب را از غم زهره بترقيد.

1 مرا دیگر روز نوبت بود : فک اضافه ( تقدیم مضاف الیه )     ←       نوبت من

2 به دیوان آمدم :  به حرف اضافه   نشانه ی متمم 

3 -  استادم به باغ رفت : به حرف اضافه   نشانه ی متمم

4 - بوالحسن دلشاد را فرمود :  را حرف اضافه   نشانه ی متمم  

5 تا آنجا آمد : تا حرف اضافه    نشانه ی متمم

6 -  نماز شام را باز آمد : نشانه قید    ←      هنگام نماز شام

7 یافتم امیر را آن جا فرو آمده : نشانه مفعول

8 – گمان افتاد که مگر اینجا ثبات خواهد کرد : که حرف ربط وابسته ساز

9 لشکر را ضبط کرد : را نشانه ی مفعول

10 آن را می ماندند : حرف اضافه ( برای )

11 – تا کسانی از اعیان که رسیدنی اند ، در رسند : تا و که حرف ربط وابسته ساز /  از حرف اضافه نشانه ی متمم

12 آفتاب زرد را امیر به آب روان رسید : را نشانه ی قید      ←      هنگام آفتاب زرد / به حرف اضافه نشانه ی متمم

13 مردان را دل بشکست : فک اضافه      ←      دل مردان شکست

14 بیش ایستادن را روی نیست : فک اضافه      ←     روی بیش ایستادن

15 این حاجب را از غم زهره بترقید : را فک اضافه     ←     زهره ی این حاجب / از حرف اضافه نشانه ی متمم

* واو در همه ی جمله ها حرف ربط هم پایه ساز است .

3- تكليف دانش آموزي است .

4-با فعل ( پختن ) جمله هايي بسازيد كه هر بار معناي فعل در آن جمله ها تغيير كند.

الف – او را پختم  ( آماده كردم  )                        ب : غذا را پخت ( گذرا )                  پ : غذا پخت .( ناگذر)

ت : از گرما پختم . ( خيلي گرمم شد)                  ث : چه خيال ها در سر مي پخت . ( مي پرورد )

ج : خرما بر نخل پخت . ( رسيد  )                         چ : در كوره ي حوادث پخت . ( تجربه کسب كرد)

 

درس بيست وهفتم

فعاليت 1   ص 199

جمله ي زير را ويرايش كنيد.

*اين مسئله را مطرح و مورد بررسي قرار گرفت .

ويرايش شده : اين مسئله مطرح شد و مورد بررسي قرار گرفت .

فعاليت 2   ص200

*يكي از دلايل علاقه ي من به موسيقي كلاسيك اين است كه شما با شنيدن آن احساس راحتي مي كنيد.

ويرايش شده : يكي از دلايل علاقه ي شما به موسيقي كلاسيك اين است كه با شنيدن آن احساس راحتي مي كنيد.

فعاليت 3 ص 200

*به بخش بعدي ملاحظه بفرمائيد .

ويرايش شده : بخش بعدي را ملاحظه بفرماييد .

دليل خطاي جمله اول : زيرا فعل « ملاحظه كردن » گذرا به مفعول است و نياز به حرف اضافه ندارد .

فعاليت 4   ص 201

*ادامه و تاكيد بر انجام چنين تمرين هايي باعث ورزيدگي در نگارش مي گردد.

ويرايش شده : انجام چنين تمرين ها و تاكيد بر ادامه ي آن ها باعث ورزيدگي در نگارش مي شود.

فعاليت صفحه ي 5  ص 202

*او با برادر همسايه اش احمد مسافرت كرد.

ويرايش شده : او با احمد برادر همسايه ي خود مسافرت كرد.

فعاليت 6  ص 202

*اگر از چسب كم تر يا بيشتر از حد معمول استفاده شود ، به صافي و شفّافيّت كتاب آسيب مي رسد  .

ويرايش شده : استفاده ي نادرست از چسب به شفّافيّت كتاب آسيب مي رساند.

فعاليت 7  ص 203

براي هر يك از كلمات بيگانه ي زير معادل هايي مناسب پيشنهاد دهيد.

كاناپه : نيمكت      / فريم : قاب    / تيراژ : شمارگان / تيتر : عنوان   / اديت : ويرايش / سوبسيد : يارانه / نگاتيو : منفي

 

درس بيست و هشتم

خودآزمايي ص 210

جمله هاي زير را ويرايش كنيد.

*اين موضوع در جلسه ي امروز مطرح و مغاير اهداف شركت تشخيص داده شد.

ويرايش شده : اين موضوع در جلسه ي امروز مطرح گرديد و مغاير با اهداف شركت تشخيص داده شد.

*هر نواري را سالي يك بار استفاده مي كنند.

ويرايش شده : از هر نوار سالي يك بار استفاده مي كنند.

*دروازه بان توپ را براي مدافع كناري واگذار كرد.

ويرايش شده : دروازه بان توپ را  به مدافع كناري داد.

*برنامه اي كه از سمع و نظر گراميتان گذشت را با هم نقد و بررسي مي كنيم .

ويرايش شده : برنامه اي را كه مشاهده كرديد ، نقد و بررسي مي كنيم.

*حسن به برادرش گفت كه مقاله اش منتشر شد.

ويرايش شده : حسن به برادرش گفت كه مقاله ات منتشر شد.

*زندگي دانشمندان بايد ضمن آن كه به دست اهل فن نوشته شود مورد دقت قرار گيرد.

ويرايش شده : اهل فن بايد زندگي نامه ي دانشمندان را با دقّت بنويسند.

*تيم مقابل از ده بازيكن خود مورد استفاده قرار داد و در فينال نهايي اين بازي را به سود خود پايان داد.

ويرايش شده : تيم مقابل از ده بازيكن خود استفاده كرد و بازي نهايي را به سود خود پايان داد.

*روش مورد استفاده در اين پژوهش روش توصيفي مي باشد كه در اين روش از روش تحليل محتوا استفاده شده است.

ويرايش شده : در اين پژوهش از روش توصيفي و تحليل محتوا استفاده شده است.

*مي رفتيم كه دومين گل را از حريف دريافت كنيم .

ويرايش شده : نزديك بود كه دومين گل را از حريف بخوريم .

*در هفته هاي اخير ، تجارت جهاني رونق بي سابقه اي را تجربه مي كنند.

ويرايش شده : در هفته هاي اخير تجارت جهاني رونق بي سابقه اي داشته است.

*اين كودك از كم خوني قابل توجّهي برخوردار است.

ويرايش شده : اين كودك دچار كم خوني شديدي است. / اين كودك بسيار كم خون است .

 

 

گروه آموزشي زبان و ادبيات فارسي استان فارس

                

+ نوشته شده در  سه شنبه سی و یکم خرداد 1390ساعت 16:34  توسط م.امینی ثانی | 

خود آزمايي صص 72 71

1 ـ تكليف دانش آموزي

2 –

روي تو چون نوبهار جلوه گري مي كند         زلف تو چون روزگار پرده دري مي كند    « خاقاني »

    رو     يِ      تُ     چُن     نو     بَـ      هار     جلـ     وِ     گَـ     ري     مي    كُـ     نَد

     ــ      U       U      ــ      ــ        U      ــ      ــ       U      U      ــ      ــ       U      ــ

    زُلـ     فِ     تُ      چُن    رو     زِ      گار      پَر      دِ      دَ     ري     مي     كُ    نَد

     ــ       U      U        ــ     ــ       U     ــ       ــ       U      U      ــ      ــ         U    ــ

      مفتعلن                          فاعلن                  مفتعلن                       فاعلن

بحر : منسرح مثمن مطوي مكشوف

وزن دوري است . مصراع دوم تكرار مصراع اوّل است . بين دو مصراع مكث وجود دارد . هر نيم مصراع هفت هجا دارد در نتيجه تعداد هجاهاي تمام مصراع زوج است ( چهارده تا ) و اركان متناوب دارد . هجاي پايان نيم مصراع است و با وجود كشيده بودن ، بلند محسوب مي شود .

شعر من زان سوزناك آمد كه غم         خاطر گوهر فشانم سوخته است      « خاقاني »

    شِعـ     رِ     مَن     زان    سو    ز      نا     كا     مَد    كِ     غم

      ــ       U     ــ       ــ     ــ       U     ــ     ــ     ــ       U      ــ

    خا      طِ     رِ       گو     هر    فـ     شا    نم     سو    خـ     تَست

      ــ       U      ــ      ــ     ــ       U      ــ    ــ     ــ        U       ــ

        فاعلاتن                      فاعلاتن                     فاعلن

بحر : رمل مسدس مخدوف ( وزن دوري ندارد )

از تو وفا نخيزد داني كه نيك دانم               وز من جفا نيايد دانم كه نيك داني     « خاقاني »

    اَز       تُ      وَ      فا      نَـ      خيـ      زد     دا      ني    كِ     نيـ     ك      دا      نَم

      ــ       ــ       U     ــ        U       ــ       ــ     ــ      ــ        U      ــ       U      ــ      ــ

    وز       مَن    جَـ    فا       نَـ       يا        يد     دا      نم    كِ    نيـ      ك     دا       ني

      ــ       ــ       U     ــ        U       ــ        ــ     ــ     ــ        U     ــ        U     ــ       ــ

       مفعول                فاعلاتن                          مفعول                 فاعلاتن

بحر : مضارع مثمن اخرب    

يا     مستفعلن             فعولن                            مستفعلن              فعولن

وزن دوري دارد بين نيم مصراع ها ، مي توان مكث كرد . اركان متناوب دارد تعداد هجاي هر مصراع زوج و نيم مصراع فرد است . هجاي پاياني نيم مصراع ها در حكم هجاي پاياني مصراع و هميشه بلند محسوب مي شود .

هر چند نمي سوزد بر من دل سنگينت               گويي دل من سنگي ست در چاه زنخدانت      « سعدي »

    هر      چنـ     د       نِـ      مي      سو      زد         بَر      مَن      دِ      لِ       سَنـ      گيـ      نت

      ــ       ــ        U        U      ــ       ــ       ــ         ــ      ــ           U       U        ــ        ــ‌       ــ

    گو      يي      دِ       لِ      مَن      سَنـ     گيست    در     چا      هِ       ز        نخـ       دا       نت        

       ــ      ــ        U        U       ــ       ــ        ــ        ــ     ــ          U       U        ــ        ــ       ــ

       مفعول                   مفاعلين                             مفعول                  مفاعلين

بحر : مضارع مثمن اخرب يا مستفعل مفعولن ـ مستفعل مفعولن

وزن دوري دارد ، در نيم مصراع مكث بالقوهُ و بالفعل وجود دارد ـ هجاي پاياني نيم مصرع كشيده است ولي مثل پايان مصراع فقط بلند محسوب مي شود ـ تعداد هجاهاي تمام مصراع 14 تاست ـ وزن متناوب دارد .

چون است حال بستان اي باد نو بهاري            كز بلبلان برآمد فرياد بي قراري      « سعدي »

    چُو       نسـ       ت       حا      لِ       بُسـ      تان       اي      با      دِ      نو      بَـ      ها      ري

       ــ‌        ــ           U        ــ       U        ــ       ــ         ــ     ــ          U      ــ       U     ــ       ــ

    كز        بُلـ        بُـ         لان     بَـ       را        مَد       فَر      يا      دِ      بي     قَـ     را       ري

      ــ        ــ           U         ــ        U       ــ        ــ       ــ      ــ         U      ــ      U      ــ       ــ

       مفعول                              علاتن                         مفعول                 فاعلاتن

يا     مستفعلن                           فعولن                         مستفعلن              فعولن

بحر : مضارع مثمن اخرب

وزن دوري دارد چون در نيم مصـراع مكث دارد ـ هجاي كل مصراع زوج است ـ وزن متناوب دارد ـ هجاي پاياني نيم مصراع همانند پايان مصراع هميشه بلند محسوب مي شود .

3 –

اي چرخ فلك خرابي از كينه ي توست             بيـداد گري پيشـه ي ديرينه ي توست

وي خـاك اگر سينـه ي تـو بشكافنـد             بس گوهر قيمتي كه در سينه ي توست

    اي      چَر      خِ      فَـ     لك      خَـ     را      بي      يز      كيـ      نِـ      يِ       تُست

     ــ       ــ         U      U      ــ         U     ــ        U       ــ      ــ         U      U         ــ

       مستفعل                         فاعلات                           مستفعل                       فع

    بيـ      دا       د      گ      ري       پيـ     شِـ    ي       ديـ      ريـ     نِـ      يِ       تُست

     ــ      ــ         U       U       ــ        ــ        U     U        ــ       ــ       U       U         ــ

        مستفعل                         مستفعل                              مستفعل                  فع

 

    وي     خا     ك     اَ       گر      سيـ       نِـ      ي       تُ        بِشـ        كا          فَند

     ــ      ــ       U     U       ــ       ــ           U       U        U        ــ          ــ          ــ

        مستفعل                      مستفعل                            مفعولن                     فع

بَس      گو      هَـ      رِ       قيـ      مَـ      تي      كِ       در      سيـ      نِ      يِ      تُست

 ــ        ــ        U       U       ــ        U       ــ        U        ــ       ــ         U        U        ــ

    مستفعل                         فاعلات                             مستفعل                        فع

 

مرغي ديـدم نشستـه بر باره ي توس            در پيش گـرفتـه كلّـه ي كي كاووس

با كلّه همي گفت كه افسوس افسوس            كو بانگ جرس ها و كجا ناله ي كوس

    مُر       غي       ديـ       دم      نِـ      شَسـ      تِ       بَر       با       رِ      يِ       توس

     ــ       ــ         ــ        ــ          U        ــ         U       ــ       ــ        U      U         ــ

         مفعولن                      فاعلات                             مستفعل                       فع

 


    دَر      پيـ      ش      گِـ      رِفـ      تِ       كلـ      لـ      يِ      كي      كا       ووس

     ــ      ــ         U         U       ــ       U         ــ       U       U       ــ       ــ        ــ

      مستفعل                           فاعلات                            مفعولن                فع

 

    با      كلـ      لِـ      هـ      مي      گُفـ     ت     كِ      افـ      سو      سَف       سوس

    ــ      ــ         U      U        ــ       ــ        U       U       ــ      ــ        ــ          ــ

       مستفعل                         مستفعل                         مفعولن                   فع

 

    كو       بان       گ      جَـ      رس       ها       و      كُـ      جا      نا      لِـ      يِ      كوس

     ــ       ــ            U       U        ــ        ــ        U       U       ــ      ــ      U       U        ــ

       مستفعل                              مستفعل                          مستفعل                     فع

 

هر سبزه كه بر كنار جويي رُسته است          گـويي ز لب فرشتـه خويي رستـه است

پا بـر سـر سبــزه تا به خـواري ننهي           كان سبزه ز خاك لاله رويي رسته است     « خيام »

    هر      سَبـ      زِ     كِـ      بر     كـ     نا     ر      جو     يي      رُسـ      تَست

     ــ       ــ          U     U      ــ      U     ــ     U       ــ      ــ       ــ        ــ

       مستفعل                         فاعلات                     مفعولن                فع

 

    گو      يي      ز      لَـ      بِ      فـ    رِشـ     تِ       خو      يي      رُسـ     تَست

     ــ      ــ         U      U      ــ       U      ــ       U        ــ      ــ        ــ        ــ

       مستفعل                       فاعلات                           مفعولن                  فع

 

    پا       بَر      سَـ     رِ      سَبـ      زِ      تا      بِ      خا      ري      نَـ     نِـ     هي

     ــ       ــ        U     U       ــ        U     ــ       U       ــ       ــ        U      U     ــ

      مستفعل                         فاعلات                         مستفعل                    فع

 

    كان      سَبـ     زِ     زِ      خا     ك      لا      لِ       رو      يي      رُس      تست

      ــ        ــ        U    U      ــ       U      ــ       U        ــ      ــ        ــ        ــ

        مستفعل                        فاعلات                        مفعولن                  فع

4 –  

الف ) مي تراود مهتاب

    مي      تَ     را      ود       مَهـ     تاب

    ــ        U      ــ      ــ        ــ      ــ

        فاعلاتن                        فع لن

 

مي درخشد شبتاب

    مي     دِ      رَخـ     شَد      شَبـ     تاب

    ــ       U      ــ       ــ       ــ        ــ

       فاعلاتن                         فع لن

 

مانده پاي آبله از راه دراز

    مان       دِ      پا      يا       بـ      لِـ      از      را       هِ      دِ     راز

     ــ         U      ــ      ــ       U       U      ــ      ــ       U      U     ــ

     فاعلاتن                         فعلاتن                          فعلن

 

بر دم دهكده مردي تنها

    بَر      دَ      م       دِهـ      كَـ      دِ       مَر      دي        تَنـ      ها

     ــ      U      U       ــ         U       U       ــ      ــ          ــ      ــ

       فاعلاتن                         فعلاتن                               فع لن

 

كوله بارش بر دوش

    كو       لِـ       با       رَش       بَر      دوش

    ــ        U       ــ       ــ        ــ       ــ

       فاعلاتن                             فع لن

دست او بر در ، مي گويد با خود

    دَسـ       تِ       او       بَر       دَر       مي     گو      يَد      با       خُد

     ــ          U       ــ       ــ       ــ       ــ       ــ      ــ      ــ      ــ

         فاعلاتن                             مفعولن                   مفعولن

 

غم اين خفته ي چند

    غَـ       مِ       اين       خُفـ      تِ      يِ       چند

     U U                 ــ        ــ           U       U          ــ

        فعلاتن                             فعلن

 

خواب در چشم ترم مي شكند .

    خا      ب      در      چَشـ      م       تَ      رَم      مي       شِـ      كَـ     نَد

     ــ        U      ــ        ــ           U        U       ــ      ــ         U        U      ــ

        فاعلاتن                            فعلاتن                            فعلن

( نيما يوشيج )

ب )

با تمام زودها و ديرها ملول و قهر بود

    با    تَـ     ما      مِ       زو    د     ها     وُ     ديـ      ر      ها      مَـ      لو     لُ      قَهـ     ر       بود

    ــ     U     ــ       U      ــ     U     ــ     U      ــ       U      ــ       U      ــ      U       ــ      U       ــ

      فاعلات                         فاعلات                          فاعلات                      فاعلات                     فع

 

ساعت بزرگ    ؟ ؟ ؟ ؟

    سا      عت      بُـ     زُرگ          ظاهراً بايد شعر به صورت زير باشد

 

ساعت بزرگِ شهر

    سا      عَـ      تِ      بُـ      زُر      گِ      شهر

     ــ        U      ــ        U      ــ        U       ــ

        فاعلات                           فاعلن

 

ساعت يگانه اي كه راست گويِ دهر بود

    سا      عَـ     تِ     يِـ      گا     نِـ     اي      كِ     را      ست     گو     يِ      دهـ      ر     بود

    ــ        U     ــ U              ــ U           ــ          U     ــ        U       ــ       U      ــ         U     ــ

         فاعلات                      فاعلات                       فاعلات                            فاعلن

 

ساعتي كه طرفه تيك و تاك او

    سا     عَـ     تي      كِ      طُر     فِـ     تيـ     كُ     تا      كِ      او

    ــ       U     ــ          U       ــ       U      ــ       U     ــ       U      ــ

          فاعلات                       فاعلات                        فاعلن

 

ضرب نبض شهر بود

    ضَر      بِ      نَبـ      ضِ       شهـ      ر       بود

      ــ        U       ــ        U         ــ         U       ــ

       فاعلات                               فاعلن

 

دنگ دنگ زنگ او بلند

    دِنـ      گ      دِنـ     گ      زنـ     گِ      او      بُـ      لَند

    ــ U                 ــ        U       ــ       U       ــ       U      ــ

        فاعلات                            فاعلات                    فع

 

با زويش دراز

    با     زو      يَش      دِ      راز

    ــ      U       ــ        U       ــ

     فاعلات                        فع

 

تا فرودتر فرود

    تا      فُـ     رو      د      تَر      فُـ      رود

    ــ      U      ــ       U      ــ       U       ــ

       فاعلات                       فاعلن

 

 

تا فراز تر فراز

    تا      فَـ     را      ز       تر      فَـ     راز

     ــ       U    ــ        U      ــ      U      ــ

      فاعلات                        فاعلن

( م . اميد )

پ )

در آستان غروب

    دَ      را       سـ     تا      نِ      غُـ      روب

    U     ــ          U     ــ       U       U        ــ

     مفاعلن                          فعلن

 

بر آبگون به خاگستري گرانيده

    بَـ      را      ب      گو     نِ       بِـ      خا      كِسـ      ت      ري      گِ      را       نيـ       دِ

    U      ــ U               ــ U         U               ــ       ــ U                    ــ U                ــ       ــ       ــ

      مفاعلن                         فعلاتن                             مفاعلن                            فع لن

هزار زورق شوم و سياه مي گذرد

    هِـ      زا      ر      زُر      رَ       قِ       شو      مُ       سِـ      يا      ه       مي      گُـ      ذَ      رَد

      U      ــ U             ــ       U U                ــ      ــ          U      ــ       U       ــ        U      U      ــ

      مفاعلن                        فعلاتن                             مفاعلن                           فعلن

 

نه آفتاب ، نه ماه

    نَـ      آ      فـ      تا      ب      نَـ      ماه

     U     ــ       U      ــ      U        U      ــ

      مفاعلن                        فعلن

 

بر آبدان سپيد

    بَـ      را      ب       دا       نِ        سَـ      پيد

    U      ــ        U       ــ        U          U        ــ

     مفاعلن                             فعلن

 

هزار زورقِ آوازه خوان شوم و سياه

    هِـ     زا     ر      زو     رَ     قِ      آ      وا      ز      خا     نِ      شو     مُ      سِـ     ياه

     U     ــ      U     ــ      U     U      ــ     ــ        U      ــ      U      ــ       U       U      ــ

      مفاعلن                     فعلاتن                      مفاعلن                        فعلن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو

درباره وبلاگ
بنام خداوند جان وخرد

هدف از ایجاد این وبلاگ موضوعات زیر می باشد:

۱-برنامه حضور گروه در سازمان

۲-شماره تلفن تماس با گروه

۳-معرفی سایتهای موجود در گروه درسی ادبیات فارسی

۴-معرفی نرم افزارهای موجود در درس زبان و ادبیات فارسی

۵-نتایج نقد وبررسی کتب درسی

۶-نظر خواهی از همکاران در موضوعات مختلف

۷-بارم بندی وبودجه بندی کتب درسی

۸-معرفی استانداردها

۱۰-فراخوان مسابقه

۱۱لیست منابع علمی در گروه

۱۲-عناوین شاخصهای ارزیابی کلاس دبیر

اعضای گروه:

1-رحیم تبریزی ، سر گروه

2-غلامحسین فرشباف زیرک کار ، عضوگروه

3-حکیمه خوش نظر ،عضو گروه


 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM


 
+ نوشته شده در  سه شنبه سی و یکم خرداد 1390ساعت 16:32  توسط م.امینی ثانی | 

خود آزمايي صص 62 61

1 – وزن هايي كه از نظر نظم ميان هجاهاي كوتاه و بلند يكسان باشند و وزن هاي ديگر مثل مسدس و مربع سالم يا محذوف از آن به دست بيايد .

2 –

بضاعت نياوردم الّا اميد         خدايا ز عفوم مكن نااميد         « سعدي »

    بـ     ضا     عَت    نَـ     يا     وَر     دَ    مِلـ     لا     اُ     ميد

     U      ــ      ــ      U     ــ     ــ      U    ــ     ــ      U     ــ

    خُـ    را       يا     ز     عَفـ    وَم    مَـ   كُن     نا     اُ     ميد

      U     ــ      ــ       U    ــ     ــ      U    ــ     ــ      U     ــ

       فعولن               فعولن              فعولن              فعل

بحر : متقارب مثمن محذوف

هجاي پاياني هر دو مصراع كشيده است كه طبق اختيار وزني بلند محسوب مي شود .

در هجاي هشتم مصراع اول طبق اختيار زباني همزه حذف شده است .

 

باران اشكم مي دود وز ابرم آتش مي جهد         با پختگان گوي اين سخن سوزش نباشد خام را     « سعدي »

    با     را     نِ     اَشـ     كَم     مي     دَ     وَد     وَز    اَبـ    رَ    ما    تَش    مي     جَـ    هَد

      ــ    ــ      U      ــ      ــ      ــ        U     ــ     ــ     ــ     U    ــ    ــ      ــ        U     ــ

    با     پُخـ   تِـ     گان     گو     يين    سـُ   خن   سو   زِش   نَـ    با    شَد     خا      م     را

      ــ     ــ     U      ــ      ــ      ــ         U     ــ     ــ    ــ     U   ــ    ــ      ــ         U     ــ

       مستفعلن                        مستفعلن                   مستفعلن              مستفعلن

بحر : رجز مثمن سالم

حذف همزه در هجاي     دوازدهم مصراع اوّل و هجاي ششم مصراع دوّم طبق اختيارات زباني صورت گرفته است .

 

نسيم صبح را گفتم كه با او جانبي داري          كز آن جانب كه او باشد صبا عنبر فشان آيد     « سعدي »

    نَـ     سيـ      م      صُبـ     ح     را     گُفـ     تَم     كِ     با     او    جا    نِـ    بيـ    دا    ري

      U      ــ         U       ــ       U     ــ      ــ      ــ       U     ــ    ــ     ــ     U     ــ     ــ    ــ

    كَـ    زان      جا      نب      كِ    او      با       شَد    صَـ    با    عَنـ   بَر    فِـ    شا     نا    يَد

       U     ــ       ــ      ــ          U     ــ     ــ       ــ        U     ــ    ــ    ــ      U     ــ    ــ    ــ

       مفاعلين                         مفاعلين                      مفاعلين                       مفاعلين

بحر : هزج مثمن سالم        

در هجاي دوّم و پانزدهم مصراع دوّم همزه طبق اختيارات زباني حذف شده است .

 

اي مسلمانان فغان زان نرگس جادو فريب        كاو به يك ره برد از من صبر و آرام و شكيب     « سعدي »

    اي     مُـ     سَلـ     ما     نان      فـ      ـغان      زان      نَر     گِـ    سِ     جا     دو     فَـ    ريب

       ــ       U      ــ     ــ     ــ          U        ــ         ــ      ــ         U    ــ      ــ     ــ        U      ــ

    كو     بِـ      يك    ره     بُر        د       از         مَن      صَبـ    رُ     آ       را      مُ     شـ   كيب

       ــ      U       ــ     ــ     ــ          U       ــ         ــ        ــ        U    ــ      ــ      ــ       U     ــ

       فاعلاتن                               فاعلاتن                           فاعلاتن                     فاعلن

بحر : رمل مثمن مخدوف

هجاي پاياني هر دو مصراع كشيده است كه طبق اختيارات وزني فقط بلند محسوب مي شود .

در هجاي سيزدهم ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( واو عطف )

3 –

اگر مرد عشقي كمِ خويش گير            وگرنه ره عافيت پيش گير      « سعدي »

    اَ     گر      مَر     دِ     عِشـ     قي    كَـ    م     خيـ    ش     گير

     U     ــ      ــ       U      ــ      ــ       U    U      ــ      U       ــ

    وَ     گر      نَـ     رَ      هِـ       عا     فِـ   يت     پيـ    ش      گير

     U     ــ      ــ      U      ــ       ــ       U    ــ      ــ      U        ــ

       فعولن              فعولن                  فعولن                فعل

بحر : متقـارب مثمن مخدوف در هجاي سوم مصراع دوم طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود  هجاي پايان كلمه در هجاي هشتم مصـراع اول و هجـاي پنجم مصراع دوم طبق اختيارات زباني مصـوّت كوتاه به بلند تبـديل مي شود ( كسره ي اضافه )

 

به فريادم ز تو هر روز ، فرياد             ازين فرياد روز افزونم اي دوست       «  نظامي »

    بـ     فر     يا    دَم     زِ      تُ      هر     رو     ز      فر     ياد

      U     ــ     ــ    ــ      U      U       ــ     ــ       U     ــ      ــ

    اَ     زين    فر    يا      د     رو      زَف    زو     نَ     مي    دوست

     U      ــ     ــ    ــ       U      ــ       ــ     ــ      U      ــ       ــ

      مفاعلين                       مفاعلين                   فعولن

در هجاي ششم مصراع اول ، طبق اختيارات زباني ، مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( هجاي پايان كلمه )

بحر : هزج مسدس محذوف هجاي آخر بيت كشيده است كه طبق اختيارات وزني ، بلند محسوب مي شود .

سپردم به تو دل ندانسته بودم           كه تو بي وفا در جفا تا كجايي       « فرّخي سيستاني »

    سـ     پُر     دَم      بِـ    تُ     دِل     نَـ     دا    نِسـ    تِ     بو     دم

      U      ــ     ــ        U     U      ــ       U     ــ    ــ      U     ــ     ــ

    كِ     تُ     بي      و    فا      در     جَـ    فا     تا      كُـ     جا    يي

      U      U      ــ        U    ــ     ــ        U    ــ    ــ        U     ــ     ــ

بحر : متقـارب مثمن سـالم در هجاي پنجم مصراع اول و هجاي دوم ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( هجا پايان كلمه )

 

ز فراق چون ننالم من دل شكسته چون ني         كه بسوخت بندبندم ز حرارت جدايي    « عراقي »

    ز     فِـ     را     ق     چُن     نـ    نا     لم    مَـ    نِ     دل     شـ    كَسـ    تِ    چُن    ني

     U     U     ــ      U      ــ       U    ــ     ــ     U    U      ــ        U      ــ      U      ــ     ــ

    كِـ    بِـ     سو   خت   بَنـ      د    بَنـ    دم    زِ     حَـ    را       رَ      تِ     جُـ     دا      يي

     U    U      ــ      U     ــ        U    ــ     ــ     U     U    ــ        U      U       U      ــ      ــ

       فعلاتُ                  فا       علاتن                    فعلاتُ                      فاعلاتن

بحر :‌ رمل مثمن مشكـول در هجاي سيـزدهم مصراع دوم ، طبق اختيـارات زباني ، مصـوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( كسره ي اضافه )

ديشب گله ي زلفش با باد همي كردم          گفتا غلطي بگذر زين فكرت سودايي      « حافظ »

    ديـ     شب    گِـ    لِـ     ي     زُلـ    فَش    با     با    د    هَـ    مي    كر    دَم

     ــ       ــ        U    U      ــ     ــ‌     ــ     ــ    ــ      U     U     ــ     ــ    ــ

    گفـ     تا       غَـ    لَـ    طي    بُگـ    زَر    زين   فكـ   رَ    تِ    سو    دا     يي

      ــ      ــ        U    U     ــ      ــ     ــ     ــ    ــ       U    U     ــ     ــ‌     ــ

        مفعول                مفاعيلن                   مفعول          مفاعيلن

بحر : هزج مثمن اخرب

در هجاي پنجم مصراع اوّل ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبديل مي شود ( كسره ي اضافه )

بسي بگفت خداوند عقل و نشنيدم           كه دل به غمزه ي خوبان مده كه سنگ و سبوست    « سعدي »

    بَـ     سي      بـ     گُفـ     ت    خُـ    دا    وَنـ    د     عَقـ    لُ    نَـشـ     نيـ         دم

     U      ــ        U      ــ       U     U     ــ    ــ      U      ــ     U     ــ          ــ         ــ

    كِـ     دل      بِـ      غم     ز     يِ    خو    بان   مَـ     دِ      كِـ   سَنـ   گُ    سَـ    بوست

      U     ــ        U       ــ      U     U     ــ     ــ      U     U       U     ــ     U     U       ــ

        مفاعلن                        فعلاتن                   مفاعلن                    فَعَلن

بحر : مجنث مثمن مخبون مخدوف  /  در هجاي دهم مصـراع دوم ، طبق اختيـارات زباني مصوّت كوتاه به بلند تبـديل مي شود ( هجاي پايان كلمه )

ركن پاياني مصراع دوم طبق اختيارات وزني به جاي فَعَلن از « فع لن » استفاده مي شود .

 

اي خوب تر از ليلي بيم است كه چون مجنون          عشق تو بگرداند در كوه و بيابانم      « سعدي »

    اي      خو     ب     تَ    رَز     ليـ     لي     بيـ    مَست    كِ    چُن      مَجـ     نون

      ــ       ــ        U      U     ــ     ــ     ــ      ــ    ــ             U     ــ        ــ       ــ

    عِشـ     قِ     تُ      بِـ    گَر     دا      نَد     در     كو  هُ    بِـ      يا         با        نم  

      ــ       ــ       U      U     ــ     ــ     ــ     ــ      ــ     U    U     ــ         ــ       ــ

         مفعول               مفاعيلن                      مفعول          مفاعيلن

هجاي دوم مصراع دوم ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه به مصوّت بلند تبديل مي شود ( كسره ي اضافي )

بحر : هزج مثمن اخرب

 

آه سعدي اثر كند در كوه          نكند در تو سنگدل اثري      « سعدي »

    آ       ه       سَعـ     دي     اَ     ثَر      كُـ     نَد      دَر      كوه

     ــ       U        ــ      ــ       U     ــ       U     ــ      ــ       ــ

   نَـ      كُـ        نَد      دَر      تُـ    سَنـ   گ     دل      اَ        ثَـ      ري

    U       U        ــ      ــ         U     ــ      U     ــ       U         U      ــ

فعلاتن مفاعلن فَعلِن       

بحر : خفيف مسدّس مخبون مخدوف

در ركن اوّل مصراع اوّل طبق اختيارات وزني فعلاتن به فاعلاتن تبديل مي شود .

در ركن پاياني مصراع دوّم طبق اختيارات وزني فعلن به فع لن تبديل مي شود .

+ نوشته شده در  سه شنبه سی و یکم خرداد 1390ساعت 16:31  توسط م.امینی ثانی | 

باسمه تعالي

سازمان آموزش و پرورش استان فارس

معاونت آموزش وپرورش نظري و مهارتي

 

 

 

 

پاسخ  خود آزمايي هاي زبان فارسي 3

 

ادبيات وعلوم انساني

 

كد 4/249

 

 

 

                                                                                                                                                                                      گروه آموزشي زبان وادبيات فارسي استان فارس

                                                                                        اسفند ماه 1383

 

 

 

 

 

 

 

 

باسمه تعالي

درس اول

فعاليت 1  ص 11

بر اساس الگوي زير ، يك گروه اسمي بسازيد و درباره ي امكان جابه جايي اجزاي آن گفت و گو كنيد:

صفت + صفت + اسم + نقش نماي - + صفت + نقش نماي - + اسم 

1- آن        چند         اختر                         تابناك                         آسمان

2- اين       دو          كتاب                        ارزشمند                      تاريخ

3- هر        دو          خاطره       ي            زيبا                ي            نويسنده (صفت جانشين اسم درحكم اسم است )   

شايد بتوان در برخي از اين گونه مثال ها جايگاه صفت پسين را با اسم عوض نمود، نه همه جا . مثال :

اين دو كتاب تاريخ ارزشمند ← نمي توانيم جاي صفت شمارشي«دو» و صفت اشاره«اين را عوض كنيم←   دو اين يا نمي توانيم جاي « كتاب» و « تاريخ را عوض كنيم   ←  «اين دو تاريخ كتاب ارزشمند »زيرا بر خلاف قواعد همنشيني است .

در شماره (1) هم نمي توانيم جاي « آن» و « چند» را عوض كنيم چون بر خلاف قواعد همنشيني است . و صفت اشاره ، دورترين وابسته ي پيشين به هسته است . و جاي « اختر » و آسمان را هم نمي توان عوض كرد .

در شماره (3) هم مانند دو شماره ي قبل است فقط مي توانيم  جاي « زيبا» و نويسنده را عوض كنيم .

فعاليت 2 ص 12

با استفاده از روش جانشين سازي هر يك از گروه هاي جمله را دوبار تغيير دهيد تا به جمله هايي كاربردي تبديل شوند.

كتاب ، درس را نجات يافت : ازديدگاه نحوي جمله غلط است .

كتاب ، درس را نجات داد : از ديدگاه معنايي جمله غلط است .

مادر، فرزند را نجات داد.

خودآزمايي ص13

1- براي رعايت نكردن هر يك از قواعد واجي ، هم نشيني ، نحوي و كاربردي مثال بزنيد.

* قواعد واجي رعايت نشده است . مثل :  پرد ، شچر

*قواعد هم نشيني  رعايت نشده است . مثل : كتاب سعدي ارزشمند گلستان / درس فارسي زبان 3

*قواعد نحوي رعايت نشده است . مثل : من به مدرسه رفتيم / ما را از مدرسه بيرون كرديم .

*قواعد معنايي رعايت نشده است . مثل : سنگ كوه را ديد / قورباغه سرفه  كرد .

*قواعدكاربردي  رعايت نشده است . مثل  : آيا آب ميل داريد ؟ بلي پرنده آواز مي خواند.

2        - چرا توليد واحدهاي زباني زير غير ممكن است ؟

 مر: خــارج از ضـــوابط هجـايي فارسي است و چنين الگويي ( cc  ) در زبان فـارسي نيست يعني هيچ واژه اي با دو صامت آغاز نمي شود . ( قواعد واجي رعايت نشده است ) .

ژزف :  بر خلاف قواعد واجي و الگوي هجايي است مصوت ندارد .

چجد:  بر خلاف قواعد واجي و الگويي هجايي است و مصوت ندارد « چ » و«ج » واجگاهي مشترك دارد .   

پرورش وزارت و آموزش : قواعد هم نشيني رعايت نشده است .

3- چرا  تو ، تو  را سرزنش مي كردي ؟ از نظر نحوي غلط است، زير  « تو » تكرار شده است و در دو نقش به كار رفته است . به جاي آن بايد از ضمير « خود » و يا  « خودت » استفاده نمود.

4- با ضميرهاي پرسشي زير ، گرو ه  قيدي بسازيد و آن ها را در جمله به كار ببريد:

كي   ←  از كي غايب بودي ؟        از كي آمدي ؟

كي   ←  با كي رفتي ؟                  با كي آوردي ؟

چه   ←  از چه مي گويي ؟             از چه افتادي ؟

2 - ضميرهاي پرسشي بالا را به عنوان متمم اجباري دريك جمله ي سه جزيي به كار ببريد.

کی       از كي گفتي بپرهيز.                کی        با كي جنگيدي .                      چه        به چه مي نازي ؟

           از كي و كجا بگذر                             به كي نگريستي                                     به چه مي ماند؟

درس دوم

فعّاليّت 1   ص15

 جمله هاي مستقل يك فعلي و چند فعلي را در نمونه ي آغاز درس مشخص كنيد.

جمله هاي بند اول « مستقل چندفعلي » و جمله هاي بند دوم  « مستقل يك فعلي » است .

فعّاليّت 2   ص 16

هسته ي گروه هاي زير را بيابيد و تعداد واژه هاي هر گروه را نير مشخص كنيد:

گروه هاي اسمي                        هسته               تعداد واژه

اين پرسش ها                            پرسش                  2 

دماي اجرام آسماني                    دما                      5

ابزارهاي گوناگون                      ابزار                     3 

شاخه هاي تخصصي                  شاخه                    3

تاريخچه ي جهان                      تاريخچه                 3

فعّاليّت 3  ص 18

هسته ي گروه هاي زير را بيابيد ، تكواژهاي هر گروه و تعداد واج هاي هسته را نيز معين كنيد

                                           تعداد تكواژ                   هسته                      تعداد واج هسته

هر چهار كارمند ساده :              6                            كارمند                                7

آن آدمهاي كوشا :                    6                            آدم                                    5

دفترچه هاي مشق بچه ها :          8                           دفترچه                                 8 

داستان هاي جن وپري :             6                           داستان                                 6 

 

فعاليت 4  ص 19

تكليف دانش آموزان است .

 

 

خود آزمايي  ص 22

1- در متن زير ابتدا جمله ها را بر اساس درست ترين شيوه ي ممكن بازنويسي كنيد . آن گاه جمله هاي مستقلّ ساده و مركب را مشخص كنيد.

شاعري غزلي بي معنا و بي قافيه سروده بود .                              مستقلّ ساده

آن را نزد جامي برد .                                                              مستقلّ ساده

 پس از خواندن آن گفت : همان طوري كه ديديد در اين غزل از حرف > الف < استفاده نشده است .              جمله ي مستقلّ مركب

جامي گفت : بهتر بود از ساير حروف هم استفاده نمي كرديد .                     جمله مستقلّ مركب

2- نخستين جمله ي متن بالا را بر اساس سلسله مراتب واحدهاي زبان ، تا حد واج ساده كنيد.

شاعري غزلي بي معنا و بي قافيه سروده بود.

شاعري غزلي بي معنا و بي قافيه سروده بود………………………………………………..                 جمله ي مستقل

شاعري غزلي بي معنا و بي قافيه سروده بود ………………………………………………                   يك جمله ساده

شاعري / غزلي بي معنا و بي قافيه/ سروده بود………………………………………………………   3 گروه

شاعري/ غزلي/ بي معنا/ و/ بي قافيه/ سروده بود……………………………………………………     6 واژه

شاعر           ي           غزل            ي          بي         معنا       و       بي      قافيه     سرود      ه         بود          1 تكواژ

5               1              5               1           2           5           2        2         6            5         1        3      1        تعداد واج 

1-      هر يك از كلمات متشابه زير را تا حد امكان گسترش دهيد و طولاني ترين گروه اسمي معنادار را با آن بسازيد .

                   عمل : همان يك عمل جوانمردانه ي فلاني                        انتصاب : همان يك انتصاب نادرست او  

                    امل : امل دست نيافتني جوانان ما                                     انتساب : اين انتساب بزرگ پدرش

                   تعلّم : همين تعلم دوره ي تربيت معلم تهران                        حيات : حيات شورانگيزعاشقان 

                   تألّم : غم انگيزترين تألّم خاطر آن بزرگمرد                        حياط : بزرگ ترين حياط مدارس شهر ما

                   جذر : جذر اين عدد چهار رقمي

                   جزر : جزر فريبنده ي رودخانه ي اروند

 

درس سوم

خودآزمايي ص 30

1-    براي نهادهاي زير ، فعل مناسب بياوريد و علت مفرد و جمع بودن فعل را توضيح دهيد.

استادان : استادان با شيوه ي نيكوي خود دانشجويان را به علم آموزي ترغيب مي كنند.

روال عادي زبان . مطابقت نهاد و فعل

                        استاد بسيار زيبا سخن مي گفت . روال عادي زبان . مطابقت نهاد و فعل

استاد

                       استاد با روش خاصي سخن مي گفتند . استثناي زبان . عدم مطابقت  نهاد و فعل به لحاظ احترام

 

                       آجرها به دست معماران بر روي هم قرار گرفت . روال عادي زبان . فعل مفرد براي نهاد جمع غير جان دار   

 آجرها                 براي نهاد جمع بي جان به كاربردن فعل به صورت مفرد ، جمع ، هر دو صحيح است

                       آجرها به دست معماران بر روي هم قرار گرفتند . گونه اي كه امروز در زبان رايج است.مطابقت نهاد و فعل

                    

                         گل ها روييد. روال عادي زبان . فعل مفرد براي نهاد جمع غير جان دار / براي نهاد جمع بي جان به كار بردن            

                          فعل به صورت مفرد و جمع ، هر دو صحيح است .

گل ها

                            گل ها بر سر شاخسار ادب روييدند. مطابقت نهاد و فعل گونه اي كه امروز رايج است .

 

                                  هيچ كس از بزرگان علم و ادب آن جا نبود. 

          

هيچ كس

                                   هيچ كس از بزرگان علم و ادب آن جا نبودند.

 

                                    هيچ يك از آن ها نيامد.

هيچ يك از                                                                                                هر دو شكل درست است .

                                   هيچ يك از آن ها نيامدند.

 

                              گروه ادبيات با دقت كار خود را دنبال مي كند.

گروه                                                                                                                                                            

                              گروه نقاشان از …….. با دقت كار خود را دنبال مي كنند.

تبصره  :‌ اگركلمه بعداز « گروه » جمع باشد فعل جمع است و اگر مفرد باشد فعل مفرد است .              

 

2-    دو جمله مثال بياوريد كه در آن ها نهاد و متمم حذف شده باشد.

كتاب را خريد.                             عاشقانه نگريست

3-    فعل هاي مجهول زير را به معلوم تبديل كنيد و براي هر يك از آن ها نهاد مناسبي بنويسيد.

گرفته شده است  : گرفته است .                اوكتاب فارسي مرا گرفته است .

گفته مي شد : مي گفت .                         اوبسيار شيوا سخن مي گفت .

جوشانده شده بود : جوشانده بود .            فريده چاي را جوشانده بود.

برده خواهد شد : خواهد برد .                  او ميز را از اين جا خواهد برد.

4-    جملات زير را ويرايش كنيد:

او در منزل استجاره اي زندگي مي كند و در ابتداي هر ماه با صاحب خانه اش تصفيه حساب مي كند.

ويرايش شده : او در منزل استيجاري ( اجاره اي ) زندگي مي كند ودرابتداي هرماه با صاحب خانه اش تسويه حساب مي كند.

مس سرو پا از اعمال وضو است .            ويرايش شده : مسح سر و پا از اعمال وضو است

همه ي بچه ها به او احسن گفتند .           ويرايش شده : همه ي بچه ها به او احسنت گفتند.

 

درس چهارم

خودآزمايي  ص 41

1 تكليف دانش آموزان است .

2- در جمله هاي زير ، كدام نهاد و فعل مطابقت ندارند؟ كدام را درست تر مي دانيد؟ چرا؟

* صحبت هاي دوستان به درازا كشيد . مطابقت ندارد. به همين شكل درست است ، زيرا نهاد بي جان است. (درفارسي امروز تمايل بر تطبيق نهاد جدا و پيوسته است )

 * نامه هايي رسيده اند كه داريم پاسخ آن ها را تهيه مي كنيم . مطابقت دارد. نامه هايي رسيده است . چون نهاد غير جان دار است پس مي تواند مطابقت نكند .

* در كتابخانه ي آن شهر ، كتاب هاي بسياري بودند كه دشمنان همه را در آتش سوزاندند.

مطابقت دارد. كتاب هاي بسياري بود . چون نهاد غير جان دار است پس مي تواند مطابقت نكند .

* روزهاي بيستم و بيست ويكم اين ماه براي بررسي علمي زبان انتخاب شده اند.

مطابقت دارد . چون نهاد غير جان دار است ، پس نياز به مطابقت ندارد.

* در اين كتاب ، آيات قرآني تفسير شده اند . مطابقت دارد… چون نهاد غير جان دار است ،  فعل مي تواند مفرد هم بيايد  .

* گروه اعزامي ، نخست به دوري راه اعتراض كرد . مطابقت دارد . اگر واژه ي بعد از « گروه »  جمع باشد فعل جمع و اگر مفرد باشد فعل به صورت  مفرد به كار مي رود  .

* حرف هاي اضافه نبايد بدون قرينه از كلام حذف شود. مطابقت ندارد. به همين شكل دو دسته است . زيرا نهاد غير جان دار است و فعل در اين شكل به صورت مفرد به كار مي رود.

2- نمازگذار : نمازگزار /  بنده گان  : بندگان  /  خسته گي : خستگي /  غرض  : قرض /  نقز : نغز /  بر خواستن : برخاستن

 

درس پنجم

خودآزمايي ص 45

1- مدخل « گذشتن »  را از فرهنگ معين استخراج كنيد .

     گذشتن : gozas- tan    ] پهـ . [vitartan  ( گذشت ، گذرد ، خواهد گذشت ، بگذر، گذرنده ، گذرا ، گذران ، گذشته )

الف :‌ ( مص ل ) عبور كردن ، مروركردن ، گذر كردن                              ب : طي شدن ، سپري شدن  

ت :‌ مردن ، درگذشتن                                                                           ج : ‌به سرآمدن ، پايان يافتن ...

شامل اطلاعات املايي - آوايي - ريشه تاريخي - دستوري و معنايي است .

2- دو سطح واژگان شناسي و واژگان نگاري چه تفاوتي با هم دارند؟

سطح واژگان شناسي به انواع روابط ساختاري ، تاريخي ، روان شناختي و جامعه شناختي ميان واژه ها مي پردازد ، ولي در سطح واژگان نگاري به چگونگي گرد آوري ، تدوين و ضبط واژه ها پرداخته مي شود.

3- با مراجعه به يكي از فرهنگ هاي معتبر درباره ي يكي از واژه هاي زير از نظر ريشه شناسي مطالعه كنيد.

      فردوس : اصل آن اوستايي است . معرب شده است .               كنز : اصل آن فارسي است . معرب شده است .

      نيم كت : اصل آن پهلوي است .                                            هندسه : اصل آن پهلوي است . معرب شده است .

4- دو جمله بنويسيد كه در آن ها ، قيدهاي ( بي شك و بي ترديد) درست به كار رفته باشد.

*  بي شك آناني پيروزند كه در راه حق پا مي گذارند.

*  بي ترديد جوانان ساعي امروز ، مردان موفق آينده اند.

درس هفتم

       خودآزمايي  ص 58   

1-    جمله هاي زير چند جزئي هستند؟

                    متمم مفعول

      *   نمونه هايي از اين نوع شعر مردمي  را در بررسي ادبي دهه ي اخير  ، خواهيم ديد              ( 3 جزئي مفعولي )

                گروه مفعولي                                       متمم قيدي                   فعل

شعر اين دوره  ، پناه شكست خوردگان و نوميدان و از راه واماندگان   شده بود.                 ( 3 جزئي مسندي )

          نهاد                                          گروه مسندي                              فعل

شعراي متعهد دهه ي چهل    شعر مبتذل مسلط بي مايه   را  شعري بيمار   مي دانستند .        ( 4 جزئي مفعولي مسندي )

           نهاد                                 مفعول                          مسند                 فعل

قالب ترجيع بند   متشكل  از تعدادي غزل   است .                                                         ( 3 جزئي مسندي )

          نهاد               مسند    متمم اسم(مسند)   فعل

 2- جمله هاي مركب زير را با تاويل جمله ي وابسته به يك جمله ي ساده تبديل كنيد و پس از آن ، تعداد اجزاي هريك  از جمله ها را بنويسيد.

* نويسندگاني كه به افزوني تقسيم بندي ها ، علاقه ي زيادي داشته اند ، نوعي از ترجيع بند را كه بند ترجيع آن در هر خانه ، متفاوت است، تركيب بند خوانده اند.

                                             متمم نهاد

* نويسندگاني علاقه مند به افزوني تقسيم بندي ، ترجيع بند داراي بيت برگردان متفاوت  را تركيب بند   خوانده اند .

                            گروه نهادي                                            گروه مفعولي                            مسند            فعل

                            ( 4 جزيي مفعولي و مسندي ) اين جمله را به صورت كوتاه شده ي زيرمي توان نوشت :

نويسندگان ، نوعي ترجيع بند را تركيب بند خوانده اند.

   نهاد                  مفعول               مسند           فعل

 *گاهي شاعران مجاز بوده اند كه با استفاده از اختيارات شاعري ، تغييراتي جزئي در وزن شعر اعمال كنند.

 گاهي شاعران  با استفاده ازاختيارات شاعري مجاز به اعمال تغييراتي در وزن  بوده اند.          ( 3جزئي مسندي )

               نهاد                                               مسند              متمم مسند              فعل

گاهي شاعران با استفاده از اختيارات شاعري،تغييرات جزئي در وزن شعر اعمال مي كنند          ( 3 جزئي مفعولي )

* هر جا شاعر تصوير سازي شعر را تا حد نازل ، ساده مي كند،معلوم مي شود كه مايه ي سخن از كيفيت والايي برخوردارنبوده است .

تصوير ساده ي شعر   بيانگر   بي بهرگي مايه ي سخن   از كيفيت بالا   است .                        ( 3 جزئي مسندي )

           نهاد                  مسند         مضاف اليه مسند     متمم مضاف اليه  فعل

 

2-    براي هر يك از واژه هاي زير، كدام علامت جمع مناسب تر است ؟

چشمه          چشمه ها / گوسفند         گوسفندان ( گوسفندها )/   رود         رودها /  ديوار         ديوارها

شهيد         شهيدان ، شهيدها/ انسان            انسان ها

درس هشتم

خود آزمايي ص 64

      1-در نوشته ي زير كار برد زبان هنري را نشان دهيد:

 اين متن يك نوشته ي ادبي است و ويژگي هاي هنري آن بدين گونه است :

(1)   در قلمرو زيبايي شناسي و صور خيال :

تشبيه : حراي جاهليّت سياه ، جاده ي نور ، همچون كهكشان ،  …

تشخيص : لبان عبوس و تيره ي افق ، …

استعاره مكنيه :‌ لبخندي از نور شكفت .

حسّاميزي : پرتو سبز الهام

     (2) كاربرد زباني :

الف – بعضي واژه ها ساخت تاريخي دارند مانند: اندر.

ب- فعل هاي پيشوندي مانند : فرو نشست .

پ- جملات عموما خبري است .

(3 ) بار عاطفي و احساسي بعضي از جملات به گونه اي است كه در خواننده ايجاد هم حسّي با نويسنده  مي كند. مثال : بر قلب اُمّي من ، پرتو سبز الهامي فرو تابيد.

 

     2- در جمله هاي زير ، زمان فعل ها را بنويسيد.

آن چه در نظام آموزشي ما به عنوان ادبيّات به دانش آموزان ياد داده مي شود ( مضارع اخباري مجهول ) قطعاتي است

( مضارع اخباري)كه گاهي تنها به دليل دشوار بودن براي درج دركتاب هاي درسي برگزيده شده است.( ماضي نقلي مجهول ) هدف آموختن ادبيّات به دانش آموزان بايد اين باشد ( مضارع التزامي ) كه قوّه اي در او پديد آيد ( مضارع التزامي) كه بتواند  از سر اين عبارات دشوار بگذرد ( مضارع التزامي ) و به معنايي كه در پس آن ها ست  ( مضارع اخباري ) برسد  

( مضارع التزامي ) و اين جز با ايجاد انس با ادبيّات در دانش آموز ميسّر نيست . ( مضارع اخباري )

3- يكي از واژگان داخل كمانك ( پرانتز) را انتخاب كنيد. ( در انتخاب واژه ها آزاد هستيد) . 

به ، چه صبح ( زيبايي ، قشنگي ، خوبي ) است ( تمام ، همه ، سرتاسر) شب ماه ( جلوه فروخته ، خودنمايي كرده ، حركت كرده ) اكنون شرمنده از گوشه ي ميدان ( به در مي رود ، فرار مي كند ، مي گريزد ).

( نيمي ، نصفي ، بخشي ) از صورتش پيدا است.ستارگان همه گريخته اند، مگر چند دانه كه وفا به جا آورده و هنوزماه را

( رها ، ول ، يله ) نكرده اند . ( شاه جهان ، خورشيد عالم تاب  ، آفتاب ) از ( آرامگاه ، مقر ، نهانخانه ) خود بيرون مي آيد. موجودات همه با شور و ذوق منتظر و نگران اند . پرده ي ( ساحره  ، جادوگر ، شعبده باز ) صبح گسترده است . از يك طرف ذرّات لاجوردي و از طرف ديگر ذرات طلايي سخت در هم ريخته و از افق ( كبود ، تيره ، سياه ) تا افق ( سرخ ، قرمز ، لعل فام ) هزاران رنگ (ساخته اند ، درست كرده اند ،آورده اند .) درختان (بر پا ايستاده اند ، صف كشيده اند  ، قامت افراشته اند) و نسيم صبحگاهي هم چون كمان ( نرم ، خشن ، زبر) استادي كه براي دل خود ساز مي زند ، بر شاخ و برگ ها (مي گذرد ، عبور مي كند ، مي رود ) و آوازهاي آسماني و نغمه هاي جان پرور ( مي نوازد ، مي خواند ، سرمي دهد  ) .

4- براي هر يك از واژگان زير سه مترادف با بارهاي معنايي متفاوت بنويسيد.

مثال : عميق ، گود، ژرف ( توجه : چون اين واژگان كاربردهاي متعددي دارند، در نتيجه مترادف هاي گوناگوني نيز دارند).

وسيع : گسترده ، فراخ ، پهن                                    كم كم : آرام آرام ، اندك اندك ، نرم نرمك

آرام : ساكت ، خاموش ، آهسته                                خشمگين : دژم ، عصباني ، غضبناك

انداختن : افكندن ، رهاكردن ، پرتاب كردن             ايستادن : قيام كردن ، برپا بودن ، توقف كردن ، مقاومت كردن

گذشتن : گذر كردن ، عبور كردن ، رد شدن            نا بينا : كور ، اعمي ، روشندل

5-كلمات زير را با > ان < جمع ببنديد و نوع صامت هاي ميانجي آن ها را مشخص كنيد.

پله : پلّكان (ك)  / دانا : دانايان ( ي)  /  سخن گو:  سخن گويان ( ي) / گرسنه : گرسنگان (گ)

 

درس نهم

خودآزمايي ص 73

1- گروه هاي اسمي جمله هاي زير را استخراج كنيد . نقش آن ها را بنويسيد و هسته و وابسته ي هر گروه را با ذكر نمودار پيكاني مشخص كنيد.

گروه هاي اسمي : نگرش حاكم بر آموزش ادبيات فارسي / در مدارس و دانشگاه هاي ما / نگرش لغوي و دستوري / هنري / اين نگرش / تلاش غالب / معناي شعر/ درستي آن / معيار دستور زباني واحد و انعطاف ناپذير / يك اثر ادبي / انتقال معنا / نحوه ي انتقال رشد/ تاثير آن / اهميت انكار ناپذيري .

نقش ها : نگرش حاكم بر آموزش ادبيات فارسي : نهاد / در مدارس و دانشگاه هاي ما : گروه اسمي ( متمم قيدي ) / نگرش لغوي و دستوري : گروه مسندي / هنري : صفت وابسته به مسند محذوف / تلاش غالب : گروه نهادي / معناي شعر ، مفعول / درستي آن : گروه مفعولي/با معيار دستور زباني واحد و انعطاف ناپذير : متمم قيدي (گروه قيدي) / يك اثر ادبي : نهاد / مسند / نحوه ي انتقال : نهاد / شدّت تاثير آن ، معطوف : نهاد / اهمّيّت انكارناپذيري : مفعول / انتقال معنا  متمم قيدي ( گروه قيدي )

 

هسته و وابسته ها با ذكر نمودار پيكاني : نگرش حاكم بر آموزش ادبيّات فارسي                در مدارس و دانشگاه هاي ما

 

نگرش لغوي و دستوري     هنري : يك گروه اسمي . چون صفتي است كه اسم آن حذف شده است .

 

در اين   نگرش        تلاش غالب           معناي شعر            درستي آن           معيار دستور زباني واحد و انعطاف ناپذير

 

  يك  اثر  ادبي             براي انتقال   معنا             نحوه ي انتقال                  شدت تاثير آن               

 

  اهمّيّت انكار ناپذير  ي            اهمّيّت انكار ناپذير  ي

  

3-    چه بخش هايي از اين جمله ها حذف شده است ؟ جزء حذف شده و نوع حذف را تعيين كنيد.

( من – نهاد جدا – قرينه ي لفظي ) از پنجره ي اتاقم او را در حياط خانه اش مي ديدم كه ( او  - نهاد جدا – قرينه ي لفظي )

( در حياط خانه اش  - گروه قيدي – قرينه ي لفظي ) قدم مي زد و ( او  - نهاد جدا – قرينه ي لفظي ) باغچه ها را آب مي داد و (او  نهاد جدا- قرينه ي لفظي ) پرنده ها را با احتياط ، دانه  ( مي داد – فعل – قرينه ي لفظي )

       3- براي هر كدام از نقش هاي تبعي يك مثال ذكر كنيد.

الف – معطوف :    سعدي و  حافظ   از شاعران برجسته ي ايران هستند.

                                    معطوف به نهاد

ب – بدل : عارف بزرگ قرن هفتم ، مولوي  ، از بلخ بود

                                                      بدل

پ – تكرار :  به گلستان سعدي توجه كنيد  .  به گلستان

                                                                                        تكرار

4- در جمله ي زير، متمم اسم را مشخص كنيد.

افتخار به دوستي  با دانايان  افتخار واقعي است .

متمم نهاد      متمم           متمم

درس دهم

فعّاليّت  ص 75

يك بار ديگر در جملات درس دقّت كنيد ، در تمام اين جمله ها چه عامل مشتركي را مي توان يافت ؟ صور خيال

خود آزمايي   ص 80

        1- در نوشته هاي زير ، انواع صور خيال را نشان دهيد.

امان ازهم نشين بد.آخر به آتش او خواهي سوخت . آتش: استعاره  ازبدي/به آتش كسي سوختن:كنايه از ضرر ديدن از بدي كسي.

بغض آسمان تركيد و چنان گريست كه سيل جاري شد . تشخيص

بابام مي آيد ، لباسش پر از بوي آفتاب است .                            بوي آفتاب : حساميزي / آفتاب : استعاره .

اگر پلك ها شكفته شوند :‌  استعاره ي مكنيّه/ اگر گوش ها به شنيدن ايستند : تشخيص و استعاره ي مكيّنه .

همه چيز معلم انسان است :تشبيه / عبور ثانيه ها : تشخيص و استعاره ي مكنيه / بيداري شبانگاه ستارگان : تشخيص واستعاره ي  مكنيه ومراعات/ خواب زمستاني درختان : تشخيص و استعاره ي مكنيه  /  و بيداري بهارانه ي بذرها : تشخيص و استعاره ي مكنيه / غروب و طلوع: تضاد/ مرگ  و تولد :تضاد / هر صحنه و لحظه و پديده معلمي است . تشبيه / كه در كلاس بزرگ آفرينش ، تشبيه / با ما دانش آموزان سخن مي گويد. /سخن گفتن صحنه و لحظه وپديده : تشخيص و استعاره ي مكنيه

كلبه ي گلي آنان روي خاك خيس و نم كشيده ي كنار رودخانه ، قوز كرده بود و انگار پنجه هاي خود را به خاك فرو برده بود . در سرازير آن جا خود را به زور روي تپه نگه مي داشت. كلبه قوز كرده بود: استعاره ي مكنيه / پنجه هاي خود را در خاك فرو برده بود : استعاره ي مكنيه / در سرازير نگه مي داشت : تشخيص واستعاره ي مكنيه /شب چون شبحي ، در حياط بادكي مي وزيد . مهتاب روي موج هاي كوچك حوض سر مي خورد و هزار بار در لايه هاي سربرآورده ي آب تكثيـــــر مي شد و باز سكوت آن يكي مي شد و نمي شد.

شب چون شبح : تشبيه / مهتاب سر مي خورد :تشخيص واستعاره ي مكنيه / لايه ها سر بر آورده ي آب : تشخيص و استعاره ي مكنيه/ مهتاب تكثير مي شد استعاره ي مكنيه / چنان مي نشيند كه گويي كوهي گران برجاي نشسته است.نشستن به كوه ، تشبيه/كوهي نشسته است ، تشخيص و استعاره ي مكنيه

در زندگي زخم هايي هست كه مثل خوره روح را آهسته و در انزوا مي خورد و مي تراشد.

زخم ها :  مجاز از درد وناراحتي /  زخم مثل خوره : تشبيه 

       2-  مفهوم هريك از كنايه هاي زير را بنويسيد.

ابرو در هم كشيدن : اخم كردن ، ناراحت شدن ، عصباني شدن

خط و نشان كشيدن براي كسي : تهديد كردن ،توطئه كردن

لب تر كردن : كوچك ترين اشاره ي لفظي ، اراده كردن

ضرب شست نشان دادن : قدرت نمايي ،اظهار وجود كردن

پنبه از گوش بيرون آوردن : تنبّه و آگاهي ، هشيار شدن

مو بر تن راست شدن : ترسيدن ، وحشت كردن

3 ـ تكليف  دانش آموزي است .

4ـ كلمات زير را يك بار در معني واقعي  و يك بار در معني مجازي آن به كار ببريد.

 

واژه

 در معني اصلي

در معني مجازي

كاسه

كاسه شكست .

تمام كاسه را سر كشيدم

دست

دست يكي از اعضاي بدن انسان است .

دست بالاي دست بسيار است .

با دست (انگشت) سرم را خاراندم

كلّه

چنگيـز از كلّه ي انسـان مناره ها ساخت

كلّه اش كار مي كند.

چشم

او عينك به چشم دارد.

چشمهايش را بست

ديشب چشمم روي هم نيامد (پلك)

دل

يك كيلو دل و جگر خريدم .

دل اين كار را نداشت .

 

 

 5- يك بند نوشته ي طنزآميز بنويسيد و درآن از كنايه هاي زير استفاده كنيد .

پاسخ آزاد ، مانند :  با اون كه خيلي سر به هواست تا حالا دم به تله نداده . تازگي ها هم خودشو داخل آدما كرده و حرف تو دهن مردم گذاشته .

درس سيزدهم

خودآزمايي  ص 97

1ـ در نوشته ي « رنگ هاي زندگي » نويسنده از كدام عناصر و عوامل هنري براي زيبايي نوشته ي خود استفاده كرده است؟

1 – شروع و پايان مناسب                    6 -  فضا سازي                                    11 - مراعات نظير در رنگ ها (سفيد،آبي و … )

2 - هم حسّي ( عاطفه و احساس )       7 -  ساده نويسي                                12 - استفاده از جمله هاي كوتاه و اغلب خبري

3 -  عنوان زيبا و مناسب                      8 - داشتن طرح مشخص                   13 - استفاده از گفت و گو.

4 -  بهره گيري درست از واژگان        9 -  داشتن صداقت و صميميت         14 - دوري از ريا و تصنّع

5 - صور خيال : اشك هايم مثل باران (تشبيه)            10 -   استفاده از طنز (امروز فهميده ام ،كورتراز من هم در دنيا هست ) .

2ـ يكي از عبارات زير را به كمك صور خيال به صورت هاي مختلف بنويسيد :

* رزمندگان اسلام در جبهه ها حماسه آفريدند.

الف) رزمندگان اسلام شيران عرصه پيكارند ( تشبيه )

ب) شيران عرصه ي پيكار فاتحانه بازگشتند. ( استعاره )

پ) رزمندگان فرياد سرخ پيروزي سردادند. ( حس آميزي )

ت) رزمندگان اسلام در جنگ حق ، حق جنگ را ادا كردند. ( عكس )

3 ـ جمله ي زير را با توجه به كلمه هاي داخل كمانك ( پرانتز ) تغيير دهيد.

*مهتاب چون حرير سپيد روي برف بيابان ، نشسته بود. ( نرم و ملايم )

مهتاب نرم و ملايم چون حرير سپيد روي برف بيابان نشسته بود.

يا : مهتاب چون حرير سپيد روي برف بيابان ، نرم و ملايم نشسته بود.

* مهتاب چون حرير سپيد روي برف بيابان دامن گسترده بود.

*آهوي مهتاب روي برف بيابان نشسته بود.

*عروس سپيد پوش مهتاب آرام و با وقار بر حرير برف بيابان نشسته بود.

*حرير ماهتاب روي برف بيابان نشسته بود.

    4- ده واژه كه در زبان فارسي امروز دو تلفظ دارند ، بنويسيد.

 

ارجمند – آموزگار – مستمند – آسمان – سازمان – رايگان – پروردگار – روزگار – رستگار ـ كارگر ـ يادگار

 

ارجمند – آموزگار – مستمند – آسمان – سازمان – رايگان – پروردگار – روزگار – رستگار  ـ كارگر ـ يادگار

 

درس چهاردهم

فعّاليّت 1

در جاهاي خالي ، واژه هاي مناسبي بنويسيد كه معناي فعل ها را تغيير دهند. سپس در باره ي معناي فعل ها گفت و گو كنيد.

*پرنده به هوا پريد . ( پرواز كرد)

*رنگ از صورت خسرو پريد. ( ترسيد)

*علي از ديوار پريد.( به پايين آمد . پايين پريد)

*ناگهان از خواب پريد. ( بيدار شد)

*لبه ي استكان پريد . ( شكست )

آيا مي توانيد نمونه هاي ديگري با تغيير معنا ذكر كنيد؟

                 فعل بريد                                                           گرفت                                                            فعل خورد

حسن طناب را بريد.  (جدا كرد )              خورشيد گرفت(كسوف كرد)                         احمد با سر به ديوار خورد ( اصابت كرد ) خسرو از شهباز بريد. ( قطع رابطه كرد)                  دلم گرفت ( غمگين شدم )                             كتاب او خيلي به دردم خورد( مفيد بود )

احمد دستش را بريد.(زخم كرد )             پليس دزد را گرفت ( دستگير كرد )                هوشنگ غذا خورد ( تناول كرد )

خياط پارچه را بريد. ( جدا كرد )              صياد آهو را گرفت ( صيد كرد )                     موتور به ماشين خورد ( تصادف كرد )

                                                                لوله گرفت( مسدود شد )                               او تمام پولهايم را خورد ( تصاحب كرد )

                                                                طفل دستش را به ديوار گرفت (چسبانيد )      او حق من خورد ( پايمال كرد )

                                                                آب همه جا را گرفت ( احاطه كرد )

 فعاليت 2 ص 103

هريك از واژه هاي زير مشمول كدام يك از وضعيت هاي چهارگانه هستند ؟

 

واژه

معناي قديم

معناي جديد

 

 

كرسي

تخت حكومت ، مركز حكومت

چهار پايه كه آتش زيرآن مي گذارند و لحاف روي آن قرار مي دهند ، چهارپايه معمولي چهارپايه درس تخصصي يك استاد (كرسي استادي)

ت

تحول‎ معنايي با حفظ يكي از معاني قديم

دستور

وزیر ، فرمان  ، اجازه

دستور زبان فارسی ، فرمان ، برنامه

ت

تحول معنايي با حفظ يكي از معاني قديم

زين

زين اسب ، ابزار جنگي

زين اسب ، زين دوچرخه

ت

تحول معنايي باحفظ

معنی قدیم معنی جدید پذیرفته است

زين وبرگ

وسايل ابزار جنگي

ـــــــــــــــ

الف

متروك

برگ

برگ درخت ، درفش، ساز ، دستگاه ، ...

برگ درخت ، برگ كاغذ ، كباب برگ

ت

تحول معنايي با حفظ يكي از معاني قديم

پاره

پول ، رشوه ، مزد ، گرز آهنين

شكافته و پاره شدن ، قطعه

ب

تحول معنايي

پارچه

تكه ، قطعه ، هرچيز بافته شده 

قماش و منسوج ، هر چيز بافته شده ، قطعه 

ت

تحول معنايي با حفظ معاني قديم

ساده

بي نقش و نگار ، ابله و نادان ، آسان

بي نقش و نگار ، ابله ، آسان ، بسيط درمقابل مركب

ت

تحول معنايي

مزخرف

آراسته و زر اندود شده

سخن بيهوده

ب

تحول معنايي

برگستوان

پوششي كه در قديم بر اسب و فيل مي انداختند و …

ـــــــــــــــ

الف

متروك

آچار

انواع پرورده ها در آبليمو و سركه ، قلم حكاكي، زمين پست و...

وسيله ي فلزي براي باز كردن پيچ و مهره

ب

تحول معنايي

تيم

كاروان ، سراي بزرگ ، تعهد ، غمخواري

دسته ي ورزشي

ب

تحول معنايي

       تبصره - كلمه آچار دخيل تركي و كلمه تيم دخيل انگليسي است .

+ نوشته شده در  سه شنبه سی و یکم خرداد 1390ساعت 16:28  توسط م.امینی ثانی | 
دبیات فارسی 1(عروض وقافیه)پیش دانشگاهی خود آزمايي ص 7
۱ - « و » در واژه هاي : وقت و نا ورد . « ي » در واژه ي ( ياد ) چون حرف اوّل هجاست . 2 – تعداد صامت ها 23 تاست ء (= ع) ، ب ، پ ،‌ ت (= ط) ج ، چ ، ح (= هـ) خ ، د ، ر ، ز (= ذ ، ظ ، ض) ، ژ ، س (= ث ، ص ) ، ش ، غ ( = ق ) ، ف ، ك ، گ ، ل ، م ، ن    و ( دركلمه هايي مثل : وام يا وصل ) ي ( در كلمه هايي مثل : يزد ، يار ) مصوّت ها 6 تا هستند : مصوّت هاي كوتاه  ــَـِـُـ ، مصوّت هاي بلند : ا  او  ي 3 – خواستن : / خ / ، / ا / ، / س / ، / ت / ، / ـَـ / ، / ن / = 6 واج      ژنده : / ژ / ، / ـِـ / ، / ن / ، / د / ، / ـِـ / = 5 واج      سلسله : / س / ، / ـِـ / ، / ل / ، / س / ، / ـِـ / ، / ل / ، / ـِـ / = 7 واج      محو : / م / ، / ـَـ / ، / ح / ،‌ / و / = 4 واج خودآزمايي صص 18 – 17 – 16 – 15 الف ) منم كه ديده به ديدار دوست كردم باز          چه شكر گويمت اي كارساز بنده نواز واژه هاي قافيه : باز ، بنده نواز / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : از / قاعده ي 2 اي صبا گر بگذري بر ساحل رود ارس         بوسه زن بر خاك آن وادي و مشكين كن نفس واژه هاي قافيه : ارس ، نفس / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : ـَـ س / قاعده ي 2 يار بد ماراست هين بگريز از او                تا نريزد بر تو زهر آن زشت خو واژه هاي قافيه : او ، زشت خو / حروف الحاقي ندارد / حرف اصلي : و / قاعده ي 1 هر يكي ديوار اگر باشد جدا                     سقف چون باشد معلق بر هوا واژه هاي قافيه : جدا ، هوا / حروف الحاقي ندارد / حرف اصلي : 1 / قاعده ي 1 ما را همه شب نمي برد خواب                  اي خفته ي روزگار درياب واژه هاي قافيه : خواب ، درياب / حروف الحاقي ندارد / حروف اصلي : ا ب / قاعده ي 2 نه بيگانه تيمار خوردش نه دوست               چو چنگش رگ و استخوان ماند و پوست واژه هاي قافيه : دوست ، پوست / حروف الحاقي ندارد / حروف اصلي : وست / قاعده ي 2 من از ابر بينم همي بادونم                      ندانم كه نرگس چرا شد دُژم واژه هاي قافيه : نَم ، دژم / حروف الحاقي ندارد / حروف اصلي : ـَـ م / قاعده ي 2 مكن شهريارا دل ما نژند                         مياور به جان من و خود گزند واژه هاي قافيه : نژند ، گزند / حروف الحاقي ندارد / حروف اصلي : ـَـ ند / قاعده ي 2 ب ) اي نسيم سحر آرامگه يار كجاست ؟            منزل آن مه عاشق كش عيّار كجاست ؟ رديف : كجاست / واژه هاي قافيه : يار ، عيار / حروف قافيه : ار / حرف الحاقي ندارد / حروف اصلي : ار / قاعده ي 2 توجّه : « ي »  پيش از  « ار »  اضافي است و جزء حروف قافيه محسوب نمي شود مثلاً مي توان اين دو واژه را با « مار » يا « كار » قافيه كرد . ( طبق تبصره 5 )‌ سرشك زمين بر هوا شد گوا                    به نزديك خورشيد فرمانروا رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : گوا ، فرمانروا / حروف قافيه : « ا » / حرف الحاقي ندارد / حروف اصلي : « ا » / قاعده ي 1 كاشكي جز تو كسي داشتمي                   يا به تو دسترسي داشتمي رديف : داشتمي / واژه هاي قافيه : كسي ، دسترسي / حروف قافيه / ـَـ س + ي / حرف الحاقي : « ي » حروف اصلي : ـَـ س / قاعده ي 2 مرا پرسي كه چوني ؟ چونم اي دل            جگر پر درد و دل پرخونم اي دل رديف : اي دل / واژه هاي قافيه : چونم ، پرخونم / حروف قافيه : ون + ـَـ م/ حروف الحاقي : ـَـ م/ حروف اصلي : ون / قاعده ي 2 چندان كه گفتم غم با طبيبان                 درمان نكردند مسكين غريبان رديف :  ندارد / واژه هاي قافيه : طبيبان ، غريبان / حروف قافيه : يب + ان / حروف الحاقي : ان / حروف اصلي : يب / قاعده ي 2 خاك دل آن روز كه مي بيختند                شبنمي از عشق بر آن ريختند رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : مي بيختند ، ريختند / حروف قافيه : يخت + ـَـ ند / حروف الحاقي : ـَـ ند / حروف اصلي : يخت / قاعده ي 2 ز دو ديده خون فشانم زغمت شب جدايي          چه كنم كه هست اين ها گل باغ آشنايي رديف :  ندارد / واژه هاي قافيه : جدايي ، آشنايي / حروف قافيه : ا + يي / حروف الحاقي : يي / حرف اصلي : « ا »  /  قاعده ي 1 بنماي رخ كه باغ و گلستانم آرزوست                بگشاي لب كه قند فراوانم آرزوست رديف : آرزوست/ واژه هاي قافيه :‌ گلستانم ، فراوانم/ حروف قافيه : ان + ـَـ م/ حروف الحاقي : ـَـ م/ حروف اصلي : ان/ قاعده ي 2 آتش قهر برافروخته اند            خانمان ضعفا سوخته اند رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : برافروخته اند ، سوخته اند / حروف قافيه : وخت + ـِـ اند / حروف الحاقي : ـِـ اند / حروف اصلي : وخت / قاعده ي 2 گر مستمند و با دل غمگينم            خيره مكن ملامت چند نيم رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : غمگينم ، چندينم / حروف قافيه : ين + ـَـ م / حروف الحاقي : ـَـ م حروف اصلي : ين/ قاعده ي 2 نشاط جواني ز پيران مجوي             كه آب روان باز نايد به جوي رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : مجوي ، جوي / حروف قافيـه : و + ي / حروف الحـاقي : ي / حرف اصلي : و / قاعده ي 1 ما به روي دوستمان از بوستان آسوده ايم              گر بهار آيد و گر باد خزان آسوده ايم رديف : آسـوده ايم / واژه هاي قافيـه : بوستان و خزان / حروف قافيه : ان / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : ان / قاعده ي 2 آن دل كه به زلف يار خود بستيمش                   هر چند گسست باز پيوستيمش رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : بستيمش ، پيوستيمش / حروف قافيه : ـَـ ست +‌ يمش / حروف الحاقي : يِمَش / حروف اصلي : ـَـ ست / قاعده ي 2 ديده دريا كنم و صبر به صحرا فنكنم                   واندرين كار دل خويش به دريا فكنم رديف : فكنم / واژه هاي صحرا ، دريا / حروف قافيه : « ا » / حروف الحاقي : ندارد / حرف اصلي : « ا » / قاعده ي 1 ما درس سحر در ره ميخانه نهاديم                   محصول دعا در ره جانانه نهاديم رديف : نهاديم / واژه هاي قافيه : ميخانه ، جانانه / حروف قافيه : ان + ـِـ/ حرف الحاقي : ـِـ/ حروف اصلي : ان / قاعده ي 2 ج ) هر آنكس كه بر دزد رحمت كُند                به بازوي خود كاروان مي زَند رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : كُنَد ، مي زَنَد  / حروف قافيه : ـُـ ن + ـَـ د ، ـَـ ن + ـَـ د / حروف الحاقي : ـَـ د / حروف اصلي : ( ـُـ ن ، ـَـ ن ) / قاعده ي 2 . طبق تبصره ي 3 اگر در قاعده ي 2 يعني مصوّت + صامت ( + صامت ) مصوّت كوتاه باشد و قافيه ، حروف الحاقي داشته باشد ، اين مصوّت كوتاه مي تواند متفاوت باشد . اگر تو فارغي از حال دوستان يارا               فراغت تو ميسّر نمي شود ما را رديف : را / واژه هاي قافيه : يا ( + ر ) ، ما / حروف قافيه : « ا » / حرف الحاقي : ندارد / حرف اصلي : « ا » /           قاعده ي 1 تبصره ي مربوط به اين بيت از كتاب حذف شده است ، امّا تمرين باقي مانده است توضيح آن كه گاهي بخشي از رديف از حروف اصلي قافيه گرفته مي شود در مصراع اوّل « يار + ا » و در مصراع دوم « ما + را » واژه قافيه و رديف است . كنون با خرد بايد انباز گشت                  كه فردا نماند ره بازگشت رديف : گشت / واژه هاي قافيه : انباز ، باز / حروف قافيه : از / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : از / قاعده ي 2 طبق تبصره ي 4 در اين بيت « باز » پيشوند است و واژه ي قافيه قرار گرفته است و قافيه صحيح است . چنان در قيد مهرت پاي بندم                 كه گويي آهويي سر در كمندم رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : پاي بندم ، كمندم / حروف قافيه : ـَـ ند + ـَـ م / حروف الحاقي : ـَـ م / حروف اصلي : ـَـ ند / قاعده ي 2 طبق تبصره ي 1اگر واژه هاي قافيه حرف يا حروف الحاقي داشته باشند جزء حروف مشترك قافيه اند و رعايت آن ها لازم است ، پس قافيه درست است . بگفتا كه اين مرد بد مي كند                  نه با من كه با نفس خود مي كند رديف : مي كند / واژه هاي قافيه : بَد ، خود / حروف قافيه : ـَـ د / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : ـَـ د / قاعده ي 2 در اين شعر تلفظ « خود » شكل قديمي دارد و به صورت « خد » و با تلفظ امروز غلط به نظر مي رسد وليكن به سبب واو معدوله تلفظ منطبق با « بَد » است و قافيه درست مي باشد . اين تمرين مربوط است به تبصره 9 كه از كتاب حذف شده است . كه گر آفتاب است يك ذره نيست             وگر هفت درياست يك قطره نيست رديف :‌ نيست / واژه هاي قافيه : ذره ، قطره / حروف قافيه : ( ـَـ ر ر ، ـَـ ط ر + حرف الحاقي ـِـ ) حروف اصلي : ـَـ ر ر ـَـ طر     ـ قافيه عيب دارد زيرا حروف اصلي در دو واژه تفاوت دارد . در اين زمانه بُتي نيست از تو نيكو تر           نه بر تو بر ثمني از رهيت مشفق تر رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : نيكوتر ، مشفق تر / حروف قافيه : تَر /     / حروف اصلي : ـَـ ر قافيه صحيح نيست . زيرا طبق تبصره ي 4 پسوند ها اگر در حكم قافيه قرار گيرند در صورتي كه تكراري باشند قافيه نادرست است . دنيـا نير زد آن كه پريشـان كني دلي          زنهار بد مكن كه نكرده است عاقلي گر من سخن درشت نگويم تو نشنوي          بي جهد از آينه نبرد رنگ ، صيقلي رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : دِلي ، عاقِلي ،‌ صيقَلي/ حروف قافيه : ـَـِـ ل + ي/ حرف الحاقي : ي/ حروف اصلي : ـَـِـ ل قاعده ي 2 طبق تبصره ي 3 در قاعده ي2 يعني مصوّت + صامت ( + صامت ) اگر مصوّت كوتاه باشد و قافيه ، حروفِ الحاقي داشته باشد ، اين مصوّت كوتاه مي تواند متفاوت باشد . د ) اشكم دميد                گفتم : « نه پاي رفتن نه تاب ماندگاري       /      درد خزه ي كف جوي اين است . » گفت : آري امّا دو گانه تا كي ؟    /   يا موج وش روان شو يا در كنار من باش » گفتم : « دلم گرفته است / مثل سكون ملولم » رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : ماندگاري ، آري / حروف قافيه : ار + ي / حروف الحاقي : ي / حرف اصلي : ار / قاعده ي 2 هـ ) مصراع هاي يك و سه : ره تاريك با پاهاي من پيكار دارد    /    به سنگ آكنده و دشوار دارد رديف : دارد / واژه هاي قافيه : پيكار ، دشوار / حروف قافيه : ار / قاعده ي 2 مصراع هاي 5 و6 : جهان تا جنبشي دارد ، رود هر كس به راه خود / عقاب پير هم غرق است و مست اندر نگاه خود رديف :‌ خود / واژه هاي قافيه : راه ، نگاه / حروف قافيه : اه قاعده ي 2 مصراع هاي 7 و 8 : نباشد هيچ كار سخت كان را در نيابد فكر آسان ساز / شب از نيمه گذشته است . خروس دهكده برداشته است آواز رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : ساز و آواز /  حروف قافيه : از / قاعده ي 2 مصراع هاي 9 و 10 : چرا دارم ره خود را رها من    /    بخوان اي هم سفر با من رديف : من / واژه هاي قافيه : رها ، با / حرف قافيه : « ا » / قاعده ي 1 پايان بخش قافيه خود آزمايي صص 29 – 28 1 – بايد حرف دوم هجا باشند . ۲ – خويشتن : خيشـ تن     بنفشه : بَـ  نَفـ ش    مَلامت : مَـ لا  مَت     فايده : فا   يـ  دِ                    ــ    U  ــ                U  ــ  U                U  ــ  ــ             ــ     U  U التماس : الـ ت ما  س      خود : خُد      سفينه : سَـ فيـ نِ      چو : چُ      چون : چُن             ــ  U ــ   U               ــ                     U  ــ  U             U               ــ مسامحه : مُـ  سا مِـ حِ      دقّت : دِقـ  قَت      پشتوانه : پُشت  وا  نِ     مُعلّم : مُـ ـعَل  لِم               U  ــ  U  U               ــ   ــ                   ــ     U  ـ  U              U   ــ    ــ خواري : خا ري     زلّت : زلـ  لَت     مجموعه : مَجـ مو عِ     روزانه : رو زا  نِ     خواستن : خا سـ تن             ــ  ــ             ــ   ــ                  ــ  ــ       U              ــ ــ   U                  ــ   U  ــ مؤذّن : مُـ ؤَذ ذِن     شدّت : شِد  دَت      تبّسم : تَـ بَسـ سُم      كاشته : كاشـ  تِ      راهوار : را ه  وا ر           U ــ  ــ               ــ    ــ                   U  ــ   ــ       ‌‌‌         ــ    U   U                ـ  U  ـ U ۳ – سَر : سَر    دِل : دِل    ره گذر : رَه گُـ ذَر    ما : ما      روز :  رو ز    سَر و     سرشار : سر شا ر         ــ           ــ               ــ     U  ــ        ــ            ــ    U    ــ U                 ــ ــ   U كوير : كَـ  و ير    گلستان : گُـ لِسـ تان      تن آسان : تن  آ سان       تن آساني : تـ  نا  سا ني            U  ـ  U                 U ــ   ــ                     ـ  ـ   ــ                          U  ـ   ــ  ــ دو : دُ    نيست : نيست     ديدار : ديـ دا  ر     هستي : هَسـ تي     رنگ    شب    سو    سو د         U              ــ   U              ــ  ــ   U                ــ   ــ      ــ   U     ــ     ــ     ــ   U ساخت   دوست    چَشم    كاش     كاشت    وفا : وَ فا      بامداد : بامـ دا د  ــ U     ــ U       ــ   U   ــ  U      ــ U            U ــ               ـ  U  ـ U فضا : فَـ ضا    رنج     قاصد : قا صد    طراوت : طَ را وَت      نيرومند : نيـ رو مند          U  ــ     ـ  U            ــ  ــ                  U  ـ  ــ                   ــ ــ ـ    U خاموش : خا موش    ندا : نِـ دا     باغ     آسان : آ  سان     رايگان : را  يـ گان     رايگاني : رايـ گا ني                ــ ــ   U          U ــ     ـ U             ـ   ــ                 ــ    U  ــ                ـ   U  ـ  ـ 4 – دل آزرده : دل آ زُر دِ  با حذف همزه :دِلا زُر  دِ عاقبت انديش : عا قـ بَت انـ ديش  با حذف همزه : عا قِـ بَـ تَنـ ديش               ــ‌ ـ  ـ   U                    U ـ ــ U                   ـ   U  ــ  ـ  ــ U                       ـ ‌ U U  ــ  ـ  U خوش آواز :خُش آ واز   با حذف همزه : خُـ شا واز   پلنگ افكن : پَـ لنگ اَفـ كن   با حذف همزه : پَـ لَنـ گَفـ كَن                 ــ   ـ ـ   U                      U   ـ  ـ U                   U ــ U  ــ  ــ                        U ــ  ــ  ــ باد آورده : باد آ وَر دِ    با حذف همزه  با دا ور  دِ     خوش اندام : خُش انـ دام     با حذف همزه : خُـ شَنـ  دام             ـ  U ـ  ـ U                     ـ  ـ  ــ     U                     ــ   ــ ـ   U                         U   ــ   ـ  U دانش آموز : دا نش آ موز     با حذف همزه : دا نِـ شا مو  ز     دل آفسرده : دل  اَفـ سُر دِ   د لفـ سُر د                ــ  ــ  ـ ـ   U                       ــ   U ــ ــ  U                     ــ   ــ ــ    U   U ــ  ــ  U شمع آجين : شمع  آ جين   با حذف همزه : شَمـ عا جين                 ــ   U ـ  ــ                         ــ  ــ  ــ 5 – هم قصّه ي نانموده داني         هم نامه ي نانوشته خواني     هم   قصـ    صـ  يِ    نا   نـ   مو    دِ   دا   ني      ــ     ــ      U    U   ــ    U   ــ    U   ــ   ــ     هم     نا     مِـ   ي   نا    نِـ   وِشـ  تِ  خا   ني      مفعول            مفاعلن             فعولن يا   مستفعل          فاعلات             فع لن اگر كاري كني مُزدي ستاني         چو بيكاري يقين بي مزد ماني     ا   گر    كا    ري    كُـ   ني    مُز    دي   سـ   تا    ني      U   ــ    ــ    ــ       U    ــ     ــ    ــ       U   ــ   ــ    چُ   بيـ   كا    ري     يـ   قين  بي    مُز    د     ما   ني    مفاعلين                 مفاعيلن                 فعولن   آينه از نقش تو بنمود راست          خود شكن آيينه شكستن خطاست     آ     يـ     نِ    اَز    نَقـ   شِ    تُ     بِنـ     مو    د      راست    خُد   شِـ    كَـ   نا     ييـ   نِ     شـ    كسـ   تَن    خـ    طاست     ــ     U      U   ــ     ــ     U       U     ــ     ــ       U      ــ    مفتعلن                         مفتعلن               فاعلن   خدايا به خواري مران از دَرَم         كه صورت نبندد دري ديگرم    خُـ    دا     يا     بِـ    خا     ري    مَـ     را     نَز    دَ     رَم     U     ــ    ــ       U    ــ      ــ       U     ــ     ــ    U     ــ    كِـ    صو   رت   نَـ     بَنـ     دد    دَ     ري    ديـ   گَـ    رم      فعولن             فعولن              فعولن               فعل اي باد بامدادي خوش مي روي به شادي          پيوند روح كردي پيغام دوست دادي     اي     با     دِ    با    مـ    دا     دي     خُش    مي     ر     وي    ب     شا    دي     پيـ    وَنـ    دِ    رو   ح    كر     دي     پِي      غا      م     دو     ست   دا     دي       ــ     ــ      U    ــ   U     ــ     ــ       ــ      ــ          U    ــ        U     ــ     ــ        مفعول          فا    علاتن                  مفعول               فا      علاتن يا     مستفعلن             فعولن                  مستفعلن                    فعولن   نبيني كه چون با هم آيند مور              زشيران جنگي برآرند شور    نَـ     بيـ     ني     كِ     چُن      با      هَـ    ما     ينــد    مور    ز     شيـ    را       نِ      جَنـ     گي    بَـ     را     رَنــد    شور     U      ــ     ــ        U        ــ       ــ     U      ــ     ــ   U    ــ      فعولن                  فعولن               فعولن             فعل   بنشينم و صبر پيش گيرم               دنباله ي كار خويش گيرم    بنـ     شيـ     نَـ    مُ     صبـ    ر    پيـ    ش    گيـ    رَم    دُنـ     با        لِـ    ي     كا      ر   خيـ    ش    گيـ    رَم     ــ     ــ         U     U     ــ       U   ــ       U     ــ      ــ       مفعول                    مفاعلن                فعولن يا    مستفعل                  فاعلاتُ                فع لن   گفتم اين شرط آدميّت نيست           مرغ تسبيح خوان و من خاموش     گُفـ     تَـ     مين     شر    طِ     آ‌     دَ     ميـ   يَت   نيست     مر      غ     تسـ      بيـ    ح     خا    نُ    مَن   خا     موش      ــ       U      ــ       ــ       U     ــ     U     ــ    ــ      ــ        فاعلاتن                       مفاعلن                      فع لن   هر كه تأمّل نكند در جواب           بيشتر آيد سخنش ناصواب      هر    كِـ    تَـ     اَمـ    مُل      نَـ     كُ    ند     در     جَ      واب      بيـ    ش   تَـ     را      يد      سُـ    خَ     نَش   نا      صَـ     واب      ــ      U     U     ــ     ــ         U     U       ــ    ــ      U        ــ         مفتلعن                    مفتعلن                       فاعلن چند پرسي زمن چيستم من           نيستم نيستم نيستم من       چَنـ    د     پُر     سي     ز     مَن    چيـ     سـ     تم     مَن       نيـ     سـ   تم     نيـ      سـ   تم      نيـ     سـ      تم     مَن         ــ      U     ــ     ــ         U    ــ      ــ        U        ــ     ــ          فاعلن                فاعلن                  فاعلن                فع يا       فاعلاتن              مفاعيلُ                               فع لن خود آزمايي ص 34 1- -U- - = فاعلاتن ، U- - = فعولن ، - - U- = مستفعلَن ، - - - = مفعولن ، - U U- = مفتعلن ، U- - - = مفاعلين ، U U - = فَعَلن ، U-U- مفاعلن ، - = فع ، - U- U = فاعلاتُ ، - - = فع لن ،  U- = فعل ، U--U = مفاعيل ، - - UU = مستفعل 2 – در همان جا جواب داده شده است . خود آزمايي صص 43 – 42 1- چون در هر زبان بعضي كلمـات  ( به تنهايي يا در جمله )  داراي چند تلفظ هستنـد گوينــده اختيــار دارد هركــدام كه مي خواهد به كار ببرد . 2- الف ) امكان حذف همزه : در فارسي اگر قبل از همزه ي آغاز هجا ، حرف صامتي بيايد ، همزه را مي توان حذف كرد .  مانند : « در آن » بگوييم «  د را  ن » و خوش آواز « ( خُش آ   وا ز ) » بگوييم « خُ شا  وا  ز             ـ    ـ                  U   ــ                           ــ   ـ   ـ     U                  U ــ  ــ  U ب ) تغيير كميّت مصوّت ها : شاعر در موارد خاصّي مختار است كه به ضرورت وزن شعر ، مصوّت كوتاه را بلند و يا مصوّت بلند را كوتاه تلفظ كند ، مانند مثال زير كه سه مصوّت كوتاه ،‌ بلند به حساب آمده اند : اگر تو ز آموختن سرنتابي             بجويد سر تو همي سروري را    ا     گر     تُ     ز     آ      مو     خ     تن     سر     نَـ     تا     بي     U     ــ      U      U    ــ     ــ       U      ــ     ــ        U     ــ    ــ    بـ    جو    يد     سـ   ر      تُ     هَـ     مي    سر     وَ     ري    را     U     ــ     ــ       U    U      U      U      ــ     ــ        U     ــ    ــ   3- مصوّت كوتاه پايان كلمه را به ضرورت وزن مي توان كشيده تلفظ كرد تا مصوّت بلند به حساب آيد . هم چنين كسره ي اضافه و « و» ( ضمّه ) عطف را هرگاه پس از كلمات مختوم به مصوّت هاي بلند « و » يا « ي » مصوّتي بيايد ، شـاعر اختيار دارد كه مصـوّت هاي بلنـد « و » و « ي » را كوتاه تلفظ كند . ضمناً ميان دو مصوّت ، صامت « ي » قرار مي گيرد كه آن را « ي » وقايه يا ميانجي مي نامند . 4– اگر مصوّت بلند « ي » در ميان كلمه ي بسيط يا كلمه با پسوند يا پيشوند يا ضمير متصل باشد ، مصوّت « ي » بدون اختيارات شاعري ، هميشه كوتاه تلفظ مي شود . مصوّت بلند « و » نيز در كلمات تك هجايي هيچ گاه كوتاه نمي شود ؛ مانند : مو ، رو ، جو ، بو ( كلمه ي « سو » به طور استثنا در حالت اضافي ممكن است كوتاه باشد )   5- نواي ني ( = U - - - ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = از اختيارات زباني ( كسره ي اضافي ) تو گفتي ( = - - - ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني ( ضمه ي پايان كلمه ) بهانه ( = U - - ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني  مصوّت پايان كلمه بازي دهر ( = - U U - U ) كوتاه تلفظ كردن مصوّت بلند = اختيار زباني درخت دوستي ( = U - - - U - ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني ( كسره ي اضافي ) سبوي آب ( = U U - - U ) در « بو » مصوّت بلند به مصوّت كوتاه تبديل مي شود و « ي » مصوّت كوتاه به مصوّت بلند تبديل مي شود و هر دو از اختيارات زباني است . شب و روز ( = U - - U ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني ( ضمه ي پايان كلمه ) جادويي ( = - U - ) كوتاه تلفظ كردن مصوّت بلند « و » چون مصوّت ديگري پس از آن آمده است = اختيار زباني دل پاك ( = U - - U ) بلند تلفظ كردن مصوّت كوتاه = اختيار زباني ( كسره ي اضافه ) سوي من ( = U U - ) كوتاه تلفظ كردن مصوّت بلند استثنا در كلمه ي تك هجايي « سو » درحالت اضافه = اختيار زباني آري آنان ( = - U - - ) كوتاه تلفظ كردن مصوّت بلند آخر كلمه هايي كه پس از آن مصوّت ديگري بيايد = اختيار زباني 6 – در موارد زير همزه حذف شده است : مرد افكن ( = - - - ) . تيرانداز ( = - - -  U ) . خوش آهنگ ( = U - - U ) . از ايشان ( = U - - ) . 7- چو خواهي كه نامت بود جاودان             مكن نام نيك بزرگان نهان      « سعدي »      چُ      خا      هي     كِ    نا     مَت    بُ     وَد    جا     و     دان   U            ــ       ــ         U    ــ     ــ       U      ــ    ــ      U      ــ      مَ      كن      نا       م    ني     كِ    بُ     زُر    گان    نَ    هان        U      ــ      ــ         U    ــ       U     U     ــ     ــ       U     ــ         فعولن                  فعولن              فعولن                فعل در هجاي ششم مصراع مصوّت كوتاه ، بلند تلفظ شده است ( كسره ي اضافه باغبان گر چند روزي صحبت گل بايدش         بر جفاي خار هجران صبر بلبل بايدش      « حافظ »    با     غ      بان     گَر     چنـ     د     رو    زي     صُحـ     بَـ    تِ    گُل    با     يَـ     دش      ــ     U       ــ      ــ      ــ        U      ــ    ــ       ــ        U     ــ    ــ     ــ      U       ــ   بر     جَـ     فا       ي      خا     رِ     هجـ   ران    صَبـ      رِ     بُلـ    بُل    با     يَـ     دَش     ــ      U      ــ       U      ــ        U      ــ     ــ      ــ        U     ــ    ــ    ــ       U      ــ     فاعلاتن                        فاعلاتن                       فاعلاتن                   فاعلن در هجاي يازدهم مصراع اوّل مصوّت كوتاه « ـِـ » در « تِ » بلند تلفظ مي شود . ( كسره ي اضافه ) در هجاي چهارم مصراع دوم مصوّت كوتاه « ـِـ » در « يِ » بلند تلفظ مي شود . ( كسره ي اضافه )   چو تو خود كني اختر خويش را بد            مدار از فلك چشم ، نيك اختري را    « ناصر خسرو »     چُ     تُ     خُد     كُ     ني     اَخ      تَ     رِ     خيـ     ش    را      بَد      U       U     ــ         U     ــ      ــ        U     U      ــ       U      ــ    ــ     مَـ     دا     رز       فـ     لك    چشـ    م     نيـ    كخ     تَ     ري    را      U     ــ     ــ         U      ــ       ــ       U     ــ     ــ        U       ــ    ــ        فعولن                 فعولن                 فعولن                فعولن در هجاي دوم مصراع اوّل مصوّت كوتاه بلند تلفّظ مي شود . ( مصوّت ضمّه پايان كلمه ) در هجاي هشتم مصراع اوّل مصوّت كوتاه بلند تلفّظ مي شود . ( كسره ي اضافه )   اگر تو زآموختن سر نتابي          بجويد سر تو همي سروري را      « ناصر خسرو »     ا     گر      تُ     زِ     آ     مو     خ      تن     سر    نَـ     تا     بي      U     ــ       U      U    ــ     ــ     U       ــ      ــ      U     ــ     ــ     بِـ    جو     يد     سَـ   رِ     تَ     هـ     مي     سر    و     ري    را      U    ــ      ــ        U   U      U      U      ــ      ــ      U      ــ    ــ       فعولن              فعولن               فعولن                فعولن در هجاي سوم مصراع اول ، مصوّت كوتاه ، بلند تلفظ مي شود . ( مصوّت ضمه پايان كلمه ) در هجاي پنجم و ششم مصراع دوم ، مصوّت كوتاه بلند تلفّظ مي شود . (كسره ي اضافه ، مصوّت ضمه پايان كلمه )   همه برگ بودن همي ساختي           به تدبير رفتن نپرداختي     هَـ    م     بَر    گِ     بو     دَن     هَـ     مي    سا    خـ    تي       U     U    ــ      U     ــ     ــ        U      ــ     ــ       U     ــ     بِ    تَد   بيـ    رِ       رَفـ    تَن    نَـ      پَر      دا     خـ    تي       U     ــ    ــ    U       ــ     ــ      U      ــ      ــ        U     ــ       فعولن                   فعولن           فعولن                فعل در هجاي دوم مصراع اول ، مصوّت كوتاه ، بلند تلفظ مي شود . ( هجاي پايان كلمه )   شُد موسم سبزه و تماشا            برخيز و بيا به سوي صحرا      « سعدي »     شُد      مُو     سِـ     مِ     سَبـ    زِ     وُ     تَـ    ما      شا      ــ       ــ        U     U      ــ      U     U     U    ــ      ــ     بر       خيـ    زُ       بِ    يا      بِ    سو   ي   صحـ   را     ــ       ــ       U        U     ــ       U    ــ     U     ــ     ــ      مفعول                    مفاعلن                      فعولن در هجاي هفتم مصراع اول مصوّت كوتاه به بلند تبديل شده است . ( واو عطف )   سوي چاره گشتم ز بيچارگي              ندادم بدو سر به بكبارگي        « فردوسي »     سو     ي      چا     رِ    گَشـ     تَم      زِ      بي      چا      ر     گي        U      U       ــ       U     ــ      ــ       U      ــ       ــ       U      ــ      نـَ      دا      دم     بِـ     دو      سر     بِ    يك      با        ر     گي       U      ــ      ــ       U     ــ      ــ         U     ــ      ــ          U      ــ        فعولن                     فعولن                 فعولن                فعل در هجاي دوم مصراع اول مصوّت كوتاه ، بلند تلفّظ شده است ، كسره ي اضافه در هجاي اول مصراع اول مصوّت بلند در « سو » كوتاه تلفّظ شده است . به صورت « سُـ » خوانده شده است . زيرا در واژه ي « سو » در حال اضافه مصوّت بلند مي تواند به مصوّت كوتاه تبديل شود .   ببايد هوس كردن از سر به در             كه دَور هوس بازي آمد به سر     « سعدي »     بـ     با     يد    هَـ     وس     كَر     دَ     نَز     سر     ب    در      U     ــ     ــ      U      ــ       ــ      U     ــ     ــ        U    ــ     كِـ    دُو    رِ      هَـ     وس     با     زي    يا     مد     بِ     سر      U    ــ    ــ        U      ــ      ــ       U      ــ    ــ       U      ــ       فعولن              فعولن                    فعولن             فعل در هجاي هشتم مصراع اول و دوم همزه حذف شده است . در هجاي سوم مصراع دوم مصوّت كوتاه بلند تلفظ شده است ( كسره ي اضافه ) هم چنين در هجاي هفتم مصراع دوم ، مصوّت بلند  كوتاه تلفّظ شده است . به سبزه كجا تازه گردد دلم           كه سبزه بخواهد دميد از گلم    « سعدي »     بِـ     سَـبـ   زِ     كُـ     جا    تا     زِ     گَر     دَد      دِ       لَم       U       ــ     U     U     ــ    ــ      U     ــ     ــ        U       ــ     كِـ     سَبـ    ز     بِـ      خا   هَـد  دَ     مي    دَز      گِ      لَم       U      ــ      U     U       ــ    ــ    U     ــ     ــ        U       ــ        فعولن              فعولن              فعولن                  فعل در هجاي سوم مصراع اول و مصراع دوم مصوّت كوتاه ، بلند تلفّظ شده است . ( هجاي پايان كلمه ) در هجاي نهم مصراع دوم حذف همزه صورت گرفته است . تفرّج كنان در هوا و هوس           گذشتيم بر خاك بسياركس     « سعدي »     تَ     فَر     رُج     كُـ     نان      دَر     هَـ    وا     وُ     هَـ     وَس       U     ــ      ــ       U     ــ       ــ       U    ــ      U     U      ــ      گُـ    ذَشـ    تيـ    م      بَر       خا     ك  بس    يا     ر      كس        U     ــ      ــ      U      ــ       ــ       U    ــ     ــ      U       ــ         فعولن                فعولن                 فعولن                فعل در هجاي نهم مصراع اول مصوّت كوتاه بلند تلفّظ شده است . خود آزمايي صص 51 – 50   1 -  اختيارات زباني فقط تسهيلاتي در تلفّظ براي شاعر فراهم مي سازد تا به ضرورت وزن از آن استفاده كند بي آن كه موجب تغييري در وزن شود ، امّا اختيارات وزني امكان تغييراتي كوچك در وزن را به شاعر مي دهد . 2 – الف ) بلند محسوب كردن هجاي پاياني مصراع ها و بيت ها ، اگر چه كوتاه ، يا كشيده باشد .   ب ) شاعر در سرودن شعر به جاي  U U - - ( فعلاتن ) اول وزن مي تواند -  U - - فاعلاتن بياورد .   پ ) ابدال شـاعر مي تواند به جاي دو هجـاي كوتاه كنـار هم ميـان مصـراع ، يك هجاي بلند بياورد يعني به جاي فَعَلن (U U ـ ) مي تواند فع لن ( - - ) بياورد . اختيار شاعري اخير در دو هجاي ما قبل آخر بسيار رايج است و حتّي در تمام مصـراع هاي يك شعـر ممكن است از آن استفـاده شود . اما كاربرد موارد ديگــر آن كم است . مانند« -   U U - » ( مفتعلن ) و« U U - - » ( فعلاتن ) و « - -  U U » ( مستفعل ) كه به جاي هريك از اين ها مي تواند « - - - » ( مفعولن ) بيابد .   ت ) قلب   3 – در پايان مصراع طبق اختيارات وزني   4 - در ركن اول مصراع طبق اختيارات وزني   5 – در ميان مصراع طبق اختيارات وزني   6 – به ضرورت وزن مي تواند دو هجاي كوتاه و بلند يا بلند كوتاه كنار هم را جا به جا كند كه اغلب در « - U U - » ( مفتعلن ) و « U - U - » ( مفاعلن ) رخ مي دهد .   7 – الف ) بلند به حساب آوردن هجاي پاياني مصراع ها و بيت ها .   ب ) تبديل « U U - - » ( فعلاتن ) به « -  U - - » ( فاعلاتن ) در اول مصراع   پ ) جا به جايي دو هجاي كوتاه و بلند ، يا بلند و كوتاه در كنار هم .   8 – آمد نوروز هم از بامداد           آمدنش فرّخ و فرخنده باد      « منوچهري »     آ     مَـ    د     نو     رو     ز     هَـ    مَز     با     م     داد     ــ     U     U     ــ     ــ      U      U    ــ    ــ       U      ــ    آ      مَ     دَ    نَش    فَر    رُ     خُ     فَر    خُنـ    دِ     باد    ــ      U     U     ــ     ــ     U     U      ــ     ــ      U     ــ     مفتعلن                     مفتعلن                   فاعلن حذف همزه در هجاي هفتم مصراع اوّل ـ اختيار زباني هجاهاي پاياني هر دو مصراع كشيده است كه فقط بلند محسوب مي شود و طبق اختيارات وزني است .   اي ديو سپيد پاي در بند           اي گنبد گيتي اي دماوند     « بهار »     اي     ديـ     دِ      سـ     پيـ     دِ     پا     ي     در     بَند      ــ      ــ       U       U      ــ       U    ــ      U     ــ      ــ     اي     گُنـ    بـ      دِ       گيـ   تي    اي    د      ما      وَند      ــ      ــ      U       U        ــ    ‌ U     ــ     U     ــ       ــ        مفعول                 مفاعلن                     فعولن يا     مستفعل               فاعلاتُ                     فع لن هجاي پاياني مصراع اوّل و دوّم كشيده است كه طبق اختيارات وزني بلند محسوب مي شود . در هجاي ششم مصراع دوّم مصوّت بلند پايان كلمه كه مصوّت ديگري پس از آن آمده ، كوتاه تلفّظ شده است و اختيار زباني است . ضمناً اين هجا را مي توان به صورتي كه تقطيع شده است نيز به حساب آورد .   تو قلب فسرده ي زميني            از درد و رم نموده يك چند      « بهار »     تُ      قلـ     بِ     فِـ     سُر     دِ     يِ     زَ     ميـ     ني      U      ــ        U     U      ــ       U     U      U    ــ       ــ     از       در     د      وَ       رَم     نِـ     مو    دِ     يك     چند      ــ      ــ       U      U       ــ      U     ــ     U     ــ       ــ مستفعل فاعلاتُ فع لن يا مفعول مفاعلن فعولن در هجاي اوّل و هفتم مصراع اوّل ، طبق اختيارات زباني مصوّت كوتاه ، بلند تلفّظ مي شود . كه در هجاي اوّل ، هجاي پايان كلمه و در هجاي هفتم كسره اضافه است . هجاي پاياني مصراع دوم كشيده است كه طبق اختيارات وزني بلند محسوب مي شود .   نَماند تيري در تركش قضا كه فلك         سوي دلم به سر انگشتِ امتحان نگشود     نـَ      ما      ند      تيـ      ري      در     تر     كَ     ش     قَـ     ضا     كِ    فَـ     لَك      U     ــ        U       ــ       ــ       ــ      ــ       U       U      U     ــ        U     U      ــ     سو    ي      دِ      لم     بِـ  سَـ    رَنـ     گُشـ   تِ     امـ    ت      حان    نَـ     گُـ     شود      ــ     U       U      ــ      U   U     ــ      ــ       U      ــ      U        ــ      U       U    ــ  مفاعلن ( مفتعلن )              فعلاتن                     مفاعلن                       فعلن در ركن دوم مصراع اوّل به جاي فعلاتن ، مفعولن ( - - - ) به كار رفته است كه اختيار وزني است . در ركن اوّل اختيار شاعري قلب « -  U U - » ( مفتعلن ) در برابر «  U - U - » ( مفاعلن ) اختيار وزني در مصراع اول ركن سوم هجاي دوم ( شِ ) تغيير كميّت مصوّت ها اختيار زباني هجاي آخر مصراع دوّم كشيده است كه طبق اختيارات وزني بلند محسوب مي شود .   همه در خُورد راي و قيمت خويش           از تو خواهند و من تو را خواهم     « سعدي »       فعلاتن                     مفاعلن                       فعلن     هَـ     مِ     دَر     خٌر    دِ    را     يُ      قيـ     مَـ     تِ     خيش      U      U     ــ      ــ     U    ــ     U       ــ        U      U       ــ     از      تُ   خا      هَنـ   دُ    مَن   تُ      را      خا     هم      ــ      U    ــ       ــ     U     ــ    U       ــ      ــ     ــ      فا  علاتن                   مفاعلن                      فع لن ركن آغازين مصراع دوّم طبق اختيارات وزني به جاي « فعلاتن » از « فاعلاتن » استفاده شده است . ركن پاياني مصراع دوّم به جاي « فَعَلن » طبق اختيارات وزني از « فع لن » استفاده شده است .   بس بگرديد و بگردد روزگار            دل به دنيا در نبندد هوشيار       « سعدي »     بَس    بِـ    گر    ديـ     دُ     بِـ     گَر     دَد     رو     زِ     گار       ــ      U     ــ    ــ       U     U     ــ     ــ      ــ       U     ــ     دِل     بِـ    دُنـ    يا     دَر     نَـ     بَنـ     دَد     هو    شـ     يار      ــ       U    ــ    ــ     ــ        U     ــ     ــ      ــ       U      ــ       فاعلاتن                    فاعلاتن                       فاعلن در هجاي پنجم مصراع اوّل مصوّت كوتاه ، بلند تلفظ مي شود . واو عطفُ از اختيارات زباني است و هجاي آخر بيت كشيده است كه طبق اختيارات وزني ، بلند محسوب مي شود . اي كه دستت مي رسد كاري بكن         پيش از آن كه كز تو نيايد هيچ كار      « سعدي »     اي     كِ     دَسـ     تَت     مي    رِ     سَد     كا     ري     بِـ     كن       ــ       U       ــ       ــ      ــ       U     ــ      ــ     ــ         U     ــ     پيـ     شَـ     زان      كز     تُـ      نَـ     يا       يَد     هيـ    چ     كار        ــ       U       ــ       ــ     ــ        U     ــ      ــ     ــ       U      ــ      فاعلاتن                         فا   علاتن                       فاعلن   در هجاي پنجم مصراع دوّم ، مصوّت كوتاه ، بلند تلفّظ مي شود هجاي پايان كلمه كه طبق اختيارات زباني است ، هجاي پاياني مصراع دوّم كشيده است كه طبق اختيارات وزني ، بلند محسوب مي شود .   9 – تكليف دانش آموزي   10 – ظاهراً منظور كتاب تمرين 7 ص 51 -50 است كه اين تمرين ها تقطيع هجايي واركان شده است .  
+ نوشته شده در  سه شنبه سی و یکم خرداد 1390ساعت 16:25  توسط م.امینی ثانی | 


خودآزمايي تعاريف و انواع نقد (درس دهم )

1- بررسي همه جانبه ي يك اثر ادبي و تشخيص محاسن و معايب  سخن و نشان دادن بدو خوب اثر ادبي ص 79-80

2-  بله ، نقد ادبي هنر متعالي را رواج مي دهد به قول شمسيا (( نقد ادبي در گسترش ادبيات و متعلقات آن اهميت زيادي دارد زيرا با نقد ادبي اولاً : ادبيات و علوم ادبي متحول و زنده مي ماند.

ثانياً با بررسي آثار والا معيارها و ابزارهاي جديدي را كشف مي كند و به ادبيات ارزاني مي كند .))              نقد ادبي ، دكتر سيروس شمسيا . ص 23

3- فايده ي نقد ادبي صرفاً براي خواننده ي اثر ادبي نيست بلكه براي كساني كه به ابداعات ادبي دست مي يازند خاصه كساني كه در اين راه تجربه ي كم تري دارند ارزش و فايده ي فراوان دارد زيرا هم به آنان راه واقعي را نشان مي دهد و هم آنان را از كج روي ها و يا زياده روي هاي بي مورد باز مي دارد و به راه درست و واقعي هنر رهنمون مي شود .  ص 79-80

4-  زماني كه نقد با غرض همراه باشد و مايه ي اصلي آن قضاوت راستين و بينش و آگاهي نباشد . ص 80

5-  برخي شاعران و نويسندگان زيرا مي ديدند كه عده اي از نقادان مغرضانه و بدون آگاهي و بينش كافي به نقادي         مي پرداختند و فكر مي كردند كه منتقدان همان افراد ناتوان در شعر و هنر هستند كه خود از عهده ي آفرينندگي بر نيامدند و خود شاعر و هنرمند نيستند.

6-  تكليف دانش آموزان است .

7-  منتقد بايد باديد و وجدان علمي و دور از هر نوع نظر شخصي و با ميزان هاي علمي و منطقي به كار نقد و نقادي بپردازد و نقد خودرا از هرنوع شايبه ي غرض دور نگه دارد و اثر را از جنبه ي محتوا و شكل ظاهر آن مورد بررسي قرار دهد و گذشته از توصيف و تحليل دقيق آن را با آنچه در نزد همه يا بيشتر مردم اصلي و قابل قبول است مقايسه كند.           ص 81-82

8- نقد ادبي بررسي همه جانبه ي يك اثر ادبي است به همين دليل منتقد ادبي گذشته از نقد معني و محتوا بايد به نقد لفظ و شكل ظاهر بپردازد و نشان دهد كه زيبايي هاي ظاهري يا لفظي كه غالباً تاحد زيادي مايه ي ايجاد هيجان و شورانگيزي يك اثر ادبي مي شود ، چه ارزش و اهميتي دارد . ص 80-81

9- خير ، زيرا غالباً مايه ي گمراهي مي شود و حقيقت مطلق يك اثر ادبي را به خوبي نشان نمي دهد . ص 81

10- آثاري كه در ادبيات جهان در نزد اكثر مردم به عنوان آثار اصلي و خالص و قابل قبول ، شناخته شده اند . ص 82 به طور مثال در زمينه ي اثر حماسي در ادب فارسي ، شاهنامه فردوسي به عنوان يك اثر اصلي و قابل قبول ميزان و محك به حساب مي آيد.

11- تكليف دانش آموزان  است.

12- نقد لغوي ، فني ، زيبا شناسي مربوط به شكل ظاهري اثر و نقد اخلاقي ، روان شناسي و اجتماعي و ... مربوط به محتوا و درون مايه است . ص 82

13- نقد لغوي ، فني ، اخلاقي از قديم ترين ايام مورد توجه بوده است . نقد روان شناسي و اجتماعي از پديده هاي دنيايي جديد است . ص 82

14- بررسي و ارزيابي كاربرد زبان و اصول و قواعد آن در يك اثر ادبي است . ص 82

15- خير، رعايت نكردن قواعد زبان نه تنها براي شاعران و نويسندگان درجه دوم ، عيب محسوب مي شود بلكه براي شاعران بزرگ نيز اگر فايده ي بلاغي به همراه نداشته باشد ، نقص و نارواست زيرا شاعر و نويسنده با رعايت نكردن اصول زبان كلام خود را گرفتار تعقيدات و ناهماهنگي هاي لفظي مي كند و معني را دچار ابهام مي كند. ص 83

16- بررسي نحوه ي كاربرد كلمات / رعايت يا عدم رعايت قواعد دستوري و ارزيابي آن ها / بررسي مترادفات / بررسي موارد اطناب و ايجاز / بررسي كاربرد ادات و دقت در آن و اشتقاق كلمات ومعاني آن ها

17- تكليف دانش آموزان است . از شاعران قديم : مي توان به اشعار نظامي و شاعران جديد به اشعار و آثار نصر ... مرداني ، نيما يوشيج ، سهراب سپهري ، اخوان ثالت ، سهيل محمودي ، سلمان هراتي ، سيد حسن حسيني مراجعه كرد.

18- منظور از نقد فني ، بررسي چگونگي كاربرد فنون بلاغي در شعر و نثر و ميزان ارزش و اعتبار آن است . ص 85

19- نقد ادبي در ادب عرب به وسيله ي افرادي از جمله : قدامه بن جعفر ، ابوهلال عسكري ، عبدالقاهر جرجاني و در ادب فارسي به وسيله ي افرادي مثل : رشيد الدين و طواط ، شمس قيس رازي رواج يافته است .

كتاب ها در اين زمينه عبارتند از :

1- نقد الشعر في البديع ، ((نقد النثر)) از قدامه بن جعفر

2- معاني الادب ، صناعتي النظم و النثر از ابوهلال عسكري

3- اسرار البلاغه ، دلائل الاعجاز از عبد القاهر جرجاني

4- المعجم في معايير اشعار العجم از شمس قيس رازي

5- حدائق السحر في دقائق الشعر از رشيد و طواط

6- ترجمان البلاغه از محمدبن عمر رادوياني

20- خير ، با دانستن اصول بلاغت نمي توان به خلق و آفرينش اثر ادبي نايل شد بلكه گوينده يا نويسنده بايد آن اصول و قواعد را به عنوان ميزان سلامت و مقياس راستي و كژي طبع و قريحه ي خويش به كار گيرد . ص  85

21- الف) كميت و ريتم يعني ايقاع (واحدهاي متقارن و تكراري يك وزن )     ب) هماهنگي حروف                 ص 86

تشبيه

22- تشبيه در لغت ، مانند كردن چيزي است به چيزي ديگر در يك يا چند صفت و در اصطلاح علم بيان تشبيه ادعاي همانندي چيزي است با چيز ديگر دريك يا چند صفت

اركان تشبيه چهارتا است :

            1- مشبه : آنچه كه مانند مي شود.

             2- مشبه به : آنچه مشبه ، به آن مانند مي شود.

             3- ادات تشبيه : واژه هايي كه شباهت را به وسيله ي آنها نشان مي دهند مثل : چون ، چو ، همچو، همچون ، مانند،

                   همانند، بسان ، مثال ، مثل ، به صورت ، به كردار ، به رنگ ، چنان ، مانا، به مثل ، پنداري ، گويي و...

             4- وجه شبه : صفت يا وجه مشتركي كه بين مشبه و مشبه به وجود دارد.

                   اگر    چو    غنچه   فرو بسته است  كار جهان               تو   همچو  بادبهاري  گره گشا مي باش

                     ادات تشبيه  مشبه به    وجه شبه              مشبه                مشبه    ادات تشبيه مشبه به          وجه شبه

 

نكته 1: گاهي از اركان تشبيه ، وجه شبه حذف مي شود  مثل :

اين عمر به  ابر نو بهاران   ماند                   زودگذر بودن : وجه شبه

مشبه              مشبه به           ادات تشبيه

نكته 2 : گاهي ادات تشبيه و وجه شبه هردو حذف مي شود كه به آن تشبيه بليغ گويند.

تشبيه بليغ به دو صورت است :

1- اسنادي ، كه درآن مشبه به ، به مشبه  اسناد داده مي شود و به صورت جمله است مثل : علم نور است

2-  اضافي كه به صورت تركيب اضافي است يعني مضاف به مضاف اليه تشبيه مي شود مثل : قد سرو، لب غنچه يا مضاف اليه به مضاف تشبيه مي شود مثل : تير مژگان ، غنچه لب ، لعل لب

مجاز

مجاز: هرگاه واژه اي در معني غير حقيقي خود به كار رود به شرط آن كه بين معني حقيقي و غير حقيقي علاقه و رابطه اي وجود داشته باشد هم چنين قرينه اي كه ذهن را متوجه معني غير حقيقي كند . چنين واژه اي مجاز است .  استعاره نوعي مجاز است كه علاقه اش شباهت است  مثل :

1-  سر آن ندارد امشب كه بر آيد آفتابي                      چه خيال ها گذر كرد و گذر نكرد خوابي

       مجاز (علاقه محليه ) به معني قصد ونيت

2- محتاج قصه نيست گرت قصد خون ماست

                                                          مجاز (علاقه لازميه ) به معني كشتن

3- محرم اين هوش جز بيهوش نيست            مر زبان را مشتري جز گوش نيست

                                                                                   مجاز (علاقه آليه ) به معني سخن   

4- گر نبندي زين سخن تو حلق را                    آتشي آيد بسوزد خلق را

                                                 مجاز (علاقه جزئيه ) به معني دهان

5- سرم درد مي كند

      مجاز (علاقه كليه ) به معني بخشي از سر

6- ديدم نفسم در نمي گيرد

                 مجاز( علاقه سبيه ) به معني سخن

استعاره

استعاره از نظر لغت ، مصدر باب استفعال به معني عاريه خواستن و لغتي را به جاي لغت ديگر به كاربردن است زيرا شاعر در استعاره ، واژه اي را به علاقه ي مشابهت به جاي واژه ي ديگر به كار مي برد و در اصطلاح ادبي تعاريف زيادي شده است كه دو تعريف زير را مي توان ذكر كرد:

استعاره ، تشبيهي است كه يكي از طرفين آن حذف شده باشد  يا مجازي است كه علاقه ي آن شباهت است با وجود قرينه اي كه ذهن را از معني حقيقي دور كند و به معني غير حقيقي برساند.

نكته 1: در تشبيه ، ادعاي همانندي است ولي در استعاره ادعاي يكساني است

نكته 2: استعاره بسيار هنري تر از تشبيه است

                الف)   هزاران نرگس از چرخ جهان گرد                  فروشد تا برآمد يك گل زرد

                                      استعاره از ستاره                                                                            استعاره از خورشيد

                   ب) در اين بازار اگر سودي است با درويش خرسند است

                             استعاره از دنيا

استعاره بر چند نوع است كه مهمترين آن استعاره ي مصرحه و استعاره مكنيه است .

استعاره مصرحه

استعاره مصرحه : تشبيهي است كه در آن مشبه حذف و فقط مشبه به آورده شود يا مجازي است كه علاقه ي آن شباهت باشد به شرط قرينه اي كه ذهن را از معني حقيقي به غير حقيقي برساند . پس ژرف ساخت هر  استعاره يك جمله ي تشبيهي است مثلاً ژرف ساخت ((سرو)) كه استعاره از قد بلند است جمله زير مي باشد :

 

قدي كه از نظر بلندي مانند سرو است              سروي را ديدم كه مي خراميد.

                                                                                استعاره

                 الف) ستاره اي بدرخشيد و ماه مجلس شد                 دل رميده ي مارا انيس و مونس شد

                            استعاره از رسول خدا(ص)

                 ب ) سرو چمان من چرا ميل چمن نمي كند             همدم گل نمي شود ياد سمن نمي كند

                          استعاره از محبوب خوش قامت

استعاره مكنيه

استعاره مكنيه : تشبيهي است كه در آن گوينده مشبه را ذكر كند و مشبه به را حذف نمايد و در عوض يكي از لوازم يا ويژگي مشبه را ذكر كند وبه مشبه اسناد دهد.

استعاره ي مكنيه از نظر مشبه به ، به دو نوع است :

الف: گاهي در استعاره مكينه ((مشبه به )) انسان است كه آن ذكر نمي شود و يكي از لوازم يا ويژگي انسان را بيان مي كند كه در اين صورت تشخيص يا انسان انگاري نام دارد. مثل دست روزگار

روزگار : مشبه                 انسان : مشبه به است كه در اينجا محذوف است و يكي از لوازم يا ويژگي انسان كه ((دست)) است آورده شده .

ب : گاهي در استعاره مكينه مشبه به ،  غير انسان است خواه جماد يا گياه يا حيوان باشد.

مثل : اركان عرش / كاشتن محبت / پر قضا

استعاره مكينه و تشخيص از نظر شكل بر دو نوع است :

الف : به صورت اضافه : جزء يا ويژگي ((مشبه به)) به (( مشبه)) اضافه مي شود كه آن را اضافه استعاري گويند مثل :

رخسار صبح                                پر قضا                                 كاشتن محبت                      كنگره ي عرش

  لوازم مشبه به (انسان )است            لوازم مشبه به (پرنده )است      لوازم مشبه به (گياه) است         لوازم مشبه به (جمادو قصر )است

ب ) به صورت غير اضافي : لوازم يا ويژگي ((مشبه به)) ، به صورت يك گزاره به(( مشبه)) (كه نهاد جمله است ) نسبت داده شود . (يعني همان اضافه استعاري به صورت جمله ذكر شود .)

قضا چون ز گردون فرو هشت  پر                   همه زيركان كورگردند و كر       (فردوسي )

مشبه                                              لوازم مشبه به (پرنده ) 

ما    آبروي    فقر و قناعت نمي بريم                 با پادشه بگوي كه روزي مقدر است       (حافظ )

  لوازم مشبه به   مشبه

مشبه به (انسان )

خودآزمايي درس يازدهم (تعاريف و انواع نقد) ص 96

1- ((كالريج )) انگليسي و(( ادگار آلن پو)) امريكايي    ص 89

2- هنر، خلق زيبايي است و هنر وسيله نيست بلكه هدف است و هنرمند فقط بايد به فكر زيبايي باشد شاعر پارناسين عقيده دارد كه شعر نبايد بخنداند و نه بگرياند بلكه فقط زيبا باشد و هدف خود را در خود بجويد .

3-  شعر تنها عبارت از الهام نيست بلكه بيشتر نوعي حرفه و صنعت است كه شاعر بايد درآن ابزار كار خود را به درستي به كار بيندازد .  ص 90

4-  تي . اس . اليوت نيز شعر را به عنوان يك پديده ي مستقل به كار مي گيرد و معتقد است كه شاعر در سرودن شعر از هيجانات و شخصيت خود مي گريزد ، از اين رو منتقدان را تشويق مي كند كه از بررسي حقايق زندگي شاعر روي برتابند و به مطالعه دقيق فن شعر بپردازند . ص 90

5-  منظور از هنر محض ، اين است كه هدف شاعر يا نويسنده از خلق يك اثر هنري فقط زيبايي است نه اين كه از هنر به عنوان وسيله اي براي بيان انديشه و احساس خود استفاده كند.

        درشعر فارسي ، قصايد منوچهري كه در آن ها به وصف طبيعت پرداخته است از اين نوع شعر است مثل شعر :

        (( گويي بط سفيد جامه به صابون زده است )) در كتاب زبان و ادبيات فارسي 2 پيش دانشگاهي .

6- ايماژ به معني تصوير يا صورت هاي خيال انگيز شاعرانه و ايماژيسم مكتب تصوير گرايي است .  خصوصيات اين مكتب عبارتند از : در شعر گرايش به زبان ساده ، ابداع اوزان تازه ، آزادي در انتخاب موضوع و مخصوصاً به كارگرفتن مجاز و تصوير را توصيه مي كند . در اين مكتب ، ارائه تصوير مستقيم شيء ، توجه به جزئيات امور و اجتناب از حشوواطناب ، توجه به امور محسوس و جزئي درشعر به جاي توجه به احوال كلي و انتزاعي توصيه مي شود. ص 90

7-  افلاطون درشعر و درام به تاثير اخلاقي و اجتماعي آن توجه مي كند و شعر و ادب را طرد و انكار مي كند چون او معتقد است كه شعر ممكن است باعث فساد اخلاقي جوانان شود.  ص 91

8-  نويسندگان و فلاسفه ي اروپايي تا قرن اخير ، براي يك اثر ارزنده ي ادبي ، گذشته از زيبايي صورت ، غايت اخلاقي نيز لازم مي شمردند و به طور كلي ، هنر را درخدمت اخلاق مي گرفتند. افرادي مثل ديدرو ، دكتر جانسون ، تولستوي ، هنر را در صورتي ارزشمند مي دانند كه درخدمت ارزش هاي اخلاقي باشد و عشق و علاقه به تقوي را تقويت كند و انسان را از زشتي بي زار كند و ديدرو :گرامي داشتن تقوي و اخلاق و پست شمردن رذايل اخلاقي را هدف هرنوع هنري           مي دانست . ص 91

9- نقد اخلاقي در ايران به خصوص درعصر جديد و به علل وجود بعضي مسائل سياسي و اجتماعي شديداً مطرح مي شود و بسياري از تجدد طلبان و مشروطه خواهان براي شعر شرط اخلاقي و اجتماعي قايل مي شوند. ص 92

10- ناصر خسرو ، فردوسي ، نظامي ، سعدي و ...  ص 92

11- آري ، به دليل بعضي مسائل سياسي و اجتماعي بسياري از شاعران دوره هاي جديد تر در ايران به مسائل اخلاقي توجه و گرايش شديدي داشتند از جمله : آخوندزاده ، ميرزآقاخان كرماني ، اديب الممالك فرهاني .  ص 92

12- تكليف دانش آموزان است.

13- هيپوليت تن ، منتقد مشهور فرانسوي ادبيات را محصول ((زمان )) ، ((محيط اجتماعي )) و ((نژاد)) مي داند . ص 93

14- در آلمان ((گئورگ كاريز)) و ((برتولت برشت )) ، در فرانسه ((ژان پل سارتر)) و ((كامو))       ص 93

15- ژان پل سارتر به استبداد و ابتذال با چشم نفرت و انكار مي نگرد و براي ادبيات نوعي مسئوليت و تعهد اجتماعي قايل مي شود . ص 93

16- آري ، معمولاً جريانات و پديده هاي اجتماعي اثر گذار هستند و اوضاع و جريانات اجتماعي در شعر شاعران قديم مانند فردوسي ، مولوي ، عطار ، ناصرخسرو ، حافظ ، خيام تاثير بسزايي داشته است .

به عنوان مثال : ((ناصر خسرو)) با زباني تلخ و گزنده از جهان خواران و دين فروشان خراسان انتقاد مي كند يا ((حافظ)) از ريا و تزوير رايج در محيط روزگار خود مي نالد .(( خيام)) از جهل و ناداني مردم روزگار خود نالان است . ص 93

17- از شاعران اديب الممالك فراهاني ، علي اكبر دهخدا ، نسيم شمال ، ملك الشعراي بهار ، ميرزاده ي عشقي شعر را در خدمت اجتماع و سياست مي دانند و از آن براي بيدار كردن مردم استفاده مي كنند.

از ميان نويسندگان ميرزا ملكم خان ، ميرزا آقاخان كرماني ، زين العابدين مراغه اي و عبدالرحيم طالبوف تبريزي ، نثررا درخدمت اجتماع قرار مي دهند . ص 94

18- زيرا معمولاً نقد تاريخي ، به يك اثر ادبي به عنوان يك امر ذوقي و هنري كم تر نگاه مي كند و از درك هنر و ارزش هنري آن عاجز است . همچنين يك شاهكار بزرگ ادبي غالباً از محيط واجتماع خود فراتر است چه بسا مولود جذبه و الهام و تحت تاثير لاشعور به وجود مي آيد . بنابراين صرفاً بحث پيرامون مسائل مربوط به تاريخ و زمان و مكان ، آن را مورد بررسي قرار داد .  ص 94

19- شناخت زمان و مكان خاص يا زندگي واقعي شاعر يا نويسنده براي درك يك اثر ادبي كافي نيست زيرا يك اثر ادبي فراتر از محيط و اجتماع است و همچنين ممكن است شعر و اثري بي نام كه از جهت شور انگيزي و دل ربايي جالب باشد هر چند زمان گوينده و نويسنده آن معلوم نباشد باز مي تواند مورد توجه قرار گيرد . ص 95

20- خير ، بيش ترين فايده ي تحقيقات و نقدهاي تاريخي ، متوجه تاريخ ، جامعه شناسي ، مردم شناسي و گاه روان شناسي مي شود . ص 95

21- نقدتاريخي در مورد يك اثر وقتي مي تواند به درستي انجام شود كه : 1- گذشته ي آن و نيز عصري كه پديد آورنده ي  آن است به خوبي شناخته شود 2- آرمان ها و آرزوهايي كه در آن روزگار تجلياتي داشته است احساس گردد 3- تاثير آن اثر در آثار پس از خود مورد بررسي قرار گيرد4- علاوه بر اثر مورد نظر، ساير آثار آن شاعر يا نويسنده نيز مورد مطالعه و بررسي قرار گيرد. ص 95

22- شيوه ي نقد تاريخي هنگامي مفيد است كه ناقد تنها به مطالعه ي اثري كه از يك نويسنده در پيش رو دارد اكتفا نكند بلكه به همه ي آثار او احاطه يابد تا قضاوتش صحيح باشد. ص 95

23- تكليف دانش آموزان است به طور خلاصه : شرح  حال و بررسي تاريخي احوال شاعران سبب مي شود كه خواننده شناخت بهتري از آثار شاعران پيدا كند اما اين آگاهي به تنهايي براي درك كامل ارزش هاي يك اثر ادبي كافي نيست .

24- بله ، زيرا يك شاهكار ادبي غالباً فراتر از محيط و اجتماع و زمان و مكان خود است و چه بسا مولود جذبه و الهام و تحت تاثير لاشعور به وجود آيد بنابراين نمي توان صرفاً بحث پيرامون مسائل مربوط به تاريخ و زمان و مكان آن را مورد بررسي قرار داد بلكه آگاهي از محيط اجتماعي و احوال تاريخي خاص آن دوره در فهم شعر موثر است . ص 94

25- زيرا نقد روان شناسي ، جريان باطني و احوال دروني شاعر و نويسنده را ادراك و بيان مي نمايد و قدرت و استعداد هنري و ذوق و قريحه او را مي سنجد و نيروي عواطف و تخيلات هنرمند را تعيين مي نمايد و از اين راه تاثيري راكه محيط و جامعه و سنت ها و مواريث در تكوين اين جريان ها دارند مطالعه مي كند . وتنها به كمك اين نوع نقد است كه عواطف ، احساسات و انديشه هاي هنرمند و گرايش هاي رواني حاكم بر عصر هنرمند شناخته مي شود . ص 96

26- پي بردن به عواطف و احساسات ومخيلات هنرمند و شناخت ، صفات و احوال نفساني غالب بر عصر و معاصران هنرمند است .

27- خير ، بررسي در احوال روحي و نفساني اشخاص خاصه در درام يا قصه چيزي است كه نويسندگان و شاعران از       قديم ترين ايام به آن پرداخته و آن را در نظر داشته اند. و جست و جو در زواياي روح انسان از كهن ترين ايام در شعر دراماتيك يونان وجود داشته و بعدها نيز در اروپا كساني مانند ((راسين )) ، ((شكسپير)) ، ((ايبسن )) ، ونيز ((مترلينگ )) و ((داستايوسكي )) به آن پرداخته اند . ص 96

خودآزمايي درس دوازدهم  (تحليل آثار مهم نظم و نثر فارسي 2)

1-   از آغاز تمدن نژاد ايراني تا انقراض حكومت ساسانيان به دست مسلمانان  ص 98

2-    سه دوره : اساطيري ، پهلواني و تاريخي  ص 98

3-    بله ، چون رستم ، قهرمان و پهلوان شاهنامه در اين دوره حضور دارد .

4-  جنگ رستم و سهراب ، جنگ رستم و اسفنديار ، كشته شدن سياوش ، كشته شدن خسرو و از بين رفتن شيرين و ...

5-  آري ، به عنوان مثال : ارسطو ، تراژدي رانمايش اعمال مهم و جدي مي داند كه در مجموع به ضرر قهرمان اصلي و در حقيقت به فاجعه منتهي مي شود اين مشخصه ي تراژدي در داستان رستم و سهراب و رستم و اسفنديار ديده مي شود.

از نظر ارسطو ، هدف اصلي تراژدي (( كتارسيس)) يعني تطهير و تزكيه نفس است . در تراژدي معمولاً قهرمان مي ميرد و مرگ دلخراش او باعث ((كتارسيس)) مي شود. اين احساس و دگرگوني روحي ، با خواندن تراژدي هاي شاهنامه از جمله رستم و سهراب پديد مي آيد.  ماجراي تراژدي به وسيله كردار اشخاص پيش مي رود و به پايان مي رسد در تراژدي هاي شاهنامه از جمله رستم و سهراب نيز تغيير مسير داستان نتيجه ي خطاهايي است كه از قهرمان داستان سر مي زند .

6- احياي زبان فارسي وتقويت روحيه ي مبارزه جويي با بيگانگان وبيگانه پرستان ومقاومت دربرابر دشمنان است . ص 100

7- شاهنامه فردوسي از حيث شكل ظاهري و شكل ذهني آن چنان هنرمندانه خلق شده كه توانسته است عنوان بزرگ ترين اثر ادب فارسي را به خود اختصاص دهد .

از نظر شكل ظاهري ابيات سست ولغات عربي و كلمات نا مانوس فارسي در شاهنامه بسيار اندك است  برعكس از واژه هاي فارسي كه درشاهنامه بسيار است  گاهي براي تاثير گذاري بيشتر بر فضاي داستان از الفاظ كهن و خشن استفاده كرده است . از نظر شكل ذهني آفريدن معاني نو ، استفاده از آرايه هاي استعاره ، مجاز و كنايه و كثرت اغراق و كاربرد تشبيهاي  طبيعي و محسوس و توصيف دقيق فنون جنگ آوري ، صف آرايي و نحوه استفاده از جنگ افزارها و در نهايت آوردن مضامين عالي شعر فردوسي ممتاز شده است .

8-

-  انتخاب قالب مناسب مثنوي و بحر متقارب ( فعولن فعولن فعولن فعل ) براي توصيف صحنه هاي نبرد

-          وجود ((قافيه كناري )) در تمام ابيات به خاطر استفاده از قالب مثنوي

-         واج آرايي و تكرار در بسياري از ابيات مثل :

        الف ) كمان به زه را به بازو فكند / به بند كمر بر ، بزدتير چند (ز)

         ب) مرا مادرم نام ، مرگ تو كرد / زمانه مرا پتك ترگ تو كرد ( م - ك - گ - ل )

          ج) برو راست خم كرد و چپ كرد راست / خروش از خم چرخ چاچي نجاست (خ)

-         كاربرد (( سليح )) به جاي ((سلاح )) و ((مزيح )) به جاي ((مزاح ))

-   مشدد كردن واژه ي ((پر)) در مصرع :  نهاده بر او چار پر عقاب  ، لحن خشن و حماسي را افزايش داده است .

-   كاربرد واژه ي كهن مانند ((كجا)) به جاي ((كه)) در مصراع ((دليري كجا نام او اشكبوس )) يا ((گران )) به جاي سنگين در مصراع ((به گرز گران دست برد اشكبوس ))

-          تعداد فعل هاي پيشوندي زياد است مثل : برخروشيد ، اندر آمد ، برآويخت

-          كاربرد ((همي )) به جاي ((مي )) مانند همي بر خروشيد بر سان كوس

-          كاربرد متمم با دوحرف اضافه ((به بند كمر بر بزد تير چند ))

-          مقدم آوردن فعل بر ساير اجزاء جمله ((بشد تيز رهام باخود و گبر ))

-          كمي واژه هاي عربي

9- تشبيه از عناصر عمده ي تصوير سازي در آثار حماسي است كه در اين درس فراوان است مثل :

        همي برخروشيد برسان كوس /   زمين آهنين شد سپهر آبنوس

        زمانه مرا پتك ترك تو كرد /  يكي تير الماس پيكان چو آب

-  استعاره و تشخيص از عناصر ديگر اثر حماسي هستند كه در اين قطعه بسيار زياد است

-          فراواني آرايه ي كنايه مانند : سرهم نبرد اندر آرد به گرد

-   آرايه ي (( اغراق )) كه از عناصر عمده ي تصوير سازي در حماسه است مانند : همي گرد رزم اندر آمد به ابر

-          توصيف دقيق صحنه ها مانند:

       تهمتن به بند كمر بـــــرد چنـــــگ                              گزين كرد يك چو به تير خدنگ

       يكي تير الماس پيكــــان چـــــو آب                             نهاده بر او چــــار پر عقـــــــاب

       كمان را بماليد رستــــــم به چنــــگ                             به سست اندر آورد تير خدنـــگ

       بروراست خم كرد و چپ كرد راست                             خروش ازخم چرخ چاچي بخاست

- رجزخواني و به تمسخر گرفتن حريف

 بدو گفت خندان كه نام تو چيست                   تن بي سرت را كه خواهد گريست

مرا مادرم نام ، مرگ تو كـــــــرد                   زمانه مرا پتـــك ترگ تو كــــــرد

10- بله ، رباعي از مبدعات ايرانيان است و داراي سابقه طولاني است ، عربها از ايرانيان تقليد كرده اند حتي گفته شده تكامل يافته ي يك قالب شعري قبل از اسلام است . رودكي و ابوسعيد ابوالخير در قالب رباعي شعر سروده اند .

11- خير ، خيام در دوران حيات خود به عنوان منجم ، طبيب و رياضي دان مشهور بود.

12- نظام عروضي ، خيام را به عنوان ستاره شناس معرفي مي كند  ص 103

13- قديم ترين فرد (( شهرزوري )) در قرن 6 و اوايل قرن 7 در كتاب (( تاريخ الحكما)) و شيخ نجم الدين رازي در قرن 7 در كتاب المرصاد العباد از خيام به عنوان شاعر ذكرشده و از اين منبع چنين بر مي آيد كه خيام از اوايل قرن هفتم به شاعري شهرت يافته است .     ص 103

14- خير

15- شاعر انگليسي قرن نوزدهم است كه رباعيات خيام را به انگليسي ترجمه كرده است . او پس از ترجمه  به اعتبار شكوه رباعيات خيام ، به نام ((خيام انگليسي )) مشهور شود.

16- در آثار هردو شرايط اجتماعي و سياسي و اخلاقي نابسامان جامعه انعكاس پيدا كرده و هردو شاعر از دورويي و نفاق ، عوام فريبي و رياكاري گروهي و زود باوري و سادگي گروهي ديگر اظهار شكايت كرده و بدون ترس و هراس با آن به مقابله پرداخته اند.

17-  قديم ترين مثنوي نظامي ، مخزن الاسرار است كه در قالب مثنوي كوتاه و مختصر مشتمل بر 2260 بيت و حاوي انديشه هايي است درباب زهد و عرفان در 20 مقاله كه در هر مقاله ضمن شرح عنوان مقاله ، يك داستان كوتاه اما    پر مايه ودلنشيني مي آورد و به اين وسيله انديشه هاي خود را بهتر جلوه مي دهد و به خواننده القا مي نمايد . ص 105

18-  ليلي و مجنون سرگذشت عشقي پر شور است بين جواني به نام قيس بني عامر و دختري به نام ليلي . اما به علت اختلاف ميان دو خانواده ، عشق آن دو به ناكامي مي كشد. ليلي به اجبار خانواده با فردي به نام ابن سلام ازدواج مي كند و قيس از عشق ليلي سر به بيابان مي گذارد و با حيوانات مانوس مي شود و عشق چنان او را مجنون مي كند كه خبر وفات پدر و مادر و همچنين ابن سلام در او هيچ تغييري ايجاد نمي كند . سرانجام چندي بعد ليلي مي ميرد و مجنون وقتي اين خبر را مي شنود بر سر قبر او مي رود و در همان جا مي ميرد . ص 105

19-    خسرو و شيرين     ص 104

20-  ازدواج خسرو با مريم دختر قيصر روم ، جنگ خسرو با بهرام ، داستان عشق فرهاد و كوه كندن فرهاد ، مرگ مريم ، كشته شدن خسرو به دست شيرويه ، سرانجام تلخ شيرين و ...

رجوع شود به (( مقاله خسرو و شيرين )) در كتاب پير گنجه درجست و جوي ناكجا آباد )) از عبدالحسين زرين كوب و كتاب خسرو و شيرين از دكتر بهروز ثروتيان .

21- تفاوت هايي وجود دارد مثلاً : 1- نظامي ، شيرين را برادر زاده ي بانوي ارمن معرفي مي كند و فردوسي در شاهنامه او را يك كنيز ارمني و در كتب قديم با روايات ديگر آمده است . 2- (( اسكندر)) نظامي ، شخصيت و رفتاري متفاوت با (( اسكندر))  تاريخي  دارد يعني  فقط  يك  سردار فاتح  نظامي  نيست  بلكه  حكيمي خردمند و جهان  ديده است  . 3-  روايت هاي نظامي با زبان و بياني كاملاً ادبي دارد و تصوير آفريني هاي فراوان و بديع به داستان ها تازگي بخشيده است .

22-  شعر نظامي ، سرشار از تشبيهات و توصيفات زيبا و هنرمندانه است . او در انتخاب الفاظ و كلمات مناسب و ايجاد تركيبات خاص تازه و ابداع و اختراع معاني و مضامين نو دل پسند و تصوير جزئيات و نيروي تخيل و دقت دروصف وايجاد مناظر و ريزه كاري در توصيف طبيعت و اشخاص و احوال و به كار بردن صورت هاي ذهني در شمار كساني است كه بعد از خود نظيري ندارد . ص 106

23-  به علت يافتن معاني تازه و ابداع تركيبات جديد و افراط در به كار بردن لفات عربي و اصطلاحات علوم و اصول و مباني فلسفه و معارف اسلامي شعر او غالباً دشوار و پيچيده مي شودكه جز با تفسير دقيق درك آن امكان پذير     نيست . ص 106

24-   الف ) رواج حس ديني و عرفاني و مذهبي :

                   خداوند شبم را روز گــردان         چو روزم بر جهان پيروز گردان

                  به داورداور فريادخواهـــان         به يارب يارب صاحب گناهــان

                  به دامن پاكي دين پرورانت           به صاحب سري پيغمبرانـــــت

                 به ريحان نثار اشــك ريزان       به قرآن و چراغ صبح خيـــزان

                ب) كاربرد تركيبات نو و ابداع معاني مثل : سيماب كاري به معني اضطراب وپريشاني

                 ج) كاربرد جمله هاي عربي و ضرب المثل مثل : خروس (( الصبر مفتاح الفرج )) خواند.

                  د) كاربرد استعاره هاي زيبا و مطبوع و نو مثل كوره تنگ و سنگ استعاره از غم و اندوه

                   غمي دارم هلاك شير مردان                         برين غم چون نشاطم چيره گـردان

                   ندارم طاقت اين كوره تنـگ                          خلاصي ده مرا چون لعل زين سنگ

                   ر ) كاربرد تشبيهات زيبا مثل : غرقاب غم / ومصرع دوم بيت بالا : خلاصي ده مرا چون لعل ، زين سنگ

                    ز) كثرت لغات و تركيبات عربي ، ورود لغات تركي

                  س) بيان عاشقانه

                  ش)اشاره به آيات و روايات واحاديث

                  ص)  كاربرد اصطلاحات علمي و بسياري از افكار فلاسفه و اصول و مباني فلسفه

خودآزمايي درس سيزدهم (تحليل آثار مهم نظم و نثر فارسي 2)

1-   ديدار با شمس  ص 110

2-    صلاح الدين زركوپ و پس از وفات او حسام الدين چلپي   ص 110

3-  6  دفتر ، از دو منبع عمده ي  ((قرآن)) و ((حديث)) و در كنار آن منابع ديگري مثل : كليله و دمنه و آثار سنايي و عطار و نظامي بهره گرفته است .

4-  رسيدن به حق و اتصال انسان به حق كه از طريق كنار گذاشتن جسم و فداكردن خود و همه روح شدن حاصل مي شود. و فداكردن خود از طريق عشق امكان پذير است يا اتصال به حق كه از طريق كنار گذاشتن جسم و ماديات و فداكردن خود و عشق امكان پذير است . ص 112

5-  مثنوي جلوه گاه انسان و طبيعت است ، طبيعت جلوه گاه خداوند است . درسراسر هستي ، جز خدا هيچ وجود ندارد و انسان نيز همه جا با طبيعت و اشياء در مي آميزد تا امكان رسيدن به حقيقت ممكن شود و اتصال انسان به حق از طريق تزكيه نفس و ترك هوي و هوس و عشق است و عشق از نظر او زاده ي كشش معشوق است و تنها شرط براي اين راه جذبه ي حق است . ص 112

6-    عراقي

7- ستايش آزادگي ، همين آزادگي است كه او را به (( رند )) معروف كرده است و شعر او را رندانه مي خوانند . او آزادگي را مي ستايد و براي به دست آوردن آن تلاش مي كند  ص 116

8-  بله ، از آن جا كه حافظ شهر شيراز را با تمام وجود دوست دارد ، در تمام وقايع و حوادثي كه درآن شهر و براي آن شهر ، رخ مي دهد خود راسهيم مي داند. از اين رو نه تنها شاعري است اهل علم و فضل و عرفان بلكه شخصي است كه نمي تواند اوضاع سياسي و اجتماعي شيراز را ناديده انگارد. و در مقابل آن عكس العمل نشان مي دهد و نشانه ي روشن آن واكنش هاي تند حافظ نسبت به رفتارهاي تعصب آلود و خشونت آميز مبارز الدين است . ص 114

9-  محمد مبارزالدين ، زيرا وقتي محمد مبارزالدين بر فارس غلبه مي كند ابواسحاق ممدوح حافظ ، را بر دروازه ي شهر به دار مي آويزد و دوره ي آسودگي و امنيت و آزادي سيزده ساله به پايان مي رسد . شهر در ميان رعب و وحشت وخشونت و تعصب غرقه مي سازد و رياكاري و تزوير و عوام فريبي و دروغ و نفاق كه زاده ي حكومت محتسب است رواج مي يابد و حافظ به خاطر تحمل نكردن چنين اوضاعي است كه با مبارزالدين سر ناسازگاري دارد. ص 114 و115

10- حافظ بعد از ابواسحاق ، محيط فارس را محيطي مساعد نمي بيند . هرچند گاه گاه از شاه شجاع جانشين مبارزالدين تعريف و تمجيد مي كند اما محيطي كه زهد ريايي و تعصب و جهل عوام آن را چنان سرد و بي روح كرده است كه ديگر براي حافظ چندان مايه ي خشنودي نيست و شاه شجاع كه هردم به رنگي مي گردد هرگز نمي تواند حافظ را راضي         نگه دارد ،  از اين رو شيراز براي حافظ طاقت فرسا مي شود و ناچار پس از چهل سال زندگي آن شهر را سرزنش مي كند و هوس مي كند به دياري ديگر رخت كشد .   ص 115

11-  زيرا شاه شجاع خاصه پس از برگشت از كرمان محتسب تازه اي شده و شيراز در روزگار حكومت او مثل زمان حكومت مبارزالدين عرق در تعصب ، جهل ، نفاق ، خودبيني و زهد ريايي است و درباريان او ، زاهدان رياكار و متملق هستند و خود شاه شجاع هم هردم به لوني مي گردد و حافظ كه ستايش گر آزادگي است نمي تواند اين چيزها را تحمل كند و با تمام چيزهايي كه به آزادگي او و ديگران لطمه وارد مي كنند از جمله ريا و تعصب و نقاق و... مبارزه مي كند به همين دليل نه تنها شاه شجاع او را مي آزارد بلكه زاهدان رياكار و متملق دستگاه او همواره درصدد تكفير و آزار او هستند .

12- با زاهدان رياكار و متملق ، افراد خود بين ، منافق ، متعصب ، جاهل ، دروغگو ، عوام فريب ، ظاهر بين ، حاكمان ظالم و ستمگر كه جامعه ي خود را در رعب و وحشت و تعصب فرو مي بردند و هر كس و هر چيزي كه به آزادگي او و ديگران لطمه وارد مي كردند مبارزه مي كرد .

13- رند در فرهنگ و جهان بيني حافظ ، متعالي ترين معناي خود را مي يابد او شعر خود را رندانه و مكتب خود را      مكتب رندي مي نامد، رند درديوان او، انسان برتر، انسان كامل وانسان آزاده وحتي رندان تشنه راهمپاي اولياي خدا مي داند.

رندان تشنه طلب را آبي نمي دهد كس                               گويي ولي شناسان رفتند از اين ولايت (1)

14- چون حافظ تحولي بزرگ در غزل فارسي ايجاد كرد و سبكي مستقل به وجود آورد و شعر از لحاظ فصاحت و بلاغت و زيبايي و شكوه در اوج است و فكر و بيان او هر دو عالي است

درشعر او بلاغت كلام و هنر تلفيق و تركيب كلمات و آفرينش هاي هنري و تصوير هاي بي نظير و صنايع معنوي ، خاصه ايجاز و ايهام ، شعر حافظ را به عالي ترين مرتبه ي خود سوق مي دهد .

15- مضمون آفريني در شعر ، خلق مضامين بكر ، نازك خيالي ، ساختن شبيهات و استعارات و كنايات تازه و كاربرد تمثيل و ارسال المثل ، آوردن الفاظ عاميانه و معمولي و گاه پيش افتاده ، آوردن افكار و انديشه هاي عاميانه ، تركيب كلمات ، آفرينش تركيبات و تعبيرات نو .

16- تازگي در مضمون آفريني در شعر ،  مضامين بكر، نازك خيالي ، آنچه از لحاظ فكر و مضمون بر شاعران ديگر تا حدي اضافه دارد عرفان و حكمت است به طوري كه در غزل هاي او گاه بعضي ابيات آن شاهكار ذوق و انديشه است . گاه ابيات لطيف و اخلاقي چنان فريبنده است كه غالباً به صورت ضرب المثل در مي آيد .

17- غزل

18- مضامين اخلاقي ، عرفان و حكمت

19- كاربرد تعبيرات و تركيبات نو مانند :

         زخم نمايان تير عشق بودن ، خار خار جست و جو ، پشت بر ديوار حيرت دادن ، دارالامان تنهايي ، شبيخون خمار،

          سفال عالم خاكي ، خرقه ستاندن نافه ، نگين حلقه ي گردون بودن ، چراغ كلك

-         وجود تعبيرهاي عاميانه ، مانند : دشت دشت از سايه ي مردم گريزانيم ما

-          در مضمون آن ، اخلاق و حكمت ديده مي شود .

-          مضمون آفريني و نازك خيالي و تازگي تشبيهات مانند :

        پشت چون آيينه بر ديوار حيرت داده ايم ، وحشي دارالامان گوشه ي تنهايي ايم ، در سفال عالم خاكي چور بمانيم ما

20- تكليف دانش آموزان است

خودآزمايي درس چهاردهم (تحليل آثار مهم نظم و نثر فارسي )  ص 134

1- به خاطر امانت داري و صداقت و صراحت در تاريخ و بيان حقايق تاريخي اهميت فراوان دارد، زيرا مورخ سعي كرده است تا آنجا كه ممكن است حقايق تاريخي را با تخيلات  يا تعارفات و دروغ گويي هاي بي مورد در نياميزد و تاريخي واقعي و مستند را ارائه دهد .

2-    الف : مشاهدات و تجربيات سياسي و اجتماعي خود /

        ب: مراجعه به افراد مورد اعتماد كه خود شاهد حادثه بودند و كسب اخبار از آن ها

         ج: استفاده از كتاب هاي قابل اعتماد

3-    الف : نثر داستاني ، است كه در خدمت محتواي تاريخي قرارگرفته است .

         ب: استفاده از اطناب و ايجاز به جا و مناسب

         پ : كاربرد تمثيلات و تعبيرات بليغ و زيبا

---------------------------------------------------------------------------------------

1-   علي اصغر دادبه ، مكتب حافظ ، مكتب رندي ، دفتر دوم حافظ پژوهي ، ص 12

2-   بهاءالدين خرمشاهي ، حافظ نامه ، ج 1 ، ص 407

         ت : استفاده طبيعي و معتدل از لغات عربي و جمع هاي مكسر عربي و گاه عبارات و جملات عربي كه هرگز تكلفي در

                نثر بيهقي وارد نكرده است .

         ث : حذف افعال به قرينه به اقتضاي  بلاغت

        ج: آفرينش واژه ها و تركيبات بديع

        چ :  اسنشهاد به تاريخ و قصه

4-    الف :كاربرد توصيفات دقيق و جزئي و هنرمندانه

          ب : تجسم و تصوير هنرمندانه ي صحنه ها و اشياء و اشخاص

         پ : رعايت بلاغت از جهات مختلف كه كلام او را جذاب و گيرا كرده است

         ت :  كلمه آفريني كه نه تنها بر زيبايي در آهنگ كلام مي افزايد بلكه معاني و مفاهيم كامل را القا مي كند .

         ث : كاربرد تمثيلات و تعبيرات كه كلام او را به اوج زيبايي و بلاغت مي رساند

         ج : استفاده اطناب و ايجاد به جا و طبيعي

5- كوتاهي جمله ها مثل : فرمان نمي بردند ( كاهل دار برخاستند.   /   باران قوي تر شد.

-  حذف بخشي از فعل به قرينه مثل : گروهي از گله داران در ميان رود غزنين فرود آمده بودند و گاوان بدان جا داشته .

-          خوش آهنگي كلام مثل :  آخرها كشيده و خر پشته زده و ايمن نشسته

-  وجود تعبيرهاي مناسب مثل : گله داران جستند و جان را گرفتند / مدد سيل پيوسته چو لشكر آشفته در مي رسيد .

-          كلمه آفريني مثل : ترگونه ، كاهل وار، كوتاه گونه ، با رانك و ...

-   كاربرد ساخت قديمي افعال : چون ممكن شدي /، بتوانستي گذشت /، مدد سيل در مي رسيد

-   جابه جايي اجزاي جمله مثل : يلي بود قوي / ، اقرار كردند پيران كهن / ، محال بود برگذر سيل بودن

-   استشهاد به آيه ، حديث ، روايت مثل : نعوذ بالله من الاخر سين و الا صمين           پيغمبر (ص)

-          توصيف دقيق صحنه ها و اشياء

-         استفاده از نقل قول هاي مستقيم

-          كهنگي واژه ها مثل : پشتيوان ، نماز خفتن ، نماز ديگر و...

6- آئين هاي معمولي زندگي با مسائل عميق اجتماعي و اخلاقي و تربيتي، علوم و فنون و آيين ها وسنت هاي مختلف براي تربيت فرزند خود .

7-  در هر باب ابتدا خطاب به پسرخود ، به تعريف يا توصيف موضوع مورد نظر مي پردازد و در باب آن سخن مي گويد. سپس براي توضيح بيش تر و روشنگري مطلب حكايت يا حكايت هايي نقل مي كند كه اين حكايات يا از اجداد و پدران خود اوست يا از تاريخ گذشتگان و اميران و پادشاهان و بزرگان پيشين است .

8-  نثر قابوس نامه ، نثر ساده و روان است / لغات عربي درآن بسيار اندك است و اين مقدار اندك هم لغات معمولي و رايج عربي در زبان فارسي است .

-  لغات و اصطلاحات فارسي در آن بسيار است و ظاهراً نويسنده دربه كار بردن لغات فارسي تعمد داشته است .

-   اصطلاحات علمي و فني از جمله فلسفه ، نجوم ، هندسه و طب و شعر وفقه و امثال آن به كار برده است .

-          جمله ها كوتاه است.

-          نويسنده اشعار خود را در جاي مناسب همراه با نثر آورده است

9-    الف : نثر هر دو كتاب ساده و روان و خوش آهنگ است

         ب : جمله ها و عبارت ها در نثر هر دو كتاب كوتاه است

         پ: لغات عربي در نثر بيهقي بيش تر و واژه هاي فارسي در نثر قابوس نامه چشم گير تر است

       ت: در هر دو كتاب تعبيرات زيباي فارسي به چشم مي خورد

        ث : حذف فعل يا بخشي از آن يا حذف بخشي از جمله در نثر بيهقي كاملاً آشكار است

        ج : ويژگي هاي نثر داستاني از جمله توصيف هاي جزئي و دقيق وتصوير صحنه ها و اشياء و اشخاص در نثر بيهقي

               بارزتر است .

10- ويژگي متن درس :

     الف: سادگي و رواني وخوش آهنگي مثل : تا بتواني ، از نيكي مياساي و خويشتن را به نيكي و نيكوكاري بر مردم نماي و

      چون نمودي به خلاف نموده مباش به زبان ديگر مگوي و به دل مباش تا گندم نماي جو فروش نباشي .

     ب:كوتاهي جملات و تكرار واژه ها مثل : اندرآب جست . / آب تيز همي آمد. / فتح را بگردانيد. / فتح دانست.

     پ: فراواني واژه هاي فارسي

    ت: كمي لغات عربي و همين مقدار اندك هم لغات عربي ساده و رايج هستند مثل : نجيب ، عزيز، خليفه ، جهد و...

     ث :كهنگي تلفظ برخي از كلمات مثل شناء و (شنا)  ، اوستاد (استاد) ، اوفتادن (افتادن ) ، نبشته (نوشته ) و...

      ج : قديمي بودن ساخت افعال مثل : همي شد ( مي شد) ، مي شد ( مي رفت ) ، غوطه همي خوردن (غوطه خوردن ) ،

       بگرفتي (مي گرفتم )

      چ : تعبيرهاي فارسي مثل : از خود نمودن (وانمود كردن ) ، با چيزي بسنده نبودن ( از عهده چيزي برنيامدن )

11- هدف او آموزش مسائل اخلاقي و تربيتي است او مي خواهد آنچه از نظر اخلاق ديني خوب و پسنديده است در لباس فصيحت بيان كند و ديگران را در آنچه خود مي انديشد و مي پسندد سهيم كند . ص 131

12- بله ، دنيا آن چنان كه هست نه آن چنان كه بايد باشد.

13- او همه نوع انديشه با همه ي خوبي ها و بدي ها در طبقات مختلف جامعه از پادشاه گرفته تا درويش بيان كرده است و همه ي آن طبقات اجتماعي را از لحاظ روحيات و اخلاق و رفتار مورد بررسي قرار داده و به تحليل اجتماع خود پرداخته است تا ارزش هاي اخلاقي وديني كه خوددرباره آن ها انديشيده و آن ها را پسنديده رواج دهد. عناوين باب ها حوزه ي انديشه ي سعدي را به خوبي نشان مي دهد .

14- گلستان هشت باب دارد : باب اول : در سيرت پادشاهان / باب دوم : در اخلاق درويشان /  باب سوم : در فضيلت قناعت / باب چهارم : در فوايد خاموشي / باب پنجم : در عشق وجواني / باب ششم : درضعف و پيري  / باب هفتم : در تاثير تربيت / باب هشتم : در آداب معاشرت

      هر كدام از ابواب سرشار از نكات مهم اخلاقي و اجتماعي است .

15- الف : رعايت مقتضاي حال يعني مناسب انديشي و مناسب گويي

         ب : تناسب وهماهنگي بين حروف وواژه ها وجمله ها ،كاربردواژه ي مناسب كه هرواژه دركلام سعدي جاي خاصي

                دارد

          پ : به حد اعلا رساندن ايجاز در كلام يا فشرده نويسي

          ت : كاربرد طبيعي و معتدل آرايه هاي ادبي

          ث : كاربرد آيات و احاديث

          چ: استفاده از تمثيلات تاريخي مناسب

         ج :كاربرد لغات ، جمله ها وعبارات و اشعار عربي در حد مناسب وبه دور از تكلف و ...

16- نثر سعدي يك نثر ابتكاري وهنرمندانه و تركيبي است نو ميان نثر مصنوع و نثر مرسل و پيوندي است ميان اين دوسبك . تفاوت نثر گلستان با نثر مصنوع عبارتند از :

 الف )در نثر مصنوع كاربردآرايه هاي ادبي آن قدر فراوان و محسوس است كه بيش تر از خود موضوع جلب توجه مي كند از اين رو چون معني را فدا مي كند زيبا جلوه نمي كند اما سعدي هنرمندانه و ابتكاري عمل مي كند و برخلاف زمان خود از آرايه ها و صنايع ادبي به طور ((متعادل )) و ((طبيعي )) بهره مي گيرد و اثري مي ‍آفريند كه نثر در اوج زيبايي و سادگي است .

ب: نثر مصنوع در آن زمان از ايجاز پرهيز داشته است و نويسندگان براي توصيف يك صحنه يا بيان يك مطلب از كلمات مترادف و پي درپي استفاده مي كردند در صورتي كه يكي از خصوصيات نثر گلستان ايجاز است و توجه سعدي به ايجاز ، نوعي سنت شكني است او در انتخاب كلمات دقت زياد دارد و هيچ عبارت و كلمه اي كه در كلام زايد باشد نمي آورد . گاه با چند كلمه يك حكايت زيبا با نكات ارزنده بيان مي كند .

17- هر واژه در كلام سعدي جاي خاص و معيني دارد به طوري كه اگر آن را از جاي خاص خود برداريم ، نظم و تناسب و ناچار زيبايي و لطف كلام از بين مي رود . ص 133

18- برادر كه در بند خويش است ، نه برادر و نه خويش است / مشك آن است كه خود ببويد ، نه آن كه عطار بگويد ./ هركه را زر در ترازوست ، زور در بازوست / هنر چشمه ي زاينده است و دولت پاينده / هر چه نپايد دلبستگي را نشايد / هر چه زود برآيد، دير نپايد / خبري كه داني دلي بيازارد تو خاموش باش تا ديگري بيارد / دانا چو طبله ي عطار است خاموش و هنرنماي و نادان چو طبل غازي ، بلند آواز و ميان تهي / دروغ مصلحت آميز به كه راست فتنه انگيز / نه هر چه به قامت مهتر به قامت بهتر .

19-   الف :به كاربردن هر واژه در جاي مناسب

            ب: موسيقي و خوش آهنگي

            پ: استفاده از چاشني طنز

            ت: وسعت و تنوع و رنگارنگي صحنه ها و آدم و حوادث

            ث : تناسب گفتارها با روحيات و شخصيت هاي افراد

            ج : توصيف و تجسم هنرمندانه ي مناظر و صحنه ها و اشخاص در نهايت ايجاز

            چ : به كارگرفتن واژه ها و تركيبات رايج

           ح: استفاده از تمثيل و استشهاد به آيات و احاديث

           خ : كاربرد لغات و عبارات عربي

            د: كاربرد اشعار عربي و فارسي

             ذ: توصيف خلقيات و حالات دروني افراد.

20- تكليف دانش آموزان است.
+ نوشته شده در  سه شنبه سی و یکم خرداد 1390ساعت 16:23  توسط م.امینی ثانی | 

پاسخ خودآزمايي ادبيات فارسي 2 ( متون نظم و نثر )  دوره ي پيش دانشگاهي

رشته ي علوم انساني



ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه سی و یکم خرداد 1390ساعت 16:19  توسط م.امینی ثانی | 

تصاویری زیبا از مکانهای دیدنی ایتالیا

 


+ نوشته شده در  دوشنبه سی ام خرداد 1390ساعت 9:27  توسط م.امینی ثانی | 

 

آغاز برداشت گل محمدی از دو هزار و 400 هکتار گلزار در منطقه لاله زار کرمان...
 

+ نوشته شده در  دوشنبه سی ام خرداد 1390ساعت 9:21  توسط م.امینی ثانی | 
یکی از دوستان بسیار عزیز پرسیده‌اند:
سلام.من هنوز نمی‌دونم فرق نماد با استعاره چیه؟برداشت من اینه که نماد در متن های مختلف با توجه به متن معنی می شه مثلا سیاهی در متن مذهبی گمراهی- کفر و...در متن سیاسی وضعیت بد جامعه و... اما استعاره همیشه (اگه مکرر باشد و سنتی) یه معنی. مثلا گل همیشه معشوق یا لعل همیشه لب. البته هر عصری استعاره های جدیدی به استعارات قبلی اضافه می شه.خوب اگه تا این جا برداشت من درسته لطفا بفرمایید آیا هر نماد در متن یه استعاره نیست؟
پاسخ:
آنها که نگاه فلسفی به زبان دارند، هر نوع بازی مجازی را استعاری می نامند؛ اما در بحثهای بلاغی نماد و استعاره تفاوت دارند.
استعارۀ گل و لعل (به قول شما مکرر و سنتی) درخوانش ادبی ما تک معنایی شده اند یعنی در سنت ادبی معنای نزدیک به قرارداد و کلیشه پیداکرده اند. اینها را گاه استعارۀ مرده می شمارند. در طی زمان به نشانه های گفتمانی هم بدل می شوند: یعنی نشانه هایی که برچسب گفتمان تغزلی فارسی دارند. تولد،کهولت و مرگ استعاره و نماد اساس دگردیسی زبان و سبک ادبی و یکی از بحثهای جدی در نقد ادبی است.
اما تفاوتهای استعاره و نماد
استعاره جانشين يك واژه است. نمادجانشين انديشه است.
" يك تشبيه فشرده است. نماد سرچشمه مفاهيم و تصوّرات است.
" فقط يك تأويل (معنى) دارد. نماد تأويلهاى متعدّد و بى‏شمارى دارد.
" به‏جانشين و علاقۀ خود پيوسته است. نماد تصويرى است آزاد و آزادانه عمل مى‏كند.
" جانشين يك مفهوم خارجى است. نماد تن به‏مفهومات حسّى نمى‏دهد.
" شباهت پنهان دو شى‏ء با هم است. نماد با مفهوم خود، وحدت ذاتى دارد.
" در سطح شباهت ميان اشيا مى‏ماند. نماد به معنای نهفته در تصویر عمق و ژرفا می بخشد.
" صريح و محدود است. نماد گنگ و بيكرانه است.
" امر جزئى را تصوير مى‏كند. نماد كلّيت را تصوير مى‏كند.
" آرايه‏اى است در بدنه شعر. نماد كاكل شعر است و محور آن.
" پنهان‏سازى آگاهانه است. نماد پنهان‏سازى ناخودآگاه است.
" صورت ديگرى از نشانه زبانى است. نماد صورت يك انديشه است.
" به‏برونه زبان معطوف است. نماد به‏درونه زبان معطوف است.

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم خرداد 1390ساعت 18:23  توسط م.امینی ثانی | 

متنی از لحظۀ تغییر در تاریخ ادبی

 شعر وحشی بافقی  

متنهای متعلق به لحظه‌های تغییر در تاریخ ادبیات هر چند در چشم خوانندگان عام ادبیات اعتبار چندانی نمی‌یابند اما در بازشناسی نقطه‌های تعیین کنندۀ تاریخ، دوره‌بندی تاریخ ادبی، شناخت تولد و مرگ سبک‌ها و انواع ادبی بسیار مؤثرند.

اصطلاح «طرز تازه» را برای نامگذاری سبک جدید شعر عصر صفویه تقی اوحد بلیانی مؤلف تذکرۀ بزرگ عرفات العاشقین (نگارش1024) باب کرد، اما دو سه دهه پیش از وی وحشی بافقی (د. 991 ق) در شعرش مکرر به تازگی طرز تازۀ خود و «طرز اداهای خاص» اشاره کرده است. شعر وحشی از نوع وقوع گویی (نوعی رئالیسم شعری) است. و این اصطلاح بر شعر وقوع اطلاق می شده است. اما بعد از اوحدی به تمام شعر دورۀ صفوی (سبک وقوع، سبک اصفهانی، سبک طرز خیال هندی و ...) طرز تازه اطلاق کرده اند. که به نظر می رسد حکمی کلی است و با بررسی جزئیات سبک شناختی شعر این سیصد سال کاربرد این تعبیر مانند اصطلاح سبک هندی چندان معنا دار و دقیق نیست.

آگاهی وحشی از انواع سبکهای روزگار خود در خور توجه است: 

طرز تازه و تازه‌گویی:
نه خوش آمده است وحشي تو غريب خوش ادايي
همه طرز تازه گويي، ز تو كيست تازه‌گوتر

طرز من: سبک شخصی

نکته‌دانان اگر نو ، ار کهن‌اند                         همگي پيروان طرز من‌اند

طرز اداهاي خاص:

خوش است طرز اداهاي خاص با وحشي
خوش آن كه پيروي طرز ما تواند كرد

طرز عام و طرز خاص:
وحشي از طرز سخن بگذر كه اينجا عام نيست
طرز خاص نكته‌پردازان كاشاني هنوز

طرز عام و خاص همان سبک عمومی و سبک نو یا شخصی است. وحشی می‌گوید سبک نکته‌پردازان کاشان هنوز عمومیت نیافته و مقبولیت همگانی به دست نیاورده است. در سبک شناسی شعر فارسی و در تذکره‌ها و منتخبات شعری، چیزی در بارۀ «طرز خاص نکته‌پردازان کاشانی» ندیده ام. ظاهراً در روزگار وحشی شاعران کاشان سبک متمایزی داشته اند.

+ نوشته شده در  شنبه 1389/07/17ساعت 7:33  توسط محمود فتوحی 
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم خرداد 1390ساعت 18:19  توسط م.امینی ثانی | 

آركائيسم و سبک

واحدهاي زبان (تكواژها، واژه‌ها، عبارات و ساختهاي نحوي) بر پيشاني خود مهر زمان  دارند، این يعني هويت تاريخي و تاریخمندی زبان. اگر عناصر زبان گذشته را از موقعيت تاريخي آن جدا كنيم و به درون بافت زباني دوره‌هاي بعد منتقل نماييم، هنجار زماني کلام شكسته مي‌شود و سخن از بافت تاریخی که در آن تولد یافته فاصله می‌گيرد. كاربرد عناصر تاريخمند زبان در درون بافت زمانی پس از آن را کهن‌گرایی (آركائيسم) مي‌گويند. کهن گرایی در گفتار امروزی و بازآفرینی جلوه های زبان تاریخی از رهگذر کهن گرایی در شکل گیری سبک و تأثیر کلام، نقش بسزایی دارد برخی از این نقش‌ها عبارت اند از :

انگيزش حس نوستالوژيك: صورت‌هاي كهن زبان، احساس دلتنگي براي گذشته و غم غربت نسبت به زمانهاي دور را در خواننده برمي‌انگيزد و موجب تجديد خاطره مي‌شود.

تداوم فرهنگ: وقتی خواننده عناصر زبانی گذشته را در سخن روزگار خود می شنود، احساس پیوند با ادوار پیشین در او انگیخته می شود و انگیختن این احساس همان نقشی که سبک در تداوم فرهنگ و سنت دارد. صورتهای کهن زبان، دوشادوش تلمیح و اسطوره و بینامتنیت این نقش را بر عهده دارند. 

شكوه و والايي: زبان كهن طبعاً شكوه و وقاري را تداعي مي‌كند كه از دستاوردهاي ادبيات ماندگار است که طنین والایی دارد[1]. ساموئل جانسون منقد انگلیسی مي‌گويد «واژة ‌كهن  به سبك شكوه و فخامت مي بخشد». در برخي نوشتارها زبان باستان، جلوه‌اي رازآميز و مقدس به سبک مي‌بخشد.

در رمان‌نویسی فارسی نوعی از کهن‌گرایی موفق را در کارهای گلشیری از رهگذر بازآفرینی گفتمان قجری، و نیز و در رمانهای  اسفار كاتبان و رود راوی ابوتراب خسروي توان یافت. شکوه سبک به آثار این دو نویسنده تشخص طرز داده است. نقش آركائيسم در شکل‌دادن به اسلوب عالي را در کارهای شاعران شاخة نيمايي شعر فارسي قرن بيستم، می‌توان دید. شاملو، اخوان، اسماعيل خويي، شفيعي كدكني، ارزش خاصي براي صورتهاي كهن زبان  قائل بودند. آنچه در نقد شعر معاصر با اصطلاح «زبان شعر» شناخته شده، به سبک همین شاعران مربوط است که بخشي از سرشت خود را از کهن گرایی مي‌گيرد.  عناصر کهن زبان فارسی به زبان اخوان، شاملو، شفیعی، خویی و ... شكوه و سختگی ویژه‌ای بخشيده است. نسلهاي بعد از نيما از «زبان شعرِ»  روی برگاشتند و پای در رکاب «شعرِ زبان» گذاشتند. «شعر گفتار» در واقع رویگردانی از زبان شعر نیمایی بود که شکوه و فخامتی باستانی را در کانون زیبایی شناختی خویش قرار داده بود.

دلیل رویگردانی از کهن‌گرایی آن بود که شاعران درجه دو و سه در کاربرد طرز بيان کهن‌گرا دچار سبك زدگي شدند و کهن گرایی خلاقه را به صناعت بدل ساختند؛ چنان که سختگی و ستواری صورت شعر ایشان با فقر معنا و عاطفه در آن ناسازگار مي‌نمود و بر سستی سبک می فزود.

 نوشته شده در  پنجشنبه 1389/07/29ساعت 15:7  توسط محمود فتوحی
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم خرداد 1390ساعت 17:46  توسط م.امینی ثانی | 
عکس / پاک کردن نقاشی دیواری در مشهد

مشهد - خبرگزاری مهر: نقاشی دیواری میدان

فردوسی مشهد به طول 5000 متر مربع و با موضوع


شاهنامه فردوسی یکی از طولانی ترین نقاشی های

دیواری کشور بود پس از گذشت چند ماه از بهره برداری

به صورت شبانه کاملا


پاک شد.45میلیون تومان هزینه این نقاشی ها بودهferdousi_divar30_1.jpg ferdousi_divar30_2.jpgferdousi_divar30_3.jpg ferdousi_divar30_4.jpgferdousi_divar30_5.jpg ferdousi_divar30_6.jpg --
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم خرداد 1390ساعت 17:29  توسط م.امینی ثانی | 

کل منطق الطیر در یک رباعی

 

شاعری از دوران صفوی گفته است آنچه عطار در 4720  بیت گفته من در یک رباعی آورده‌‌ام.

سی مرغ ز شوق بال و پر بگشودند

در جســـتن سیـــمرغ هــوا پیمودند

کردند شــــــــمارِ خـویش در آخر کار

دیدند که سیــمرغ خود این‌ها بـودند

(تذکره‌ی همیشه بهار ص 67)

در دوره‌هایی از تاریخ که تن‌آسانی و کم‌سوادی رواج می‌یابد المختصر و التلخیص ‌نویسی و عبور از راه‌های میان‌بر برای رسیدن به قله‌ی دانش و فضل باب می‌شود.

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1389/08/27ساعت 9:53  توسط محمود فتوحی
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم خرداد 1390ساعت 17:24  توسط م.امینی ثانی | 

به دنبال خدا نگرد
خدا در بیابان های خالی از انسان نیست
خدا در جاده های تنهای بی انتها نیست
به دنبالش نگرد

خدا در نگاه منتظر کسی است که به دنبال خبری از توست
خدا در قلبی است که برای تو می تپد
خدا در لبخندی است که با نگاه مهربان تو جانی دوباره می گیرد

خدا آنجاست
در جمع عزیزترینهایت
خدا در دستی است که به یاری می گیری
در قلبی است که شاد می کنی
در لبخندی است که به لب می نشانی
خدا در بتکده و مسجد نیست
گشتنت زمان را هدر می دهد
خدا در عطر خوش نان است
خدا در جشن و سروری است که به پا می کنی
خدا را در کوچه پس کوچه های درویشی و دور از انسان ها جست و جو مکن
خدا آنجا نیست

او جایی است که همه شادند
و جایی است که قلب شکسته ای نمانده
در نگاه پرافتخار مادری است به فرزندش
در نگاه عاشقانه زنی است به همسرش
باید از فرصت های کوتاه زندگی جاودانگی را جست

زندگی چالشی بزرگ است
مخاطره ای عظیم
فرصت یکه و یکتای زندگی را
نباید صرف چیزهای کم بها کرد
چیزهای اندک که مرگ آن ها را از ما می گیرد
زندگی را باید صرف اموری کرد که مرگ نمی تواند آن ها را از ما بگیرد
زندگی کاروان سرایی است که شب هنگام در آن اتراق می کنیم
و سپیده دمان از آن بیرون می رویم
فقط یک چیزهایی اهمیت دارند
چیزهایی که وقت کوچ ما، از خانه بدن، با ما همراه باشند
همچون معرفت بر الله و به خود آیی

دنیا چیزی نیست که آن را واگذاریم
و با بی پروایی از آن درگذریم
دنیا چیزی است که باید آن را برداریم و با خود همراه کنیم
سالکان حقیقی می دانند که همه آن زندگی باشکوه هدیه ای از طرف خداوند است
و بهره خود را از دنیا فراموش نمی کنند
کسانی که از دنیا روی برمی گردانند
نگاهی تیره و یأس آلود دارند
آن ها دشمن زندگی و شادمانی اند

خداوند زندگی را به ما نبخشیده است تا از آن روی برگردانیم
سرانجام خداوند از من و تو خواهد پرسید:


آیا "زندگی" را "زندگی کرده ای"؟
+ نوشته شده در  شنبه بیست و هشتم خرداد 1390ساعت 23:41  توسط م.امینی ثانی | 

هميشه حرفي را بزن که بتواني بنويسي، چيزي را بنويس که بتواني امضايش کني و چيزي را امضا کن که بتواني پايش  بايستي.

2.      آنانکه تجربه‌هاي گذشته را به خاطر نمي‌آورند محکوم به تکرار اشتباهند.


3.     وقتي به چيزي مي‌رسي بنگر که در ازاي آن از چه گذشته‌اي.


4.     آدم‌هاي بزرگ شرايط را خلق مي‌کنند و آدم هاي کوچک از آن تبعيت مي‌کنند.


5.     آدم‌هاي موفق به انديشه‌هايشان عمل مي‌کنند اما سايرين تنها به سختي انجام آن مي‌انديشند.


6.      گاهي خوردن لگدي از پشت، برداشتن گامي به جلو است.

7.     هرگز به کسي که براي احساس تو ارزش قايل نيست دل نبند.


8.     هميشه توان اين را داشته باش تا از کسي يا چيزي که آزارت مي‌دهد به راحتي دل بکني

9.      به کساني که خوبي ديگران را بي‌ارزش يا از روي توقع مي‌دانند، خوبي نکن و اگر خوبي کردي انتظار قدرداني نداشته باش.


10.   قضاوت خوب محصول تجربه است و از دست دادن ارزش و اعتبار محصول قضاوت بد.


11.   هرگاه با آدم‌هاي موفق مشورت کني شريک تفکر روشن آنها خواهي بود.

12.  وقتي خوشبخت هستي که وجودت آرامش بخش ديگران باشد.


13. به خودت بياموز هرکسي ارزش ماندن در قلب تو را ندارد.


14.  هرگز براي عاشق شدن دنبال باران و بابونه نباش، گاهي در انتهاي خارهاي يک کاکتوس به غنچه‌اي مي رسي که زندگيت را روشن مي‌کند.

15.  هرگاه نتوانستي اشتباهي را ببخشي آن از کوچکي قلب توست، نه بزرگي اشتباه.


16.  عادت کن هميشه حتي وقتي عصباني هستي عاقبت کار را در نظر بگيري.


17. آنقدر به در بسته چشم ندوز تا درهايي را که باز مي‌شوند، نبيني


18. تملق کار ابلهان است.


19.  کسي که براي آباداني مي‌کوشد جهان از او به نيکي ياد مي کند.

20.  آنکه براي رسيدن به تو از همه کس مي‌گذرد عاقبت روزي تو را تنها خواهد گذاشت.

21.  نتيجه گيري سريع در رخدادهاي مهم زندگي از بي‌خردي است.

22. هيچ گاه ابزار رسيدن به خواسته ديگران نشو.

23.از قضاوت دست بکش تا آرامش را تجربه کني.

24. دوست برادري است که طبق ميل خود انتخابش مي‌کني .

خورخه لوییس بورخس

+ نوشته شده در  شنبه بیست و هشتم خرداد 1390ساعت 23:35  توسط م.امینی ثانی | 
وشته شده در تاريخ 89/08/12 توسط سرگروه زبان و ادبیات فارسی تهران

روش نگارش و تنظيم طرح درس روزانه

        طرح درس روزانه شامل پيش بيني مجموعه فعاليت هايي است که معلم از پيش براي رسيدن به يک يا چند هدف آموزشي در يک جلسه تدريس، تدارک مي بيند. طرح درس جلسات آموزشي سبب مي شود که معلم فعاليت هاي آموزشي را به ترتيب و يکي بعد از ديگري در مراحل و زمانهاي مشخص و به شيوه اي منطقي اجرا کند و نتايج حاصل از آن را براي تدريس در مراحل بعدي آموزش، مورد استفاده قرار دهد. در واقع طراحي هر جلسه آموزشي، سازماندهي و ارزيابي دائمي جريان فعاليت هاي ياددهي - يادگيري را سبب مي شود.
       در طول برنامه هاي آموزشي، گاهي، وقت و تلاش زيادي به دليل تکراري بودن مطالب و فعاليتها به هدر مي رود و يا حذف عمومي يا غيرعمدي بعضي مطالب ضروري به دليل کمبود وقت و يا فعاليت هاي بيهوده، به جريان آموزش آسيب مي رساند. مهمترين کارکرد طراحي آموزشي آن است که از تکرار مطالب بيهوده و حذف موارد ضروري جلوگيري مي کند.
     طرح درس جزئيات لازم براي آموزش يک يا چند درس در مورد يک موضوع را تعيين مي کند. درسها ممکن است کوتاه و سي دقيقه اي باشند و چند ساعت به طول بينجامد. محتوا، سن، بلوغ ذهني و فعاليت هايي که دانش آموزان بايد انجام دهند. از عواملي هستند که مدت زمان تدريس را مشخص مي سازند البته بدون نوشتن و تدوين برنامه و طرح درس هم مي توان کلاس درس اداره کرد؛ اما اگر معلم مي خواهد از کارآيي مؤثر در فرآيند تدريس برخوردار باشد. بايد طرح درس خود را دقيقاً تنظيم نمايد. در تنظيم طرح درس، اهداف رفتاري، انتخاب محتوا و فعاليت هاي آموزشي بايد در هسته مرکزي آن قرار گيرند. از فوايد توجه به سازه هاي فوق در فرآيند طراحي، موارد زير را مي توان نام برد:
1. به معلمان در فرآيند تدريس کمک مي کند.
2. براي انتخاب مواد آموزشي، بسيار مفيد مي باشد.
3. در تعيين تکاليف درسي تک تک دانش آموزان مؤثر است.
4. براي انتخاب و ساختن سؤالهاي ارزشيابي، ارزشمند هستند.
5. در خلاصه کردن و اعلام نتايج ارزشيابي به معلم کمک مي کند.
6. در "خود ارزيابي" دانش آموزان عامل بسيار مفيدي است.
7. دانش آموزان را به ياد گيرندگاني خودکفا تبديل مي کند.
علاوه بر موارد فوق، دلايل مختلفي براي اثبات لزوم تهيه طرح درس وجود دارد. يک طرح درس خوب نوشته شده معلم را قادر مي سازد که در طول دوره ي آموزشي خود به دقت در مورد همه چيز فکر کند. در تنظيم و انتخاب منابع مورد نياز کمک بزرگي محسوب مي شود.

 مي تواند معلم را در زمينه هاي زير ياري دهد:
1.انگيزه هاي لازم را ايجاد کند.
2. بر قسمتهاي مختلف درس از جمله تجارب يادگيري دانش آموزان به نحو مطلوب تأکيد کند.
3. اطمينان دهد که کليه اطلاعات مورد نياز دانش آموزان در درس گنجانده شده است.
4. امکان استفاده از وسايل آموزشي را فراهم مي سازد.
5. طرح سؤالهاي مناسب را پيش بيني مي کند.
6. تدريس معلم براساس برنامه اي منظم و از پيش تعيين شده انجام مي شود.
معلمان کارآمد معمولاً تلاش مي کنند طرح درس، دقيق با جزئيات کامل بنويسند و براساس آن فعاليت هاي آموزشي را دنبال مي کنند. البته گاهي مي توان از طرح درسهايي که معلمان با تجربه نوشته اند استفاده کرد؛ اما بهتر است معلمان طرح درسهاي مورد نظر را خود شخصاً تنظيم نمايند و در طول دوره هاي آموزشي همواره به اصلاح و تکميل آن بپردازند. طرح درس به دليل اين که مراحل تدريس را مشخص مي کند، راهنماي معلم در فرآيند تدريس است.

       يک طرح درس شامل فهرستي است که در هر ستون آن يکي از مراحل تدريس به شرح زير نوشته مي شود:
1. هريک از واحدها و يا درسها و زماني که بايد صرف آن شود.
2. فعاليت هايي که دانش آموزان بايد در آن درس يا واحد يادگيري انجام دهند.
3. مطالبي که بايد به وسيله ي معلم به دانش آموزان ارائه شود.
4. نکات کليدي موجود در محتواي کتاب درسي يا ساير منابع مورد استفاده ي دانش آموزان مشخص مي شود.
5. وسايل يا فعاليت هاي آموزشي مانند فيلمها، بازديدهاي علمي ... و همچنين فعاليت هاي مربوط به ارزشيابي دانش آموزان را مشخص مي کند.
مراحل نگارش و تنظيم طرح درس روزانه
رعايت مراحل و نکات زير براي تدوين يک طرح درس خوب لازم و ضروري است:

 

  1- موضوع يا عنوان درس

      عنوان درس بايد به طور دقيق نوشته شود؛ مثلاً اگر عنوان درس را «دماسنج» بگذاريم، عنوان گويايي نيست، بلکه بهتر است بنويسيم: «چگونه مي توان از دماسنج استفاده کرد» يا «طريقه ي استفاده از دماسنجها». معلم هر اندازه به تجزيه و تحليل موضوعات مسلط باشد بهتر مي تواند براي آن، عنوان مناسب انتخاب کند.  

 

  2- تعيين و نگارش عناوين فرعي يا رئوس مطالب

پس از تعيين و نوشتن موضوع درس، طراح بايد عناوين فرعي موضوع درس را مشخص سازد، ترتيب و توالي مناسب عناوين فرعي همواره بايد مورد توجه قرار گيرد. عناوين فرعي، بهترين راهنماي نگارش هدفهاي جزئي است؛ زيرا براساس هر عنوان فرعي مي توان يک هدف جزئي نوشت.  

 

  3- نوشتن هدف کلي درس

     نوشتن هدف کلي يک جلسه تدريس، همانند هدف کلي يک دوره ي آموزشي است؛ اما در قالب يک موضوع محدود، تحقق مجموع هدفهاي کلي جلسات بايد موجب تحقيق اهداف کلي دوره شوند. به عبارت ديگر اهداف کلي هر جلسه ي تدريس، عناصر يا مراحل رسيدن به اهداف کلي دوره را مشخص مي کنند. در نوشتن هدف کلي هر جلسه نيز معمولاً از افعال کلي استفاده مي شود. ذکر شرايط و معيار در اين نوع از اهداف ضرورتي ندارد.  

 

  4- نگارش و تنظيم هدفهاي جزئي درس

      ساده ترين راه نوشتن اهداف جزئي يک درس، اين است که براساس هر موضوع فرعي يک هدف جزئي نوشته شود. ماهيت اهداف جزئي همانند هدف کلي درس است؛ اما در قالب موضوعي ريزتر و محدودتر. به عبارت ديگر، هدفهاي جزئي درس، اهداف زيرمجموعه هدف کلي درس مي باشند. دقت در نوشتن اهداف جزئي و تنظيم درست توالي آن، مي تواند موجب نظم بيشتر فعاليت هاي آموزشي شود و در نهايت، تحقق هدف کلي را تضمين نمايد.  

 

  5- نگارش و تنظيم هدفهاي رفتاري درس

     پس از نوشتن هدفهاي جزئي، طراح بايد هدفهاي جزئي را تبديل به هدفهاي رفتاري نمايد. هدفهاي رفتاري هر جلسه تدريس بايد با توجه به شرايط، ضوابط و امکانات متناسب با سطوح مختلف حيطه هاي يادگيري تنظيم شود. سپس براساس سلسله مراتب از آسان به مشکل و يا به صورت پيش نياز و پس نياز مرتب گردد. در هدفهاي رفتاري: عملکرد (نوع رفتار)، شرايط و معيار دقيقاً بايد مشخص شود.  

 

  6- تعيين رفتار ورودي دانش آموزان

     پس از نوشتن هدفهاي رفتاري درس، رفتار ورودي دانش آموزان يا پيش نيازهاي تحقق هدفهاي رفتاري بايد مشحص شوند. گروهي معتقدند كه ابتدا بايد رفتارهاي ورودي دانش آموزان در بررسي، مشخص و سپس هدفهاي رفتاري نوشته شوند. چنين رويكردي در نظامها يا دوره هايي صادق است كه محتوا و كتاب مشخصي ارائه نشده باشد و معلم كاملاً در انتخاب و سازماندهي مطالب درسي آزاد باشد. در نظام آموزشي ايران به دليل متمرکز بودن، اجراي چنين پيشنهادي تقريباً غيرممکن است.  

 

  7- ارزشيابي تشخيصي

اغلب سؤال مي شود که معلمان چگونه مي توانند اطلاعات پيش نياز يا رفتار ورودي دانش آموزان را تشخيص دهند؟ اين امر توسط ارزشيابي تشخيصي ممکن مي باشد.
معلم بر اساس تخصص و مهارتي که دارد بايد ابتدا رفتار ورودي را پيش بيني کند و سپس براساس دانش پيش نياز درس مورد تدريس، سؤالهايي طرح نمايد. سؤالهاي طرح شده بايد در ستون ارزشيابي طرح درس نوشته شود. اين سؤالها قبل از تدريس بايد از دانش آموزان پرسيده شوند، تا وجود يا عدم وجود پيش نياز مشخص شود. در صورت عدم تسلط دانش آموزان بر پيش نياز درس مورد تدريس، مخصوصاً زماني که موضوع درس با موضوعات قبلي و بعدي ارتباط تسلسلي داشته باشد، حتماً بايد رفتار ورودي ترميم گردد.  

 

  8- نگارش مراحل اجراي تدريس

    در آموزش هاي مستقيم تنظيم نحوه ي ارائه محتوا به ترتيب اهميت به چند مرحله به شرح زير تقسيم مي شود:
الف- مرحله ي آمادگي
مرحله ي آمادگي خود، شامل قسمتهاي زير مي باشد:
-آمادگي معلم
      بديهي است براي انجام هر کاري بايد آمادگي داشت. موضوع تدريس نيز نمي تواند از اين قاعده مستثني باشد. معلم بايد پيش بيني کند که در کلاس درس چه فعاليتي را مي خواهد انجام دهد و چگونه مي خواهد کلاس را شروع کند؟ چگونه مي خواهد در کلاس درس انگيزه ايجاد کند و اين انگيزه را تا پايان کلاس استمرار بخشد و سرانجام چگونه مي خواهد کلاس را به پايان برساند؟
-آمادگي دانش آموزان
      اگر دانش آموزي به درس معلم توجه نکند و در اجراي فعاليت هاي آموزشي با او همکاري ننمايد، عمل تدريس به مفهوم واقعي آن، صورت نخواهد گرفت. توجه دانش آموزان و همکاري آنها مستلزم آماده شدن براي فعاليت است. تجربه نشان داده است که در آغاز ورود به کلاس، اغلب دانش آموزان هنوز متوجه مسائلي هستند که قبل از آمدن به کلاس افکار آنها را به خود مشغول داشته است. در شروع کلاس، معلم موظّف است توجه و افکار دانش آموزان را به طور جدي متوجه کلاس و فعاليت هاي مورد نظر نمايد. معلمان با تجربه در اين مرحله از روشهاي مختلفي استفاده مي کنند.
      علاوه بر موارد ذکر شده، معلم بايد قبل از ورود دانش آموزان به کلاس درس مجموعه وسايل آموزشي مورد نياز را در کلاس آماده نمايد. چنانچه در کاربرد بعضي از وسايل مهارت چنداني نداشته باشد، بايد قبل از رفتن به کلاس و به کارگيري وسايل در حضور دانش آموزان، تمرين لازم را انجام دهد تا مهارت مورد نظر را کسب نمايد. معلم نه تنها بايد وسايلي را که خود براي تدريس لازم دارد آماده کند، بلکه بايد وسايلي را که دانش آموزان براي کسب تجارب و انجام دادن تمرين بدان نيازمندند، نيز تهيه کرده، در اختيار آنان قرار دهد.
ب- مرحله معرفي و بيان هدفهاي صريح آموزشي
معلم پس از جلب توجه دانش آموزان، بايد موضوع درس و اهداف آنها را به دانش آموزان معرفي کند. معرفي درس و اهداف آن بايد به گونه اي صورت گيرد که متناسب با ساختار شناختي دانش آموزان باشد.
      معرفي درس و هدفهاي رفتاري آن، دانش آموزان را براي آشنايي با تجارب يادگيري و سعي در دستيابي به آنها آماده مي سازد. معلم بايد انتظارات خود را از دانش آموزان، بسيار ساده، روشن و مشخص بيان کند. زمان اختصاص داده شده براي معرفي درس نبايد بيش از 3 تا 5 دقيقه وقت کلاس را بگيرد.
ج- مرحله ي ارائه درس
در مرحله ي ارائه درس، محتواي مورد آموزش بايد دقيقاً مشخص شود. از روشهايي چون سخنراني، بحث گروهي، نمايش تصاوير، پرسش و پاسخ و ... به عنوان روشهايي که براي آموزش هر قسمت لازم است، استفاده شود. معلم بايد اطمينان حاصل کند که بخشهاي مختلف محتوا با يک روال منطقي ارائه خواهد شد و هيچ نکته نامفهومي در ميان مطالب ارائه شده وجود نخواهد داشت. زمان لازم براي هر قسمت به طور دقيق مشخص شود.

        ارائه محتوا در حقيقت قسمت اصلي کار تدريس و شامل دو عامل جدا ناشدني است:
1- سازماندهي کليه محتواي درس و توالي آنها بايد رعايت شود.
2- روش آموزش قسمتهاي مختلف مشخص شود.

                                             ***
به طور مثال معلم بايد حداقل نکات زير را پيش بيني کند:
الف) سؤالهايي که بايد پرسيده شوند.
ب) در هنگام بحث دلايل لازم پيش بيني شود.
ج) در حدود 5 تا 10 دقيق فيلم نشان داده شود.
د) پس از نمايش فيلم، موضوع مورد بحث قرار گيرد.
معلم بايد پيش بيني کند که منظور از سؤال چيست؟ آيا فقط براي جلب توجه دانش آموزان است و نيازي به پاسخ ندارد؟ پاسخ دادن به سؤالها بر عهده ي چه کسي است؟ معلم يا دانش آموزان؟ آيا سؤال بر روي نکات اصلي درس تأکيد دارد؟ آيا سؤال ايجاد انگيزه مي کند؟ آيا سؤالها سبب مؤثر شدن تدريس و جلب توجه دانش آموزان خواهد شد؟ آيا سؤال به سنجش درک و فهم دانش آموزان کمک مي کند؟ آيا سؤال، توجه دانش آموزان را به مفاهيم، اصول خاص و مورد نظر جلب مي نمايد؟
سؤال ها بايد زمينه ي بحث و گفتگو را در کلاس درس فراهم سازند و بين معلم و دانش آموزان ارتباط برقرار کنند. به بيان ديگر، سؤال بايد سبب شناخت بهتر و ايجاد قدرت تجزيه و تحليل، ترکيب، ارزيابي، نتيجه گيري و تعميم در دانش آموزان شود. مقدمه در ارائه محتوا بسيار مهم است. يک مقدمه خوب مي تواند توجه دانش آموزان را جلب کند و علاقه ي آنها را به ادامه درس برانگيزد.

 مقدمه خوب شامل مطالب زير است:
1- درس در چه موردي صحبت مي کند؟
2- کجا و در چه زماني دانش آموزان مي توانند از آنچه در اين درس مي آموزند، استفاده کنند؟
3- چگونه بايد مطالعه کنند و مفاهيم را بياموزند؟
4- بازنگري مختصري از آنچه در درسهاي قبلي مرتبط با موضوع آموخته اند.
تکرار مطالب پيش نياز معمولاً براي مؤثر کردن تدريس لازم است؛ اما لازم نيست هميشه از يک روش براي يادآوري رفتار ورودي استفاده کنيم. معلم بايد روي نکات کليدي رفتار ورودي تأکيد کند تا درس جديد راحت تر و قابل فهم تر شود. اين تکرار نبايد طولاني باشد.
د- مرحله ي خلاصه کردن و نتيجه گيري
براي تثبيت مطالب ارائه شده در ذهن دانش آموزان، لازم است درس ارائه شده به طور خلاصه جمع بندي و نتيجه گيري شود. تلخيص و جمع بندي، مفاهيم از دست داده شده در طول آموزش را براي دانش آموزان روشن مي کند بهتر است تلخيص و نتيجه گيري توسط خود دانش آموزان انجام شود و معلم اظهار نظر نهايي را ارائه نمايد.
ه- مرحله ي ارزشيابي
بعد از ارائه محتوا و جمع بندي و نتيجه گيري، لازم است معلم از چگونگي تحقق اهداف، آگاه شود. اگرچه اين عمل ممکن است در طول فعاليت هاي آموزشي به طور ضمني انجام شود؛ اما ضرورت دارد معلم پس از پايان ارائه محتوا، با مقايسه سطح مهارتي که انتظار دارد دانش آموزان به آن برسند و آنچه دانش آموزان عملاً به آن رسيده اند، ميزان يادگيري دانش آموزان و مؤثر بودن روش تدريس خود را ارزشيابي کند.
زمان ارزشيابي، بستگي به مدت زمان تدريس دارد؛ اما اين مرحله نبايد زياد وقت کلاس را بگيرد. به طور متعادل مي توان ده دقيقه براي اين کار در نظر گرفت. سؤالهاي مرحله ي ارزشيابي بايد بر اساس هدفهاي رفتاري درس طرح شوند.
و- مرحله ي تعيين فعاليت هاي تکميلي
     معلم مي تواند براي تقويت مطالب آموخته شده در کلاس و ارتباط آن با زندگي واقعي دانش آموزان فعاليت هايي را در خارج از کلاس پيش بيني کند. اين تکاليف، بخشي از مطالعات مربوط به درس محسوب مي شوند. معلم بايد اين نوع فعاليتها را دقيقاًً پيش بيني کند و در اختيار دانش آموزان قرار دهد. معرفي منابع مطالعه يا فعاليت مانند: کتاب، مقالات جديد، فيلم و ... به دانش آموزان علاقمند فرصت مي دهد تا اطلاعات خود را با مطالعه و استفاده از اين امکانات افزايش دهند.
     اگر معلم انتظار داشته باشد که وظايف و فعاليت هاي تکميلي خارج از کلاس، طبق اصول و قواعد خاصي انجام شود، بايد اصولي را که در ذهن دارد به طور واضح و دقيق به دانش آموزان اعلام کند. اگر اين اصول، به صورت شفاهي از طرف معلم اعلام شود، ممکن است دانش آموزان به آن توجه نکنند. بنابراين بهتر است اصول و معيارها به تفصيل به صورت کتبي و در صورت امکان همراه با مثال در اختيار دانش آموزان قرار داده شود. چنين کارکردي در وقت کلاس صرفه جويي کرده و به دانش آموزاني که غيبت دارند و يا در فاصله ي اعلام فعاليت هاي تکميلي تا زمان انجام آن بعضي از اصول را فراموش مي کنند، کمک مي کند.
     در اکثر مواقع، معلم تکاليف خواندني، يا انجام فعاليت در خانه را زماني ارائه مي دهد که زنگ خورده است و دانش آموزان با عجله، مشغول ترک کلاس هستند. اگر دادن تکاليف در روند يادگيري دانش آموزان اهميت دارد، بايد بيش از اين به آن توجه شود، يکي از بهترين شيوه هاي تعيين فعاليت هاي تکميلي (تکاليف خارج از کلاس) به دانش آموزان ارائه راهنماي از قبل تنظيم شده است. اينکه راهنماي تعيين تکاليف به چه صورتي نوشته شود و چه امکاناتي در خارج از کلاس درس فراهم گردد، به موقعيت آموزشي و نوع درس بستگي دارد.

 در زير يک نمونه از راهنماي فعاليت هاي تکميلي دانش آموزان آورده شده است:  

 

  - مقدمه
- اهميت موضوع
- تکاليف و تاريخ ارائه آنها
- مطالعات و مطالبي که بايد خوانده شوند.
- مسائلي که بايد حل شوند.
- گزارشهايي که بايد نوشته شوند.
- آزمايشهايي که بايد انجام شوند.
- سؤالهايي که دانش آموزان بايد با مطالعه ي شخصي به آنها پاسخ گويند.

منابع - اطلاعات کامل در مورد منابع
يکي از انواع تکاليفي که بسيار مفيد و ارزشمند است، کاربرد فعاليت هاي آموزشي در خارج از کلاس درس مي باشد. کاربرد مفاهيم آموخته شده زماني امکان پذير است که مطالب آموخته شده به طور ذهني و عملي در کلاس تمرين شود. اگر دانش آموزي مطالب عرضه شده در کلاس درس را بفهمد و آن را به طور ذهني تحليل کند و در موقعيت شبيه سازي شده به کار گيرد، مي توان انتظار داشت که بتواند آن را در خارج از کلاس و در موقعيت حقيقي نيز به کار گيرد. کاربرد مفاهيم، سبب مي شود که دانش آموزان بتوانند از مفاهيم آموخته شده در فرآيند استفاده کنند.  

 گردآوری کننده :  خانم دکتر دشتیان نژاد

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و پنجم خرداد 1390ساعت 11:57  توسط م.امینی ثانی | 

هفت آسمان

 

     مطابق اعتقادات قدما آسمان هفت طبقه دارد و در هر يک از افلاک نيز سياره­ اي وجود دارد، اسامي عربي آنها به ترتيب در شعر زير آمده است:

در فلک هفت کوکب سيار          آفريده است خداي عزّوجلّ

قمر است و عطارد و زهره           شمس و مريخ­ و مشتري­ و زحل

و اسامي فارسي آنها نيز به صورت زير است:

کواکب مه و تير و ناهيد دان         چو خورشيد، بهرام، برجيس و کيوان

به زعم منجمان قديم هريک از اين سياره­ ها رب­النوع امر يا اموري هستند و به صفتي شهره ­اند:

·        فلک اول ( قمر) بريد فلک است و لذا کوکب رسولان و پياده روان و ايلچيان است، بنابراين رابطه­ي قمر و نامه در مصرع زير آشکار است:

قمر را روشنايي نامه داده      (خواجو کرمانی)

·        فلک دوم ( عطارد) نيز رب­النوع کتابت و سخنوري و خداي دانش است، لذا کوکب ديوانيان و مترسلان و دبير فلک محسوب مي­شده است:

عطارد را دوات و خامه داده       (خواجوي کرماني)

و ذکر آن به قلم عطارد بر پيکر خورشيد نبشته     (کليله و دمنه)

·        فلك سوم (زهره) رب­النوع موسيقي و آواز و رقص و طرب و خنياگري و عشق است:

      سماع ناهيد آخر ز مردمان که شنيد        که خواند او را اخترشناس، خنياگر              (مسعود سعد)

       غزل­سرايي ناهيد صرفه­ اي نبرد                 در آن مقام که حافظ برآورد آواز                   (حافظ)

·        فلك چهارم (شمس) پادشاه ستارگان است، بنابراين ستاره­ ي شاهان و مظهر رفعت و قدرت و تکبر و عجب بوده است:

خسرو سيارگان را اگر بنده مي­ خواندند، مي ­باليد"             (نفثه المصدور)

·        فلك پنجم (مريخ) خداي جنگ و دلاوري است و ستاره­ي جنگجويان محسوب مي­شود:

ور به نبرد آيدش ستاره­ي بهرام              توشه­ي شمشير او شود به گروگان            (رودکي)

تيغ گفتا قوت مريخ دارد جرم من          در مصاف و جنگ باشد جرم من مريخ­وار        (معزي)

·        فلك ششم (مشتري) رب­النوع خطابه و سخنوري است و ستاره­ ي قضات و بازرگانان محسوب مي­شود، از اين رو با علم و خرد ذکر مي­ شود:

     قاضي چرخ را که لقب سعد اکبر است          نام تو بر نگين سعادت نگار کرد     (ظهير فاريابي)

·          فلك هفتم (زحل) پاسبان فلک است و علت اينکه آن را پاسبان دانسته اند اين است که زحل در آخرين فلک يعني فلک هفتم قرار دارد و به تعبير ديگر در بام فلک است.

                                              نوشته شده : توسط جاوید قربانی در سايت گروه ادبيات شهرستان قيدار

تهيه شده: از گروه ادبيات فارسي متوسطه 90-89

جرقويه سفلي

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390ساعت 9:18  توسط م.امینی ثانی | 

بخش دوم پا سخ نامه ی زبان فارسی ۳عمومی

درس سیزدهم (گروه اسمي ) فعاليت 1

1-    صفت اشاره : اين درخت بلند است                                              آن كتاب را بردار.

2-    صفت پرسشي: كدام كتاب را بردي ؟                                          چه ساعتي به خانه مي آيي؟

3-    صفت مبهم : هيچ انساني بي نياز از فرهنگ نيست                        همه چيز را خدا آفريده است .

4-    صفت شمارشي اصلي  : دو كتاب از قفسه برداشتم .                      سه قلم خريدم .

5-    صفت شمارشي(ترتيبي) : كتاب فيزيك دردومين رديف است .             به سومين كلاس برويد .

6-    صفت تعجبي : چه باغ زيبايي!                                                             عجب دانش آموزپرتلاشي !

7-    صفت عالي: بزرگترين اثر حماسي ايران ، شاهنامه فردوسي است .

8-    شاخص: سيد محمد حسين بهجت متخلص به شهريار است .               آقامحمد به خانه رفت . 

فعاليت 2

خود شما             داناي راز             استقبال باشكوه                    وابسته پيشين                افزودن شكر

خود آزمايي درس سیزدهم ،

1-    حر، قرن ، دليل ، فرقه ، تحفه ، مصيبت، نابغه

2-    مجانين/ طلاب،كبار، وكلا، اوصيا،( امروز واژه «طلبه» در معني مفرد به كار مي رود و جمع آن «طلاب» است )

3-    خواهر :

1- شاخص : خواهر احمدي امروز غايب است .

2- هسته گروه اسمي : زينب خواهر زهرا آمد.

كدخدا :

1- شاخص: كدخدا صفر، به روستا برگشت .

2- هسته گروه علمي : او كدخداي روستاي علي آباد است .

4-    باغْبان                 مْستمُند                  ا‎ُستوار                دودْمان             يادْگار

      باغٍبان                مْستَمُند                  اُستوار                 دودِمان               يادِگار

5-    معطوف: عطار ، شاعر و عارف معروف قرن هفتم است .

بدل : كيومرث صابري ، طنزپردازمعاصر ،مدير هفته نامه گل آقا بود  .

تكرار: من او را ديدم او را .

 

خود آزمايي درس چهاردهم ( آشنايي با نوشته هاي ادبي ) 

1-    تكليف دانش آموزان است .

2-    تكليف دانش آموزان است .

3-    جيغ زنان                       رد كرد                       پنهان                          زل زد

حركت مي كرد                مي ماليد                        توي                            سريع

 

فعاليت 1 ، درس پانزدهم (گروه اسمي (2) )

كفش : جفت ، لنگه

جوراب : جفت ، دوجين

تخم مرغ : عدد، شانه ، كارتن ، كيلو ، تا

نخود و لوبيا : كيلو ، من ، تن

كاغذ: ورق ، برگ ، بند

كتاب : جلد ، تا ، نسخه

 

فعاليت 2،

نقش هاي اصلي

1-    نهاد: غلامحسين يوسفي ، در مشهد ولادت يافت .

2-    مفعول : الب ارسلان ، امپراتور روم را اسير كرد .

3-    متمم فعل : علي (ع) با دشمنان دين جنگيد.

4-    مسند: چشمه روشن ، كتابي ارزشمند است .

نقش هاي تبعي

1-    معطوف : سعدي ، كتاب گلستان و بوستان رانوشت.

2-    تكرار: احد به خانه رفت به خانه .

3-    بدل : سعدي ، مؤلّف گلستان ، در قرن 7 مي زيست .

نقش هاي وابسته

1-شاخص: دكتر غلامحسين يوسفي ، مؤلّف كتاب ارزشمند «ديداري با اهل قلم » است .

2- صفت : دهخدا ، نويسنده و دانشمند معروف قرن چهاردهم است .

3-مضاف اليه : مادر خشايارشاه ، دختر كوروش بود .

4-متمم اسم : او در نقاشي مهارت دارد .

5 - قيدمسند : پدرش بسيار به داستان علاقه مند بود .

نقش هاي وابسته ي وابسته:

1-    صفت صفت : لباس او سبز روشن است .

2-    مضاف اليه مضاف اليه : پاكستان از كشورهاي همسايه ايران است .

3-    مميز: دوجلد كتاب خريدم .

4-    قيد صفت : خسرو آوازي بسيار خوش داشت .

5-    صفت مضاف اليه : شاخه ي اين درخت بسيار بلند است  .

 

فعاليت 3 ،

1-    زهرا به اين درس خيلي علاقه دارد.  ← علاقه به اين درس

2-    او به كتابش نياز دارد . ←نياز به كتابش

3-    او در نقاشي مهارت دارد . ←مهارت در نقاشي

4-    او بر اعصابش تسلط دارد .← تسلط بر اعصاب

5-    خبرنگار با رئيس مجلس مصاحبه كرد .← مصاحبه با رئيس مجلس

6-    رستم با اسفنديار دشمني نداشت .← دشمني با اسفنديار

7-    از دروغگو نفرت دارم .← نفرت از دروغگو

* متمم اسم ، بعضي مواقع پيش از اسم خود و بعضي مواقع بعد از آن مي آيد، ولي در نثر معيار امروز اغلب        متمم هاي اسم ، پيش از اسم خود قرار مي گيرند، مانند مثالهاي بالا.

بحث درباره ادبيات خوب است / يكي از بزرگان گفت …( متمم اسم بعداز خود واقع شده است )

خود آزمايي درس پانزدهم

1        1- امروز، مركز توزيع كتاب ، بسته است .                 1- مركز توزيع كاغذ ، در بازار است .

          2- غرفه هاي نمايشگاه كتاب ، CD مي فروشد .             2- كارخانه ي توليد كاغذ،دركجاست ؟

كتاب    3- رنگ كاغذ كتاب، مناسب نيست .               كاغذ     3- ماشين حمل كاغذ ، به شيراز آمد.

               4- ديوار نمايشگاه كتاب ، به رنگ سفيد بود .         4- پيشنهاد خريد كاغذ را به او دادم .

               5- اندازه كاغذ اين كتاب ، بسيار كوچك است .

                 6- تصويرهاي صفحه ي كتاب ، زيبا است .

2- قانون  نانوشته                 دستگاه  قضايي                           كرسي  استادي     ادبيات

        صفت مفعولي                       صفت نسبي                             مضاف اليه     مضاف اليه

 

 ديوار بلند باغ                                         شش      دستگاه دوربين فيلم برداري      نو

             مضاف اليه                    صفت شمارشي    ممیز     هسته  مضاف اليه    صفت بياني

3- خَرمن ، خٍرمن / مُداد ، مٍداد / نَماد ، نُماد / كٍرامت ، كَرامت

4-    تكليف دانش آموزان است .

5-    افتخار       به دوستي       با دانايان ،       افتخار   واقعي     است .

        نهاد     متمم اسم (نهاد)     متمم متمم           مسند     صفت       فعل

 

خود آزمايي درس شانزدهم

1-    تكليف دانش آموزان است .

2-    تكليف دانش آموزان است .

3-    غٍره مشو ،متَمِم فعل ، مصاحٍب خوب ، مُصوُت كوتاه ، مضافٌ اِليه

 

فعاليت 1

اسم ساده مثل فعل ساده گسترش پذير ست . مثل گل سرخ ← گل هاي سرخ ولي در اسم غير ساده مثل فعل غير ساده ،گسترش پذير نيست و نمي توان در ميان اجزاي تشكيل دهنده ي آن هيچ تكواژي قرار داد . مثل : خوش نويس ، كتاب خانه ← خوش نويس ها ، اين خوش نويس ها ، خوش نويس ممتاز و نمي توان گفت ← خوش ها نويس ، خوش اين نويس ، خوش كدام نويس ها ، خوش ممتاز نويس .

 

فعاليت 2

مادر شوهر ، كرايه تاكسي ، آب پرتقال ، خيار شور، زن دايي ، پسر عمو، چلوخورشت

 

خودآزمايي درس هفدهم

1-     

*كلمات مركبي كه جاي هسته و وابسته عوض شده است :

گل خانه ← خانه گل                  پيرزن ← زن پير             پيرمرد← مرد پير               دل درد ← درد دل               گلاب← آب گل                      جوانمرد← مرد جوان             كارنامه← نامه كار            دانشسرا← سراي دانش  سيلاب←آب سيل                   كارخانه←خانه كار    

*كلمات مركبي كه جاي هسته و وابسته عوض نشده است فقط نقش نماي اضافه از بين رفته است :

آلو بخارا ← آلوي بخارا            صورت حساب ← صورتِ حساب                         چوب لباس ← چوبِ لباس  

قد بلند ← قدِ بلند                       صاحب خانه ← صاحبِ خانه                                 ليموعماني ← ليموي عماني   جا مدادي ← جاي مداد             زير دستي← زيرِ دستي

2- الف )

- كتاب فروش← كسي كه كتاب را مي فروشد .

- دانشجو← كسي كه دانش را مي جويد .

- دانش آموز← كسي كه دانش را مي آموزد .

- دادخواه ← كسي كه داد را مي خواهد .

- جنگجو ← كسي كه جنگ را مي جويد .

- دل شكن ← كسي كه دل را مي شكند .

- دل ربا ← كس كه دل را مي ربايد.

- حق گو← كسي كه حق را مي گويد .

ب )

- سيه دل ← كسي كه دل سيه دارد .

- سفيد بخت ← كسي كه بخت سفيد دارد .

- شادكام ← كسي كه كام شاد دارد .

- نكونام ← كسي كه نام نيكو دارد .

- زيبا رو← كسي كه روي زيبا دارد .

- خوش نيت ← كسي كه نيت خوش دارد .

- كند ذهن ← كسي كه ذهن كند دارد.

- كج خلق ← كسي كه خلق كج دارد.

3- تكليف دانش آموزان است .

 

خود آزمايي درس هجدهم

1-    نشان دار : دارالحكومه ، دارالتوليه ، بين المللي ، من البدو الي الختم، لغايت ، عظيم الجثه ، قليل البضاعه ، مسلوب الاراده

بي نشان : سخاوت

2-    هر دو دخيل، نشانه دار ، عربي و قيدند.

مع الوصف (با اين همه ، با آن كه ، با اين كه ، با اين وصف ) براي توصيف به كار مي رود .

مع الاسف (با تأسف، دردا، دريغ) به هنگام تأسف و پشيماني به كار مي رود .

3-    گزينه د ، زيرا قابليت ها وامكاناتي از گذشته در زبان داريم كه بايد حداكثر استفاده را از آن ببريم و گنجينه ي واژگاني را غني سازيم .

از طرف ديگر «بسياركم» فارسي است و كاربرد آن بهتر است .

«به ندرت » نيمي عربي ونيمي فارسي است و كاربرد آن غلط نيست .
«ندرتاً» عربي نشانه دار است . در حد اعتدال مي توان از آن استفاده كرد.

خود آزمايي درس نوزدهم

1-    تكليف دانش آموزان است .

2-    تكليف دانش آموزان است .

3-    تكليف دانش آموزان است .

4-     مشتق : گلزار ، گلدان ، گلستان

ساده : گلشن (چون «شن» زايا نيست )

مركب : گلنار ، گلاب ، گل ساز ، گلاب پاش ، گل شهر ، گلدار، گل پوش ، گل بوته

مشتق مركب : گل دوزي

تركيب اضافي : ساقه ي گل ، بوته ي گل

تركيب وصفي : گل زيبا

 

خود آزمايي درس بيستم

افشانه← افشان (بن مضارع) + ه (پسوند) ← اسم مشتق     نمودار ← نمود(بن ماضي) + ار(پسوند) ←اسم مشتق

كارانه ← كار(اسم)+انه(پسوند) ← اسم مشتق                   بيچاره ← بي(پيشوند) + چاره(اسم) ← اسم مشتق                    سبزه زار ← سبز(صفت)+ ه( پسوند)+ زار(پسوند) ← اسم مشتق

سيمينه ← سيم( اسم) + ينه (پسوند) ← صفت مشتق

1-    باادب :

        پيشوند:او دختر با ادبي است .

        حرف اضافه :او با ادب و علم ، همه را شيفته ي خود كرد .

بي نام :

        پيشوند:آن ها سربازان بي نام ونشان بودند .

       حرف اضافه :شروع هر كار بي نام خدا ( ناحق است ) . پسنديده نيست .

بي كار :

        پيشوند: جوانان بي كار زودتر گمراه مي شوند .

       حرف اضافه : بيكاروفعاليت امكان اداره امور زندگي نيست .

باهنر:

       پيشوند: او هم ،‌ باهنر و هم تحصيل كرده است .

      حرف اضافه : او باهنر خود به جامعه خدمت مي كند .

3-

       q          خشم + گين ← خشمگين                              سهم + گين ← سهمگين

       q          گوش + ه ← گوشه        لب + ه ← لبه     چشم + ه← چشمه   دهان + ه← دهانه         تيغ +ه← تيغه

       q          نا+ بينا← نابينا               نا + شنوا ← ناشنوا                   نا+ دان ← نادان

4-

مان : سازمان ،گفتمان ، يادمان ، ساختمان

كده : دانشكده ، دهكده ، هنركده ، ميكده

ناك : دردناك ، سوزناك ، سهمناك ، وحشتناك

سار: چشمه سار ، كوهسار، شاخسار

وش : پريوش ، مهوش

ديس : طاقديس ، تنديس ، گلديس

5 – پنج كلمه مثال بزنيد كه فرآيند واجي كاهش در آن ها صورت گرفته باشد : دسبند ، ماست بند ، پستچي ، امضا  شيرافكن ( شيرفكن )

 

خود آزمايي درس بيست و یکم

1-    ايجاد ارتباط(براي انتقال پيام)  : من درس خوانده ام / فردا مدرسـه تعطيل است / دوست شما فردا از مسافرت مي آيد / صبح بخير / كمك مي خواهيد /

محمل انديشه : سنگ فاقد روح است / روح يك پديده الهي است و اثبات آن تنها به ياري وحي ممكن است .

حديث نفس : (خطاب به خود) بايد امشب بروم / نبايد بترسم / بايد عجله كنم /

آفرينش ادبي : شكوفه ي دل با نسيم محبت ، گريبان چاك مي كند / هرچه نيايد دلبستگي را نشايد (هر جمله ادبي يك آفرينش ادبي ايجاد مي كند)

     گويند روي سرخ تو سعدي كه زردكرد                               اكسير عشق برمسم افتاد و زر شد

2-    ايجاد ارتباط ، زيرا برقراري هرگونه مناسبات اجتماعي ، انتقال پيام ،ايجاد ارتباط، هم حسي، هم دلي و هم زباني با ديگران در مسائل اجتماعي از طريق ارتباط كلامي صورت مي گيرد.

يا زيرا زبان يك پديده قانون مند اجتماعي است كه براي اطلاع رساني ، ايجاد هم حسي ، هم زباني و هم دلي به كار مي رود .

3-     انسان تنها موجودي است كه فكر مي كند و سخن مي گويد و از اين طريق معلوم مي شود بين فكر وزبان ارتباط عميقي وجود دارد. زبان «تكيه گاه انديشه »است يعني به خاطر وجود زبان است كه انسان قادر به انديشيدن است اگر انسان از زبان بي بهره بود نه مي توانست تفكر كند ونه مي توانست علمي به دست آورد و نه مي توانست علم خود را به ديگران منتقل كند . اغراق نيست اگر گفته شود بدون زبان حيات انسان بر روي زمين ناممكن بوده است .

4- گ: ستارگان ، بندگان ، بچگي ، بچگانه                       همزه: خانه اي ، نكته اي

ج: سبزيجات ، ميوه جات                                                 و: ابروان ، آهوان ، زانوان

ك: نياكان ، پلكان                                                          د: بدين ( به اين )، بدان (به آن )

هـ : بهش ( بـِ ـِـ ش)

 

خودآزمايي درس بيست و دوم

1-    تكليف دانش آموزان است .

2-    تكليف دانش آموزان است .

3-    اشكم = شكم / گنبز= گنبد/ رُمبيدن = خراب شدن / الشتي = لاغر ـ زشت / پرچل = كثيف /

4-    الف ) روي آوردن به ادبيات معاصر از اوايل دوره ي مشروطه آغاز شد.

ب) تم هنگام بازگشت به كلبه و طي ساعات كار همواره براي دل جوي كردن از ضعفا ونوميدان و تسلا بخشيدن به آن ها وسيله اي مي يافت .

پ) حساب اسفنديار از حساب گشتاسب جداست . جدا از حساب گشتاسب است .

ت) گذشتن از سرآن همه دوستي ها آسان نيست .

ث) او به طبيعت  نگريست .

ج) دانش آموزان از امكانات تحصيلي خود استفاده مي كنند.← استفاده از امكانات

چ) به مدير مدرسه مراجعه كردم .

ح) نگاهش لبريز از محبت است .

خ) او از دشمن مي ترسيد.  ( متمم فعل )

د) اين سخنان را از زهرا  شنيدم .  ( متمم فعل )

ساختمان واژه 3

فعاليت درس بيست و چهارم

1-    بن ماضي وند+ بن ماضي:داد و ستد، زدو خورد، نشست و برخاست ، ديدو بازديد، رفت و آمد، گفت و شنيد

2-    بن مضارع + وند+ بن مضارع: گيرو دار ، پرس و جو ، خواب وخور

3-    بن ماضي + وند + بن مضارع : پخت وپز، زدو بند، گفت و گو، خريد و فروش

 

فعاليت 2

قيد: سراسر،  سرتا پا، دوشادوش  ، دست به دست  ، قدم به قدم، برابر

اسم : تخت خواب  ، رخت خواب              

  قيد – صفت  : گوش به زنگ ، دست به عصا، روبه رو، قلم به دست ، مالامال

  اسم – قيد : شانه به سر                   اسم :مرگ و مير  ، كشت وكشتار، آموزش و پرورش                       صفت : رنگ به رنگ

 

فعاليت 3

براي شناخت نوع كلمه بايد به كاربرد واژه در جمله توجه كنيد .

ناهماهنگي ← اسم                   ناراحتي← اسم          بي نظمي← اسم                ناشكيبا← صفت – قيد   نايافتني ← صفت                     نخواندني← صفت             نسنجيده ← صفت – قيد     بي ادبي← اسم               هماوازي ← اسم                      كشتارگاه ← اسم               ناشكري ← اسم                 دانشگاه ← اسم    

 بي مسئوليتي ← اسم                  همكاري← اسم               ناشنوايي← اسم                 ستايشگري← اسم   توانگري← اسم                          نابينايي← اسم         ناخوانا← صفت – قيد          همرهي← اسم

خود آزمايي درس بيست و چهارم

1-

واژه

تجزيه نخست

تجزيه دوم

تجزيه سوم

ناشكري

ناشكر + ي

نا + شكر

 

نامردمي

نا+مردمي

 مردم + ي

 

كشتارگاه

كشتار+ گاه

كشت + ار

 

بي سروساماني

بي سروسامان + ي

بي + سرو سامان

سر+ و + سامان

هم دردي

هم درد+ ي

هم + درد

 

سنجيده

ن + سنجيده

سنجيد + ه

سنج + يد

هنر آموزي

هنر آموز + ي

هنر + آموز

 

همكاري

همكار + ي

هم + كار

 

پروار بندي

پرواربند + ي

پروار+ بند

 

دل بستگي

دل بسته + گي

دل + بسته

بست + ه

ده توماني

ده تومان + ي

ده + تومان

 

دل دادگان

دل داده + گان

دل + داده

داد + ه

دانشجويان

دانشجو + يان

دانش + جو

دان + ش

  2-

واژه

تكواژ

صامت ها

تعدا د واج

ناشكري

نا + شكر+ ي

نـ ،ا، شـ ،  ـُـ ، كـ ، ر، ي

7

كشتارگاه

كشت + ار + گاه

ك ، ـُـ ، ش ،تـ ، ا، ر، گـ  ،ا، ه

9

نامردمي

نا + مردم + ي

ن ،ا، مـ ،ـَـ ،ر ،د، ـُـ ،مـ ،ي

9

بي سروساماني

بي + سر+و+ سامان + ي

ب ،ي، س، ـَـ ، ر، و، س ،ا، م، ا ،ن، ي

12

هم دردي

هم + درد+ ي

هـ ،ـَـ ،م،  د ،ـَـ ، ر، د،  ي

8

3- تكليف دانش آموزان است .

                                                                                            

                                                                                            



[1] -از اين نظر كه معني قديم خود را از دست داده (اجازه و وزير) و معني جديد( دستور زبان) پذيرفته است ، تحول معنايي«ب» يافته است . و از نظر اين كه هم در قديم و هم درجديد به معناي «فرمان» است مي تواند جزء گروه «ت» هم به حساب آيد ولي صحيح تر همان «ب » تحول معنايي است .

2 – زين : در معناي «ابزار جنگي » معناي خود را از دست داده است و معني جديد پذيرفته است جزء«ب» مي شود

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390ساعت 9:14  توسط م.امینی ثانی | 

باسمه تعالی

پاسخ خود آزمایی های زبان فارسی 3 عمومی

فعالیت 1 ، ص 10

چشمش : آری ،چون از دو هجا تشکیل شده است . چِشـ(cvc )– مش(cvc ) در هجای اول اگر چه /چـ/ و/ ش/ واجگاه مشترک دارند ، بین آنها مصوت ــِ قرار گرفته است و هجای دوم هم طبق قواعد و الگوی واجی است .

مُتدین:آری،چون این واژه از 4 هجا تشکیل شده است که همگی طبق قواعدو الگوی واجی است. مُ   - (c  v)

تَ– (c  v )  دَیـ – (c  v  c) ین (c  v  c )

بپرند :آری، ساختن این واژه طبق قواعدو الگوی واجی ممکن است . بـِ (cv )– پـَ (cv) – رَند ( cvcc ) اگرچه دوواج «ب» و «پ» واجگاه مشترک دارند بین آنها مصوت کوتاه ـِـ قرار دارد و طبق قواعد و الگوی واجی ساختن این واژه ممکن است .

داگک (cvcc ): اگرچه این واژه طبق الگوی هجایی «cvcc  » است ،گ و ک واجگاه مشترک دارند و بدون مصوت پشت سرهم قرار گرفته اند به این دلیل ساختن چنین واژه ای ممکن نیست .

فعالیت 2 ، ص 12

ساده ترین روش علمی برای تجزیه ی جمله ، روش جانشین سازی است یعنی ؛در هر بار ، هر بخش یا واحدی دیگر جایگزین شود .

1- پرنده ، آسمان آبی را نشانده است . این جمله از نظر معنا غلط است ، باید گروه فعلی دیگری جانشین گروه فعلی «نشانده است » شود تا معنی جمله طبق قواعد معنایی زبان معیارگردد . ←

پرنده ، آسمان آبی را پیمود یا پرنده در آسمان آبی پرواز کرد .

2- کیفم با دلخوری مدادش را تراشید . این جمله از نظر معنا غلط است . باید گروه اسمی دیگری ، جانشین گروه اسمی «کیفم » شود . ← علی با دلخوری مدادش را تراشید .

خود آزمایی درس اول ( قواعد ترکیب ) صفحه ی 13

1 –      رعایت نکردن قواعد واجی مثل :

            شْچد: هیچ هجایی در زبان فارسی بدون مصوت وجود ندارد علاوه بر این ، حتی اگر بین « ش » و « چ » مصوتی هم وجود داشت چون این دو واج واجگاه مشترک دارند تلفظ آن مشکل است . 

            پژم : برخلاف الگوی سه گانه هجایی است زیرا بدون مصوت است .

×                      رعایت نکردن قواعد همنشینی ، مثل :علی خانه ی خوب / سعدی گلستان کتاب ارزشمند

×                      رعایت نکردن قواعد معنایی ، مثل:سنگ کوه را بلعید.  / گل عطسه کرد.

×                      رعایت نکردن قواعدکاربردی ، مثل:چراغایب بودی؟غذا سردمی شود / ساعت چند است ؟هوا گرم است.

2-          پر : خلاف قواعد واجی است چون وجود هجا بدون مصوت ممکن نیست.

v   وتد : خلاف قواعد واجی است چون «ت» و «د» واجگاه مشترک دارند و نمی توانند بدون مصوت در کنار هم قرار بگیرند .

3-    «امیرکبیر دولتی دبیرستان » خلاف قواعد هم نشینی است .

v            « دانش آموز در درس خواندن کوشا هستند . » خلاف قواعد نحوی است ، زیرا نهاد جدا و پیوسته با هم مطابقت ندارد  .

v  «کتاب پرنده را شکار کرد . » خلاف قواعد معنایی است ، زیرا «کتاب » نمی تواند پرنده را شکار کند ، باید به جای گروه اسمی « کتاب » یک گروه اسمی دیگر مثل«صیاد» جانشین شود←  صیاد پرنده را شکار کرد .

4- ابوعلی سینا در همان زمان زنده بود و در همدان تدریس می کرد .

ابوعلی سینا در همان زمان زنده بود ( 3 جزئی مسندی )                        تدریس می کرد ( 3 جزئی مفعولی )

 

فعالیت 1، ص 14      جمله های مستقل یک فعلی (ساده ) :

1-       دمای اجرام آسمانی چه قدراست ؟         2- کی و چگونه پدید آمده اند ؟     3-با گذشت زمان ، چه تغییراتی در آن ها ایجاد شده است ؟

4-چه تاثیری بر اجرام آسمانی دیگر دارند ؟                          5-آینده ی آن ها چگونه خواهد بود ؟

جمله های مستقل چند فعلی (مرکب ) :

2-      اختر شناسی علمی است که به مطالعه ی اجرام آسمانی می پردازد .

3-       بسیاری از اختر شناسان کوشیده اند به پرسش هایی از این قبیل پاسخ دهند که هریک از اجرام آسمانی در چه فاصله ای از زمین قرار دارند؟ . . .

فعالیت 2 ، ص 16

 

گروه اسمی

هسته

تعداد واژه

       تعداد تکواژ

 

این پرسش ها

پرسش

2

این ، پرسش ها

       4

       این ، پرس ، ـِ ش ، ها

دمای اجرام آسمانی

دما

5

دما ،یِ، اجرام ، ـِ ،آسمانی

       6

      دما،یِ،اجرام، ـِ ، آسمان ، ی

ابزارهای گوناگون

ابزار

3

ابزارها ، یِ ، گوناگون

       6

   ابزار، ها ، یِ ، گون ، ا ، گون

آینده ی آن ها

آینده

3

آینده ، یِ ، آن ها

    5

   آی ، نده ، یِ ،آن ، ها

مشاهده ی اجرام آسمانی

مشاهده

5

مشاهده ، یِ، اجرام ، ـِ ، آسمانی

    6

    مشاهده ،یِ،اجرام، ـِ ،آسمان ، ی

شاخه های تخصصّی

شاخه

3

شاخه ها ، یِ ، تخصصّی

    6

    شاخ ، ه، ها ، یِ ، تخصص ، ی

تاریخچه ی جهان

تاریخچه

3

تاریخچه ، یِ ، جهان

    4

    تاریخ ، چه ، یِ ، جهان








فعالیت 3 ، ص 16

گروه اسمی

واژه ها

تعداد تکواژها

هسته

تعداد واج های هسته

هرچهار کارمند ساده

5

ه،چهار،کارمند،

ـِ ،ساده

6

هر،چهار،کار،مند،ـِ ،ساده

کارمند

7

ک/ا/ر/م/ـَ/ن/د

آن آدم های کوشا

4

آن،آدم ها ، یِ، کوشا 

6

آن،آدم،ها،یِ،کوش،ا

آدم

5

ء/ا/د/ـ/م

دفترچه های مشق بچه ها

5

دفترچه ها،یِ، مشق ، ـِ ، بچه ها

8

دفتر،چه،ها،یِ،مشق،ـِ،بچه ،ها

دفترچه

8

د/ـَ/ف/ت/ـَ/ر/چ/ـِ/

داستان های جن وپری

5

داستان ها ، یِ ، جن ،و، پری

6

داستان،ها،یِ،جن،و،پری

داستان

6

د/ا/س/ت/ا/ن

توجه :‌   در واقع از جمله ی « بسیاری از اخترشناسان تا پایان بند » یک جمله مستقل مرکب است . ولی با توجه به صورت سؤال که جملات یک فعلی را خواسته است از جمله ی « دمای اجرام آسمانی چه قدر است ؟ تا .  . آینده آن ها چگونه خواهد بود » را هر کدام یک جمله ی مستقل یک فعلی به حساب آورده ایم .

خود آزمایی درس دوم (جمله )  ، ص 19

1- قبل از « مدت » خانه ی اضافه شده و واژه ی می پردازند با توضیحات در آن گنجانده شود :

واژه

تعداد واج

می پردازند

11

م /ی/پ/َ-/ ر/ د/ ا / ز/ ـَ /ن / د

مدت

6

م/ ـُ /د/ د/ ـَ /ت

اصول

5

ء/ ـُ / ص/و/ل

قوانین

7

ق/ ـَ/و/ا/ن/ی/ن

متفاوت

9

م/ ـُ / ت/ ـَ /ف/ ا/ و/ ـِ /ت

تاریخچه

7

ت/ا/ر/ی/خ/چ/ ـِ

آرمان

6

ء/ ا/ ر/ م / ا / ن

اخترشناسان

13

ء/ ـَ / خ/ت/ ـَ /ر/ش/ ـِ /ن/ا/س/ا/ن

2-    الف) شاعری غزلی بی معنا و قافیه سروده بود . ( مستقل ساده )

ب) آن را نزد جامی برد . ( مستقل ساده )

پ)پس ازخواندن آن گفت:«همان طوری که دیدید ، در این غزل  از حرف «الف» استفاده نشده است . » (مستقل مرکب)

ت) جامی گفت : «بهتر بود از سایر حروف هم استفاده نمی کردید !» ( مستقل مرکب )

3- هریک از کلمات هم آوای زیر را تا حد امکان گسترش  دهید و طولانی ترین گروه اسمی معنا دار را با آن بسازید :

انتصاب : همان یک انتصاب نادرست او                        انتساب : چنین انتساب عالی خانواده 

تعلّم : همین تعلّم دوره ی ترتیب معلّم شیراز                 تالّم : بزرگترین تالّم خاطر دوران کودکی مادر بزرگ حیات : حیات شورانگیز عاشقانِ دلسوخته ی الهی       حیاط : بزرگ ترین حیاط مدرسه ی شهر ما

 جذر : جذر این عدد چهار رقمی                                جزر : جزر فریبنده ی رودخانه ی اروند

خود آزمایی درس سوم (ویرایش ) ، ص 29

1-         موضوع ساده اما نگران کننده این است که وقتی انرژی بدن کاهش یابد می تواند، به راحتی شما راعصبانی کند.

 موضوع ساده اما نگران کننده این است که کاهش انرژی بدن موجب عصبانیت شما می شود .

 اکنون شرکت های تعاونی از موقعیت خوبی برخوردارند .

 اکنون شرکت های تعاونی موقعیت خوبی دارند .

-                                مجریان ( اجرا کنندگان ) این طرح باید جرئت خطر کردن را داشته باشند .

-                                 لازمه ی اجرای این طرح خطرکردن است .

-                                عدم (نبود) برنامه ی مناسب ، فعالیت های ورزشی را به تأخیر انداخته است  .

-                                 نبود برنامه ی مناسب مانع اجرای به موقع فعالیت های ورزشی شده است .

 کاهش بارندگی پارسال (سال گذشته ) باعث کمبود آب های زیرزمینی شده است .

 کاهش بارندگی در سال گذشته درکمبود منابع آب های زیرزمینی موثّر بوده است .

 بخش بعدی برنامه را ببینید .

 به بخش بعدی برنامه توجه بفرمایید .

مورّخان جرئت کردند کشف خود را افشا کنند .(آشکارکنند)

مورخان با جرئت کشف خود را افشا کردند .

-ادامه ی چنین تمرین هایی و تأکید بر آن ها مهارت های نگارشی را تقویت می کند .

- در این مواقع انسان دچار خود پرستی بیهوده ای می شود .

حسن به برادرش گفت :« مقاله ات منتشر شده است .»

حسن به برادرش گفت :« مقاله ام منتشر شده است .»

حسن خبر انتشار مقاله ی برادرش را به وی داد .

حسن خبر انتشار مقاله ی خود را به برادرش داد .

2-   الف) واژه هایی که از نظر شکل نوشتار و گفتار یکسان هستند .

کنار: آغوش                                چنگ: دست                      لب :کنار

کنار: ساحل                                 چنگ : نوعی ساز                لب : عضو بدن

ب) واژه هایی که در یک واج اختلاف دارند :

سٌموم : زهر                        غُره : روز اول ماه قمری             صَخره : تخته سنگ

سُموم : بادهای سوزان         غٍره : فریب                                سْخره : ریشخند

 

رَنگ : ماده شیمیایی که در نقاشی به کار می رود               گِل             مُشت

رِنگ : آهنگ وریتم                                                          گُل            مُست

پ) واژه هایی که از نظرتلفظ یکسان و از نظر نوشتار متفاوت است .          

خواست                                   خوان

خاست                                     خان

پرور+ش + گاه + ی  یا ( ها)                      زیب+ ا + پسند + انه

نا + جوان+ مرد+ انه  یا ( ی )                      سر+ افراز+ ی (ان)

فرا+ گیر یا ( خوان ) + ی                          فرمان + برد + ار + ی یا ( ان )

 

خود آزمایی درس چهارم (املای «همزه » در فارسی )  ، ص 34

1- نشأت ( نشئت )، مأخذ، سؤال ، اداره ،مرئوس، ائتلاف ، مؤانست ، اشمئزاز، ملجأ

2- 38 تکواژ دارد ( دو تکواژ آن صفر است ) : تاریخ/ همیشه /سیر/ ی/ یک / نواخت /دار/ ـَ د /می گوی / ـَ ند/ تاریخ / مکرر/ ات / است / Ǿ / و/ تنها/ چیز/ی/ که /آن /را/از / یک /تکرار/ ـِ / ملالت/آور/رهـ/ا/یی/می/دهـ/ ـَ د/ انقلاب / است / Ǿ

3-خوار، نیایش ، شپره ، والسلام ، خویش ، شنبه ، دست بند، منبر، سنبل 

خودآزمایی درس پنجم ( مطابقت نهاد و فعل ) ، ص 41

1-   «جوشید» و«ترکید» چون ناگذر هستند ، مجهول نمی شوند و باید ابتدا آن ها را گذرا کنیم ، سپس مجهول سازیم .

   الف )آب جوشید  .                                           الف ) بادکنک ترکید.

   ب )آشپز آب را جوشاند.                                  ب )  احمد بادکنک را ترکاند.

   پ )آب جوشانده شد .                                      پ ) بادکنک ترکانده شد

   ت) بلی                                                             ت )   بلی

2-                  آن ها با اسب حرکت کردند ، ما نیز به دنبالشان (حرکت کردیم : لفظی) . (ما : لفظی ) صبح زود رسیدیم . آن ها زودتر ( از ما : لفظی ) ( رسیدند : لفظی ) شهرمیان دشت گسترده بود . (شهر: لفظی ) پر از دارودرخت 

3-                  ( بود : لفظی ) (شهر: لفظی) حالتی رویایی ( داشت : معنوی ) مثل این بود که ( ما :  لفظی ) به بهارستانی نادیده چون مینو قدم نهاده ایم . (شهر: لفظی) در قرن سوم  بنا شده بود .  از آن زمان تاکنون ، (شهر: لفظی) آرام و سبز در کنار کویر نشسته1 چشم به راه آمدن مسافری بود که ( آن مسافر: لفظی ) به دیدارش می‌آمد .

4-                   دانایان ←ی                             پختگی ← گ                         ترشیجات ← ج                 بچگانه ← گ                                           سخن گویان ← ی                 گرسنگان ← گ                        روستایی ← ی                  نامه ای ← ء (همزه)                                بانوان ← و                             زانوان← و        

 

 

 

خودآزمایی درس ششم (نگارش تشریحی) ص 48

3-   اگر گوینده و نویسنده به صحت مطلبی اطمینان نداشته باشند … نباید آن را بیان کنند . ← در کتاب فعل با نهاد مطابقت  ندارد .

 جمله نیاز به ویرایش نداشت  . ←  فعل با نهاد مطابقت دارد .(هردو مفرد است )

درصورتی که گفتارمان با رفتارمان مطابقت نداشته باشد ، اعتماد مردم را ازدست می دهیم . ←درجمله اول فعل با نهاد مطابقت ندارد .   

این مسئله در شورای دبیرستان مطرح شدو مورد بررسی قرار گرفت ← (شد ، بدون قرینه حذف شده است )

جمله  نیاز به ویرایش ندارد. -  بامدادان : زمان                       شادان : قید                        کندوان : مکان

     سپاهان : مکان                        پاییزان : زمان                      گیاهان ، و سواران و مردان : «ان» علامت جمع است .

فعالیت 1 ، ص 49

فعل

شخص

زمان

گذر

معلوم یامجهول

وجه

نمی خواندند

سوم شخص جمع

ماضی استمراری

گذرابه مفعول

معلوم

اخباری

می نشاندیم

اول شخص جمع

ماضی استمراری

گذرای سببی به مفعول

معلوم

اخباری

دوخته نمی شد

سوم شخص مفرد

ماضی استمراری

ناگذر ( معلوم این فعل گذرا است )

مجهول

اخباری

بیایند

سوم شخص جمع

مضارع التزامی

ناگذر

معلوم

التزامی

داشتند می آمدند

سوم شخص جمع

ماضی مستمر

ناگذر

معلوم

اخباری

فعالیت 2 ،ص 52

پخت : او را پختند. (آماده کردند )                                                               از گرما پختم. ( خیلی گرمم شد)

 او خیال تازه ای پخت .( او فکر تازه ای در سر پروراند )                              میوه پخت .( رسید )

  او در این کار کاملاً پخته شده است .( تجربه کسب کرده است )                مادر غذا را پخت .( طبخ کرد)

اوچنان هوسی در دل پخت . ( میل به هوس را به دل راه داد.)

دوخت : چشم به دردوخت .(خیره شد)                                                         دهانش را دوختند .(بستند) 

خودش  برید و خودش دوخت .( مطابق میل خود کاری را انجام داد )           لباس را دوخت ( به هم وصل کرد )                                                         

  او را با تیر به درخت دوخت.(چسبانید)

 فعالیت 3 ، ص 53

 ساده

معنی

پیشوندی

معنی

 

یافتن

پیدا کردن

بازیافتن

پیداکردن ، چیزی به آسانی به دست آوردن

تفاوت معنایی دارد[1]

آمدن

آمدن

برآمدن

بالا آمدن ، طلوع کردن

تفاوت معنایی دارد

گردانیدن

نمود، چرخاندن

بازگردانیدن

مراجعت دادن ، پس فرستادن

تفاوت معنایی دارد

گذشتن

عبورکرد، صرف نظر کردن

درگذشتن

مًردن

تفاوت معنایی دارد

فرستادن

ارسال کردن

بازفرستادن

پس دادن

تفاوت معنایی دارد

آسودن

آرام گرفتن ، آرمیدن ، استراحت کردن

برآسودن

آرام گرفتن ، استراحت کردن ، آسایش یافتن

تفاوت معنایی ندارد

گماشتن

کسی را به کاری منصوب کردن

برگماشتن

منصوب کردن ، وکیل کردن

تفاوت معنایی ندارد

گرفتن

پذیرفتن ، اخذ کردن

فراگرفتن

آموختن ، احاطه کردن

تفاوت معنایی دارد

داشتن

دارا بودن

واداشتن

وادارکردن

تفاوت معنایی دارد

 

   خودآزمایی ، درس هفتم (گروه فعلی) ، ص 55

1- علی ، دوستم را با اتوبوس به ییلاق بْرد و یک هفته او را در آن جا گذاشت .

-                      سال گذشته که دوستان او را به کوهنوردی برده بودند، سنگ بزرگی را از کوه غلتاندند و به درّه انداختند.

2-

مصدر ساده

پیشوندی

 

مصدر ساده

پیشوندی

خوردن

برخوردن /فروخوردن

ریختن

فرو ریختن

داشتن

برداشتن / بازداشتن / واداشتن

گرداندن

بازگردان / برگرداندن

چیدن

برچیدن

خواندن

فراخواندن / بازخواندن /فروخواندن

گشتن

برگشتن/ بازگشتن

دادن

سردادن / فرو دادن

آشفتن

برآشفتن

غلتیدن

فرو غلتیدن / در غلتیدن

انگیختن

برانگیختن

کشیدن

درکشیدن /برکشیدن /بازکشیدن / فروکشیدن

بستن

فروبستن/ بربستن

ماندن

درماندن / فروماندن / واماندن / بازماندن

گرفتن

درگرفتن/ فراگرفتن / فروگرفتن / برگرفتن / بازگرفتن /درگرفتن / واگرفتن

خواستن

بازخواستن / درخواستن

 

گذاشتن

واگذاشتن/ فروگذاشتن

بردن

فروبردن

رسیدن

فرارسیدن / دررسیدن

خوردن:           - خورد: او غذا خورد . ←  3 جزئی مفعولی        - برخورد : ما در راه به هم برخوردیم . ← 3 جزئی متممی

- فروخورد : او خشم خود را فرو خورد . ←  3 جزئی مفعو لی   

داشتن :       - داشت: من چند کتاب داشتم . ←  3 جزئی مفعولی

- برداشت: او کتاب را برداشت . ← 3 جزئی مفعولی

- واداشت : او مرا به این کار واداشت . ( وادار کرد )  ←  4 جزئی مفعولی ، متممی

- بازداشت : او مرا از این کار بازداشت (منع کرد). ← 4 جزئی مفعولی ، متممی

چیدن :           - چید: او میوه ها را از درخت چید. ← 3 جزئی مفعولی

- برچید: دست فروش بساطش را برچید.(جمع کرد) ← 3 جزئی مفعولی

گشتن :          - گشت : او تمام خیابان راگشت . ← 3 جزئی مفعولی

- برگشت : او دیروز ازمسافرت برگشت. (آمد) ← 2 جزئی

آشفتن : - آشفت : پدر ازحرکات او آشفت . ( غضبناک شد)  ← 3 جزئی

- برآشفت : او از سخنان من برآشفت. (غضبناک شد)  ← 3 جزئی

بستن :   - بست : در اتاق را بست . ← 3 جزئی مفعولی      - بربست : او بار خود را بربست . 3←جزئی مفعولی

- فروبست : اوچشمش را فروبست . ←3 جزئی مفعولی      رسیدن :   - رسید : فریده به خانه رسید . ← 2 جزئی

- فرارسید : فصل زمستان فرارسید. ←  2 جزئی                              - در رسید: یکدفعه او دررسید . (آمد) ←  2 جزئی

گرفتن :    - گرفت : او هدیه را ازمن گرفت . (پذیرفت )  ←  4 جزئی مفعولی متممی

-                      برگرفت : کلاغ پنیر را برگرفت و رفت. (برداشت) ← 3 جزئی مفعولی 

-                      او مطلب را از کتاب گلستان برگرفت . (اقتباس کرد) ← 4 جزئی مفعولی - متممی

- درگرفت : جنگ درگرفت . (آغازشد) ← 2 جزئی

-                      فراگرفت : زهرا درس رااز معلّم فراگرفت .( آموخت ) ← 4 جزئی مفعولی - متممی

-                       آب همه جا را فراگرفت . (احاطه کرد ) ← 3 جزئی مفعولی

-                      فروگرفت : اورا فروگرفتند. (بازداشت کردند) ← 3 جزئی مفعولی

       باز گرفت : کودک را از شیر باز گرفت . ← 4 جزئی مفعولی - متممی

-                      واگرفت :‌  او بیماری را از او واگرفت . ‍← 4 جزئی مفعولی – متممی  

  در گرفت :  ناگهان باران شدیدی در گرفت . ( شروع شد ) ← 2  جزئی

بردن :     - برد: فریبا بچه را به مدرسه برد. ←  3 جزئی مفعولی     

- فروبرد: او سرش را در آب فرو برد. ← 4 جزئی مفعولی ، متممی

ریختن :    - ریخت : آب بر زمین ریخت . ←  2 جزئی            - فرو ریخت : باران از آسمان فرو ریخت . ← 2 جزئی

گرداندن :      - گرداند: باران هوا را سرد گرداند. ← 4 جزئی مفعولی ، مسندی

- برگرداند: او کتاب را برگرداند. ← 3 جزئی مفعولی         - بازگرداند: او هدیه را بازگرداند.( پس داد) ← 3 جزئی مفعولی

خواندن :    - خواند: او کتاب را خواند . ← 3 جزئی مفعولی

- فراخواند : مدیر دانش آموز را فراخواند. ( احضار کرد )  ←3 جزئی مفعولی

- فروخواند : او سخن را به گوشش فرو خواند .( بدو فهماند )  ← 4 جزئی مفعولی - متممی

دادن :     داد : مادر بچه را غذا داد. ←4 جزئی دومفعولی         مادر غذا را به بچه داد . ← 4 جزئی مفعولی ـ متممی

- فروداد: اولقمه را فروداد . ← 3 جزئی مفعولی

غلتیدن :    - غلتید : سنگ از کوه  غلتید.( افتاد)  ← 2 جزئی      - فرو غلتید : سنگی از کوه فرو غلتید. (به پایین افتاد)‌ ←  2 جزئی

کشیدن :   -کشید : او دستم را کشید . ←3 جزئی مفعولی

-درکشید : طناب را درکشید . ( پایین کشید) ← 2 جزئی مفعولی  / او دم در کشید  ( سکوت کرد ) ←  2 جزئی

-           برکشید : او خود را برکشید . ( ترقی داد)  ←  3 جزئی مفعولی    اوسطل را از چاه برکشید. ( بیرون کشید ) ←3 جزئی مفعولی

- فرو کشید : او را از بالای دیوار فروکشید . ←3 جزئی مفعولی

ماندن :  - ماند : فاطمه در خانه ماند . ← 2 جزئی

- فروماند : ماه از جمال محمد( ص )  فروماند . ( متحیر شد ) ←3 جزئی متممی

- درماند : خسرو از جواب دادن درماند . (عاجز شد)  ← 3 جزئی متممی

- بازماند : او از ادامه راه باز ماند . ( خسته شد ، عقب افتاد ، عقب ماند ) ←3 جزئی متممی

خواستن :    - خواست : علی از من کتاب خواست . ←3 جزئی مفعولی

-                      درخواست و باز خواست : در زبان معیار به صورت فعل پیشوندی کاربرد ندارد و معمولاً در معنی مصدری به کار می رود . درخواست او مثل درخواست او منطقی نبود .           3-      استجاری ( اجاره ای )              احسنت                   مسح

خود آزمایی درس هشتم (زندگی نامه نویسی) ، ص 63

2- بیان غیر مستقیم به شیوه ی داستانی یا رمان گونه بااستفاده از گونه ی ادبی

3- چون بن مضارع همه ی این فعل ها  یک تکواژ آزاد است .

آموختن : آموز/ آویختن : آویز/ افزودن : افزا/ آلودن : آلا/ بخشیدن : بخش / پرداختن : پرداز / پیوستن : پیوند / سپردن : الف )سپر : طی کردن ، ب )سپار:  سفارش کردن / فروختن : فروش / گفتن : گو / دویدن : دو

خود آزمایی درس نهم ،

1-      الف)

گریستن:داشتم می گریستم ؛خواهم گریست؛می گریم؛گریسته بودم

فرستادن:داشتم می فرستادم؛خواهم فرستاد؛می فرستم؛فرستاده بودم

ترسیدن:داشتم می ترسیدم؛خواهم ترسید؛می ترسم؛ترسیده بودم

داشتم می نامیدم؛خواهم نامید؛می نامم؛نامیده بودم

ب) گریستن: ناگذر (اجزای اصلی : نهاد+فعل)

    فرستادن: گذرا به مفعول(اجزای اصلی : نهاد+ مفعول+ فعل)

    ترسیدن:گذرا به متمم (اجزای اصلی : نهاد+ متمم +فعل )

    نامیدن:گذرا به مفعول و مسند: (اجزای اصلی : نهاد+ مفعول + مسند+ فعل)

پ)گریستن مجهول نمی شود چون گذرا به مفعول نیست

داشتم فرستاده می شدم؛فرستاده خواهم شد؛فرستاده می شوم؛فرستاده شده بودم

ترسیدن مجهول نمی شود چون گذرا به مفعول نیست

داشتم نامیده می شدم؛نامیده خواهم شد؛نامیده می شوم؛نامیده شده بودم

ت)اگر گذرا به مفعول شوند مجهول می شوند:

داشتم گریانده می شدم؛گریانده خواهم شد؛گریانده می شوم؛گریانده شده بودم

داشتم ترسانده می شدم؛ترسانده خواهم شد؛ترسانده می شوم؛ترسانده شده بودم

 

2-      دو  جزیی بی فعل

نهادها:صبح – نوروزتان- عیدتان- سفر- پیوندتان- قدم نورسیده- دست- خدا

گزاره ها: به خیر- پیروز – مبارک- به خیر – مبارک- مبارک- خوش - حافظ

3-      تکلیف  دانش آموزان

 

خود آزمایی درس دهم ،

1-رایج: خواری(ذلت)؛خواف(نام شهر ی در خراسان)؛خواستگاری(پیشنهاد ازدواج)؛

  غیر رایج:خوازه(طاق نصرت)؛خوالیگر(آشپز)؛دشخواری(دشواری)؛ خوان (سفره)

2- سنبل (سمبل)- اجتماع(اشتماع- اژتماع)-  منابع (منابه) -انبساط(امبساط) -دست بند(دس بند) -منبر(ممبر) - ینبوع(یمبوع) -سنباده(سمباده)

 

خود آزمايي درس یازدهم (بازگرداني و بازنويسي)

1-     الف) اگر تو هوشمندي به معني توجه كن زيرا كه ظاهر و لفظ به جاي نمي ماند بلكه معني حقايق معنوي پايدار است .

ب) من از روييدن خار بر سر ديوار دانستم كه ناكس با اين بالانشيني ها ( مقام ها ) كس نمي گردد.

مصراع دوم :  كه  ناكس   كس    نمي گردد  بدين  بالانشيني ها

                  1       4      5             6           2           3

پ) اگر همواره خواستار موفقيت هستي راه و رسم بردباري را از مورچه بياموز.

ت) دوباره پلك دلم مي پرد اين ، نشانه چيست ؟ شنيده ام كه اين نشانه ي آمدن كسي به مهماني است .

مصراع دوم : شنيده ام   كه   مي آيد   كسي    به    مهماني

                       1          2          6         3        4        5

 

فعاليت 1 درس دوازدهم (نظام معنايي زبان )

سعيد كتاب را برد .(حمل كرد)                                 سعيد مسابقه را برد .(برنده شد)

سعيد خوابش برد .(بيهوش شد)                                سعيد آبرويش را برد .

 فعاليت 2،

تفاوت دومصراع

1.      معني بيت: بيت اول وقتي ازخدا شدي(به خدا روي آوردي)همه چيز ازآن تو خواهد شد ( همه چيز به تو روي

مي ‌آورد). بيت دوم وقتي ازخدا برگشتي(روي برگرداندي )همه چيزازتو برمي گردد و به تو پشت مي كند.

2. معني : فعل گشتن درمصراع اول به معني شدن (روي آوردن ) است و در مصراع  دوم برگشتن (روي برگرداندن ، دور و جداشدن ) است .

3.      آهنگ : در مصراع اول آهنگ، افتان و در مصراع دوم، خيزان است .

4.      درنگ : درمصراع اول بين«چيز» و« از» درنگ لازم نيست ولي درمصراع دوم بين «چيز»و «از» درنگ لازم است .

5.      تكيه : در مصراع اول تكيه ي فعل «گشت » بر هجاي اول (گشتي) و درمصراع دوم تكيه بر هجاي دوم «تي» است . و در مصرع دوم فعل « گشت » بايد با كشش خوانده شود .

 

 

فعاليت 3 ،

 

قديم

جديد

 

 

دستور[1]

وزير، فرمان ، اجازه

دستور زبان فارسي (فرمان )‌

ب

تحول معنايي

ركاب

حلقه مانندي فلزي كه دردو طرف زين مركوب آويزند و به هنگام سوار شدن پا را در آن كنند .

قسمتي از ماشين كه براي سوار شدن بر آن پا مي گذارند ، ركاب دوچرخه

ت

با حفظ معني قديم معني جديد پذيرفته است

تماشا

راه رفتن

نظاره كردن ، گردش كردن

ب

تحول معنايي

كثيف

متراكم ، داراي جرم

آلوده و ناپاك

ب

تحول معنايي

رعنا

دراز و احمق ، ابله ، خود پسند

زيبا و خوش اندام

ب

تحول معنايي

ديوار

جداري دراطراف خانه وزمين

جداري در اطراف خانه وزمين

پ

معني يكسان است

سفينه

كشتي

فضا پيما

ب

تحول معنايي

قوس

كمان

خط خميده

ب

تحول معنايي

كرسي

تخت حكومت ، مركز حكومت

چهار پايه كه آتش زيرآن مي گذارند ولحاف روي آن قرا مي دهند، صندلي

ب

تحول معنايي

سپر

ابزار جنگي

سپر ماشين

ت

با حفظ معني قديم معني جديد پذيرفته است

زين2

زين اسب ، ابزار جنگي

(زين دوچرخه ، زين اسب )

ت

 با حفظ معني قديم معني جديد پذيرفته است

دستار

سربند ، دستمال

        ـــــــــــــــــــــ

الف

کاربرد ندارد

جامه  

لباس ، پارچه ، بستر و فرش

لباس

پ

معني يكسان است

 
 
خود آزمايي درس دوازدهم

1-    نزاجا: نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي ايران

نهاجا: نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران

اتكا: اتحاديه تعاوني هاي كاركنان ارتش   یا    اداره تداركات كاركنان ارتش

هما: هواپيماي ملي ايران

2-    پوش : پوشه ، پوشش، پوشاك ،كف پوش ، روپوش                      نوش : نوشابه ، خوش نوش ، نوشين / كوش: كوشش ، كوشا ، سخت كوش

3-     

لغت

قديم

جديد

شوخ

چرك

مزاح

سوگند

گوگرد ، سودسوز آور

قسم

حوصله

چينه دان

صبر

پيكان

نوك تيزِ فلزي تير

نوعي ماشين

سياست

تنبيه

سياست

 

4- خوي : عرق / انگبين : عسل / بابزن : سيخ كباب / پزوپزن : غربال / درزي : خياط / چخيدن : ستيزه كردن 

5- هوش بري ، يادمان ، گفتمان ، كالبدشناسي ، تورم ، يارانه ، رايانه ، آسيب شناسي ، بسامد

6- سكّو، ملّاي روم ، معلّم، ابهت ، دكّان ، جادّه ، ضالّه ، خاصّيت

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390ساعت 9:13  توسط م.امینی ثانی | 

پاسخ خودآزمایی های ادبیات فارسی سوم دبیرستان

 

درس اول صفحه ي 6

1-كوتاهي در سپاس گزاري و عبادت2-الف) رحمت ( باران رحمت بي حسابش …) ب) عيب پوشي ( پرده ي ناموس بندگان …)  پ) روزي رساني ( وظيفه ي روزي به…)      ت) بخشايندگي و آمرزش (هر گه كه يكي از بندگان…)3- ابر و بادو مه خورشيد…        /       همه از بهر تو …4- ضمير «ش» در جمله ي «بازش بخواند» و « بار ديگرش به تضرع و زاري بخواند » و ضمير «م» در جمله ي « بوي گلم چنان مست كرد.»5- الف) مه طاسك….( مه مانند طاسك…) ب) شب طره ي پرچم…( شب مانند طره ي…)و…6- نثر مسجع و فني زيرا در ان انواع سجع ها ، تشبيهات ، استعاره ها و …به صورت طبيعي و با رعايت اعتدال به كار رفته است.7- غزل هايي است هم وزن  با قافيه هاي متفاوت كه با بيت مصرع غير تكراري ، به هم مي پيوندد.

درس دوم ص  13

1-اندوه و تآسف و اندرز گويي2- پيشنهاد مي كند كه سپاهياني از زابل بياورد كه با هم بجنگند و اسفنديار كه خواهان جنگ و خون ريزي است به آرزوي خود برسد . و همچنين ص 63 سطر دوم و سوم3- الف كنايه در مصراع دوم بيت سوم. ب) تضاد واستعاره در بيت پانزدهم . مبالغه در بيت شانزدهم و…4- كوشش و اصرار5- زال در كودكي به وسيله ي سيمرغ پرورش يافته است…6- الف ) زمينه ي داستاني دارد .ب) جنبه ي قهرماني دارد ج) خرق عادت در ان ديده مي شود(رويين تني اسفنديار و حضور سيمرغ)د) تا حدودي جنبه ي ملي دارد.

درس سوم ص 21

1-صفحه ي 16 سطر 13 و14 همچنين صفحه ي 17 دو سطر آخر و …2- شخصي حراف ، چاپلوس ، حسود و نوكر صفت3-الف لحن خشن رضا شاهي كه بيشتر حالت محاوره اي دارد ب) لحن سنگين و با وقار و ادبي كمال الملك ج) زبان معيار (توضيحات نويسنده در متن)4- صفحه ي 17 سطر 10 تا 15 صفحه ي 15 سطر 16 تا 185- تابلوي خود را از روي بوم برداشت و بر زمين گذاشت اين كار نشانه ي تواضع در مقابل افراد شايسته و گمنام و ارزش نهادن به هنر و هنرمندي ديگران است.

درس چهارم ص 37

1-صفحه ي 28 سطر 11 تا پايان بند 2- به علت انس و دلبستگي بيش از حد به گاو و چون گاوش همه ي زندگي اش است و نمي خواهد كه باور كند.3-از خود بيگانگي كه موجب گريز از واقعيت مي شود – جهل و فقر – نا بساماني هاي اجتماعي – زندگي درد بار روستاييان.  4- در داستان نظامي عروضي بزرگ زاده اي را مي بينيم كه به علت بيماري مغزي (ماليخوليا) خود را گاو مي پنداشت كه بوعلي سينا با ابتكار خود او را مداوا نمود ، اما در اين داستان شخصي را مي يابيم كه با از دست دادن همه ي سر مايه ي خود ، خود را گاو مي پنداشت و در نهايت به مرگش منتهي شد.

درس پنجم ص 45

1- گل دسته ها ( 1- مناره ها 2- بچه ها) فلك ( 1- آسمان 2- نوعي ابزار تنبيه )2- لحن داستان كودكانه است ، از طريق گفته هاي كودكانه به طرح موضوع اصلي پرداخته است البته براي شخصيت هاي ديگر نيز لحن ويژه اي به كار برده است.3- بله زيرا مواردي چون فلك، مناره ، پله ، مي توانندمفاهيم رشد ، كمال  و عروج را القا كنند و اين دو مي توانند نماد كساني باشند كه مي خواهند به رشد و تعالي برسند . و مدرسه مي تواند نماد جامعه باشد . از طرفي نمايانگر مفاهيمي چون محروميت هاي اجتماعي ، وجود محدوديت هاي جامعه ، قوانين سليقه اي نيز هست.4- اصغر نماد افراد پر ادعا اما در عمل ناتوان و ترسو و متكي به ديگران . راوي فردي كنجكاو و جستجوگر و بي باك است . (قهرمانان با توجه به موقعيت سني و اجتماعي خود ، داراي صداقت كودكانه و همان شيطنت هاي زمان تحصيل كه نويسنده  توانسته است شخصيت آن ها را به طور كامل در ذهن بگنجاند)5- از اصل غافل گيري استفاده نموده و مستقيما وارد اصل ماجرا شده است و همچنين به كار گيري ايهام لطيف در عنوان درس به زيبايي آن افزوده است.

درس ششم ص 53

1- من فرزند و شاگرد اين پدرو تربيت شده و تابع او هستم بنابر اين من هم چون او اين هديه ها را  نمي پذيرم.2- شبهه ناك بودن اموال( يقين نداشت كه آن اموال حلال است يا نه)3- من بايد در قيامت براي آن هدايا پاسخگو باشم.4- قناعت ، بلند همتي ، شجاعت ، حق گويي ، تربيت صحيح و…5- الف) به كار بردن متمم بعد از فعل (صفحه ي 49 آغاز سطر دوم ) ب) به كار بردن افعال فراوان (51 بند آخر)  ج) ايجاز( صفحه ي 50 سطر اول بند دوم ) وجود لغات و تركيبات عربي ، حذف به قرينه و….

درس هفتم ص 57

1-براي نمايش هنر نويسندگي بيهقي و پيوستگي مطالب آن.2- سر و لباس و وضع ظاهر و طرز رفتار آنان.3- الف ) محبو بيت حسنك ب) بد جنسي دشمنان او ج) استفاده از اوباش در موقعيت هاي مختلف.4- تا بر نشاط و رغبت خوانندگان بيفزايد و به آنها پند و اندرز دهد.

درس هشتم ص 65

1-زيرا در اين داستان با مرگ يكي از قهرمانان محبوب فاجعه رخ مي دهد و باز گوينده ي ماجراي غم انگيز مرگ اسفنديار است.چند نمونه : 1- رستم و سهراب 2- داستان سياوش2- هفت خان رستم 1- پديدار گشتن شير و كشتن أن 2- غلبه تشنگي و رفع آن 3- كشتن اژدها 4- كشتن زن جادو گر 5- گرفتاري اولاد به دست رستم 6- جنگ با ارژنگ ديو 7- كشتن ديو سپيد.3-  1) هردو جوان و جوياي نام و كم تجربه اند  2 )هردو فريب خورده اند 3) هردو خواهان پي ريزي نظام نوين هستند  ديگر اينكه  1) سهراب از جنگ با رستم مي گريزد ولي اسفنديار جنگ طلب است 2) سهراب رستم را نمي شناسد اما اسفنديار او را مي شناسد . با توجه به اين ويژگي ها ، سهراب را شخصي بي آلايش ، مهربان و…مي يابيم اما اسفنديار را چهره اي جنگ طلب ، لجوج و مغرور و…مي بينيم.4- رستم دلبسته ي آيين كهن است حال آنكه اسفنديار اين گونه نيست . رستم دوستدار آزادگي  و اسفنديار دوستدار به اسارت كشيدن رستم است.(به بندهاي چهارم و پنجم صفحه ي 60و بندهاي اول و دوم صفحه ي 61)   5- الف) شاهزاده است و وابسته به دستگاه حاكم ب) رويين تن است پ) جوان است ت) در جنگ هاب پيشين پيروز بوده است.6- رستم شخصيتي است با پيشينه اي درخشان ،شخصي است آزاده كه اسارت را به هيچ قيمتي نمي تواند بپذيرد  و معتقد به آيين كهن است و اسفنديار جواني است مغرور و رويين تن و معتقد به آيين نو خواهان تاج و تخت پادشاهي و مي خواهد به هر روش ممكن آن را به دست آورد ولو اسارت رستم.

درس نهم ص78

1- صفحه ي 70 بند اول و دوم2- بله ، زيرا لحني حماسي دارد و به مبارزه دعوت مي كند البته زمينه هاي حماسه در آن چندان مشهود نيست اما وجود بعضي زمينه ها را در آن نمي توان انكار كرد : خرق عادت، قهرماني، ملي (امت اسلامي) اماعنصر داستاني آن مشهود نيست .3- الف ) موسي= حضرت امام ب) فرعونيان و قبطيان = اسرائيلي ها و صهيونيست ها 4- چهره ي پير (حبيب بن مظاهر و جناده ) جوان( حضرت قاسم بن الحسن (ع)- عمروبن جناده)5- بيت اول « خار و خاره » جناس  بيت ششم تلميح و…

 

 درس دهم ص 871 – آن ها داراي روحيه ي ايثار ، شجاعت ، مقاومت، صميميت ، مهرباني و …هستند.2- شجاعت ، آرامش استواري ، مردانگي ، مظلوميت ، اعتماد به نفس 3- پاتك: ضد حمله براي پس گرفتن خاك و يا ضربه زدن پس از هجوم دشمن. انهدام نيرو: عمليات براي از بين بردن امكانات نظامي و انساني دشمن .عمل كردن : الف) حمله كردن  ب) منفجر شدن ابزار انفجاري.4- سر مشق گرفتن نيرو هاي مقاوم و استوار از يكديگر.5- دو مرغ رها ، دو صف يا كريم 6- تا رو شني نگاه جانباز را برتر از آفتاب نشان دهد . 7- يك سبد اينجا واحد شمارش و به مفهوم انبوهي و فراواني است. نور و رو شنايي فراوان و بسيار زياد، نور معنويت ، بصيرت.

 

درس يازدهم ص 96 

1- زيرا امري خدايي و مظهر پاكي و روشنايي است.2- عزت و كمال ، شكوه و نعمت هاي جواني3- جواني ، انسان

درس دوازدهم ص105

1- كسب درآمد بيشتر 2- زاويه ديد = سوم شخص (داناي كل) درون مايه= آزمندي و حرص اوج داستان = پايان داستان3- الف) ققنوس عطار: در هندوستان است.     ققنوس اين داستان :در عربستان است.    ب) ققنوس عطار: آواز خوان است.           ققنوس اين داستان: اين ويژگي را ندارد.    پ) ققنوس عطار: مظهر انسان است.      ققنوس اين داستان: مظهر هويت ملت هاست.    ت)ققنوس عطار: دست نيافتني است.     ققنوس اين داستان: دست يافتني است.اما هردو ققنوس ويژگي هاي مشتركي دارند از جمله: هردو مرگ يكسان دارند و هردو موجودي يگانه و تنها هستند. ديگر اينكه هردو موجودي افسانه هستند.4- خدا به انسان مي گويد :/ شفايت مي دهم /از اين رو كه آسيبت مي رسانم / دوستت دارم/ از اين رو كه مكافاتت مي كنم.5- آنهايي كه حقيقت را ناديده مي گيرند و قصد دارند آن را پنهان كنند.

 درس سيزدهم ص 1121- رامين                                           2- اميد رسيدن به محبوب ، زندگي بخش است.3- زيرا در اين شعر از مفاهيمي چون : احساسات و عواطف ، عشق، وفا، اميدو… سخن به ميان آمده است.4- راز محرمانه و نهاني عاشق.5- به دليل صفا و صداقت در پيام رساني.6- با بيت اول شعر خاقاني. با اين توضيحات : الف) در بيت حافظ«صبا» به هدهد تشبيه شده است ودر بيت خاقاني اين مورد نيست.ب) در بيت حافظ«سبا» استعاره از جايگاه معشوق است.و در بيت خاقاني«آفتاب وفا» استعاره از خود معشوق است.پ) در بيت حافظ ابتدا خبر و سپس تآكيد آمده ولي در بيت خاقاني ابتدا تآكيد و سپس خبر آمده است . ت) در بيت حافظ آرايه هاي :تشبيه، استعاره ، تلميح و تشخيص وجود دارد. و در بيت خاقاني تشبيه و استعاره وجود دارد. و ديگر اينكه در هر دو بيت مقصد مقدس است و پيام اهميت دارد . و از نظر اصالت مضمون اين موضوع ابتدا در شعر خاقاني مطرح شده و سپس حافظ آن را به شكلي ديگر بيان كرده است.

درس چهاردهم ص116

1شناخت پروانه ي اول و دوم ؛ زيرا معرفت اولي در مرحله ي علم اليقين و دومي در مرحله ي عين اليقين قرار داشت در حالي كه سومي به مرحله ي حق اليقين رسيد و حقيقت حال محبوب را درك كرد.2- آتش شمع.3- از تمام داستان مفهوم دو بيت سعدي را در مي يابيم و آن اين است كه: تا خود را فراموش نكني به حق نمي رسي.4- بيت اول: هين سخن تازه بگو تا دو جهان…5- خمش ايهام دارد : 1- خاموش - ساكت  2- تخلص مولوي6- هيچ موفقيتي بدون لطف و نظر خدا حاصل نمي شود.

درس پانزدهم 125

1- كبوتر طوقدار : پيام نويسنده اين است كه اتحاد يكدلي  و تعاون باعث موفقيت مي شود.از ماست كه بر ماست: : پيام شاعر اين است كه عامل همه ي تباهي ها ، تكبر و غرور است و هرچه نصيب ما مي شود حاصل و نتيجه ي اعمال ماست.2- كبوتران اضطرابي مي كردند و هر يك خود را مي كوشيد. ( مي كوشيد = مي كوشيدند )3- آنچه كه لازمه ي رهبري و بزرگي است بايد انجام دهم .4- چون لازمه ي رهبري و بزرگي اين است كه رهبر در مواقع خطر ابتدا به فكر ديگران باشد.

درس شانزدهم ص 132-

1 عقل موجودي استدلالي و منطقي است و هميشه در پي يافتن مجهولات و نادانسته هاست به همين دليل تكرار را نمي پسندداما احساس در پي تجديد خاطره ها و مرور گذشته هاست به همين خاطر احساس، تكرار را دوست دارد.(اين سؤال ياد آور اين بيت حافظ است:             يك قصه بيش نيست غم عشق و اين عجب         كز هر زبان كه مي شنوي نا مكرر است)2- نوروز و طبيعت3- نياز به باز شناخت طبيعت به علت پيچيدگي تمدن مصنوعي/ نوروز نياز ضروري جامعه و خوراك حياتي يك ملت است/ نوروز تجديد تاريخ و باز گشت به اصل است / نوروز فصل شكفتگي روح و جان است / نوروز با اعتقادات ديني ما پيوند دارد . 4- صفحه ي 130 چهار سطر آخر5- بيت دوم = عرصه و عرضه جناس  / بيت چهارم واج آرايي و…6- تقليد كور كورانه ، خودباختگي و تهاجم  فرهنگي

درس هفدهم ص139 1- كل ارض كربلاء و كل يوم عاشورا و كل شهر محرم « امام صادق»2- مبارزه ي دايمي بين حق و باطل 3- تلميح / روح و نوح جناس / روح ايهام  دارد 1- جان 2- جبرئيل / طوفان و نوح مراعات نظير4- پريدن پلك چشم « آمدن مهمان و وقوع يك اتفاق و رويداد »5- مصراع دوم بيت چهارم ومصراع اول بيت هفتم درهردو بيت پايان همه چيز راامام زمان معرفي مي كند. 6- مرجع هردو امام زمان است. 7- متناقض نما «پارادكس » آرامش طوفاني8- قالب سپيد 1- بي وزن است 2- قافيه ندارد 3- كوتاه و بلندي مصراع ها

درس هجدهم ص 149( اين درس در دو سال اخير فقط براي مطالعه ي دانش آموزان مي باشد )

درس نوزدهم ص 1541- وسعت وجودي امام / غمخوارگي / بيدارگري / مورد علاقه ي مردم است2- كلام امام منبعث از آيه هاي روشن قرآن است و تازگي و طراوت كلامش هميشگي است. 3- خود اتهامي« محاكمه ي دروني » شاعر غفلت هاو كوتاهي هاي خود را يك يك…4- بشكن دل بي نواي مارا اي عشق       اين ساز شكسته اش خوش آهنگ تر است5- زيرا خداوند دل هاي شكسته را دوست دارد . اشاره به حديث:«همانا خداوند نزد دلهاي شكسته است »6- رباعي تقديمي آرايه ي جناس بين هزار/ هزار 

درس بيستم ص 164( اين درس در دو سال اخير فقط براي مطالعه ي دانش آموزان مي باشد )

 درس بيست و يكم ص 171 1- بهره از شيوه ي توصيف و داستان نويسي به شكل رمان2- اعتقادو باورقلبي نويسنده به پيامبرودين اسلام و قدرت قلم نويسنده واين كه مكه همه ي عظمت خودرامديون پيامبر است. 3- قديم : سيره ي ابن هشام / جديد : سيرت رسول الله از دكتر عباس زرياب خويي4- دو بيت اول: پيامبر اسلام سواد خواندن ونوشتن نداشت به اراده ي خداوند از همه ي علوم سرشار گرديد.بيت سوم: با مفهوم پيامبر اسلام با قلب  و درون پاك با خدا ارتباط داشت نه از طريق قراردادهاي مرسوم زندگي… صفحه ي 167 بند دوم صدايي از عالم بالا…

درس بيست و دوم ص1781- بي اعتباري و بي اهمي2تي او2- ص 176 بند چهارم دلم از ترقي عدليه…3- ماجراي مسافرت امير ساماني و بازگشتش تحت تآثير شعر رودكي4- صفحه ي 172دو سطر آخر / رفتم تا قاضي شوم و درخت بيداد را از بيخ و بن بر اندازم. / از ترقي عدليه…

درس بست و سوم ص 1851- پا و فرق تضاد/ پاي بر فرق و فرقدان بيني كنايه از ارزش و مقام بسيار بالا يافتن/ بيت اغرق نيز دارد2- جان گداختن به آتش عشق 3- صفحه ي 182 سه بيت آخر4- براي درك حقايق الهي نيازي به ابزار مادي نيست چون حقايق مانند آفتاب روشن است ولي درك ما اندك وناقص است.                                               5- بيت نوزدهم درس6- صفحه ي 182 دو بيت آخر / صفحه ي 183پنج بيت آخر

درس بيست و چهارم ص 189

1- بيت پانزدهم           /          

      2- بيت پانزدهم                                                   

      4- كرم و بخشش كردن بر بندگان   5- به حضرت موسي هم وحي رسيد و هم حقايق عالم را ديد ( به بينش و يقين بالايي دست يافت)6- بيت آخر . هيچ آدابي و ترتيبي…

 درس بيست و پنجم ص 193  1- دل عصاره ي روح آميخته با عشق است .         2- بار نيافتن در دل انسان

3- دوش ديدم كه ملائك در ميخانه زدند    گل آدم بسرشتند و به پيمانه زدند...

نوشته شده در  شنبه شانزدهم بهمن 1389ساعت 10:21  توسط حمید صدری سر گروه ادبیات فارسی متوسطه  جرقویه ی سفلی(سواد کوه)

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390ساعت 9:9  توسط م.امینی ثانی | 

گنجشک با خدا قهر بود…….روزها گذشت و گنجشگ با خدا هیچ نگفت . فرشتگان سراغش را از خدا می گرفتند و خدا هر بار به فرشتگان این گونه می گفت: می آید ؛ من تنها گوشی هستم که غصه هایش را می شنود و یگانه قلبی هستم که دردهایش را در خود نگاه میدارد..و سرانجام گنجشک روی شاخه ای از درخت دنیا نشست. فرشتگان چشم به لب هایش دوختند، گنجشک هیچ نگفت و خدا لب به سخن گشود : با من بگو از آن چه سنگینی سینه توست.گنجشک گفت : لانه کوچکی داشتم، آرامگاه خستگی هایم بود و سرپناه بی کسی ام. تو همان را هم از من گرفتی. این طوفان بی موقع چه بود؟ چه می خواستی؟ لانه محقرم کجای دنیا را گرفته بود؟ و سنگینی بغضی راه کلامش بست.سکوتی در عرش طنین انداخت فرشتگان همه سر به زیر انداختند. خدا گفت:ماری در راه لانه ات بود. باد را گفتم تا لانه ات را واژگون کند. آن گاه تو از کمین مار پر گشودی.گنجشگ خیره در خداییِ خدا مانده بود.خدا گفت: و چه بسیار بلاها که به واسطه محبتم از تو دور کردم و تو ندانسته به دشمنی ام برخاستی! اشک در دیدگان گنجشک نشسته بود. ناگاه چیزی درونش فرو ریختهای های گریه هایش ملکوت خدا را پر کرد

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و دوم خرداد 1390ساعت 12:11  توسط م.امینی ثانی | 

دکتر الهی قمشه ای می گوید

یکی از جذاب ترین تعبیرات " نفس و عشق " ، قصه دیو و سلیمان است که از دیرباز در ادب پارسی به اشاره و تلمیح از آن یاد شده است .
قصه چنین است که سلیمان فرزند داود ، انگشتری داشت که اسم اعظم الهی بر نگین آن نقش شده بود و سلیمان به دولت آن نام ، دیو و پری را تسخیر کرده و به خدمت خود در آورده بود ، چنانچه برای او قصر و ایوان و جام ها و پیکره ها می ساختند  . این دیوان ، همان لشکریان نفسند که اگر آزاد
باشند ، آدمی را به خدمت خود گیرند و هلاک کنند و اگر دربند و فرمان سلیمان روح آیند ، خادم دولتسرای عشق شوند.

روزی سلیمان انگشتری خود را به کنیزکی سپرد و به گرمابه رفت . دیوی از این واقعه باخبر شد . در حال خود را به صورت سلیمان در آورد و انگشتری را از کنیزک طلب کرد . کنیز انگشتری به وی داد و او خود را به تخت سلیمان رساند و
بر جای او نشست و دعوی سلیمانی کرد و خلق از او پذیرفتند ( از آنکه از
سلیمانی جز صورتی و خاتمی نمی دیدند . ) و چون سلیمان از گرمابه بیرون آمد و
از ماجرا خبر یافت ، گفت سلیمان حقیقی منم و آنکه بر جای من نشسته ، دیوی بیش
نیست . اما خلق او را انکار کردند . و سلیمان که به ملک اعتنایی نداشت و در
عین سلطنت خود را " مسکین و فقیر " می دانست ، به صحرا و کنار دریا رفت و ماهیگیری پیشه کرد.

دلی که غیب نمایست و جام جم دارد
ز خاتمی که دمی گم شود ، چه غم دارد؟
حافظ

اما دیو چون به تلبیس و حیل بر تخت نشست و مردم انگشتری با وی دیدند و ملک بر
او مقرر شد ، روزی از بیم آنکه مبادا انگشتری بار دیگر به دست سلیمان افتد ،
آن را در دریا افکند تا به کلی از میان برود و خود به اعتبار پیشین بر مردم
حکومت کند . چون مدتی بدینسان بگذشت ، مردم آن لطف و صفای سلیمانی را در
رفتار دیو ندیدند و در دل گفتند :

که زنهار از این مکر و دستان و ریو
به جای سلیمان نشستن چو دیو

و بتدریج ماهیت ظلمانی دیو بر خلق آشکار شد و جمله دل از او بگردانیدند و در
کمین فرصت بودند تا او را از تخت به زیر آورند و سلیمان حقیقی را به جای او
نشانند که به گفته ی حافظ :

اسم اعظم بکند کار خود ای دل خوش باش
که به تلبیس و حیل ، دیو سلیمان نشود
و
بجز شکر دهنی ، مایه هاست خوبی را
به خاتمی نتوان زد دم از سلیمانی

و به زبان مولانا :

خلق گفتند این سلیمان بی صفاست
از سلیمان تا سلیمان فرق هاست

و در این احوال ، سلیمان همچنان بر لب بحر ماهی می گرفت . روزی ماهی ای را
بشکافت و از قضا ، خاتم گمشده را در
شکم ماهی یافت و بر دست کرد .
سلیمان به شهر نیامد ، اما مردم از این ماجرا با خبر شدند و دانستند که
سلیمان حقیقی با خاتم سلیمانی ، بیرون شهر است . پس در سیزده نوروز بر دیو
بشوریدند و همه از شهر بیرون آمدند تا سلیمان را به تخت باز گردانند . و این
روز ، بر خلاف تصور عامه ، روزی فرخنده و مبارک است و به حقیقت روز سلیمان بهار است . و نحوست آن کسی راست که با دیو بسازد و در طلب سلیمان از شهر بیرون نیاید .

و شاید رسم ماهی خوردن در شب نوروز ، تجدید خاطره ای از یافتن نگین سلیمان و
رمزی از تلاش انسان برای وصول به اسم اعظم عشق باشد که با نوروز و رستاخیز
بهار همراه است و از همین روی ، نسیم نوروزی نزد عارفان همان نفس رحمانی عشق است که از کوی یار می آید و چراغ دل را می افروزد :

ز کوی یار می آید نسیم باد نوروزی
از این باد ار مدد خواهی چراغ دل بیفروزی

ما همه فاني و او پا برجاست.. عشق را مي گويم.. بي گمان عشق خداست
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و دوم خرداد 1390ساعت 12:3  توسط م.امینی ثانی | 
  اگر عمده ی سوالات طرح شده برای یک آزمون در سطح دانش از حیطه ی شناختی قرار گیرد ، به طور طبیعی دانش آموز به حفظ سطحی مطالب درسی روی خواهد آورد . در حالی که می توان با طرح سوالاتی در سطح درک و فهم ، خلاقیت ، ارزشیابی و ... ضمن غنا بخشیدن به آموزش و سنجش ، قدرت تفکر، درک ، انتقاد و ارزشیابی و خلاقیت دانش آموزان را در مسیر رشد و تعالی قرار داد .

       گروه زبان و ادبیات فارسی در راستای اجرای سیاست های کارشناسی تکنولوژی و گروه های آموزشی سازمان ، طی چند سال گذشته توجه به سطوح حیطه ی شناختی در آزمون سازی و طرح سوالات امتحانی را در زمره ی برنامه های سالانه ی خود قرار داده است . از جمله ی این برنامه ها اجرای مسابقه ی « طراحی سوال در سطوح حیطه ی شناختی » از کتاب ادبیات فارسی ( 2 ) در سال تحصیلی 85- 84 بود که مورد استقبال خوب همکاران فرهیخته و ارجمند قرار گرفت .

      مجموعه ی حاضر در بردارنده ی برگزیده آثار ارسالی همکاران به صورت طبقه بندی شده است . گروه ادبیات استان جهت برخورداری همه ی همکاران فاضل از آثار و فواید این مسابقه ، کار بررسی ، گزینش ، طبقه بندی و تنظیم این مجموعه را در الویت  برنامه ی کاری خود قرار داده است که نتیجه ی کار به صورت فایل های  (  PDF  ) در لوح فشرده تقدیم محضر دوستان می شود .

      برای استفاده ی بهتر از این مجموعه یاد آوری چند نکته ضرورت دارد :

      1- سوالات تنها جنبه ی نمونه و مثال دارد و برای آشنایی بیشتر با سطوح حیطه ی شناختی به صورت عملی است. بدیهی است که همکاران می توانند در هر مورد به طرح سوالات مشابه مبادرت کنند .

      2- مرز بین سطوح دانش ، درک ، کاربرد و ....    همیشه مرزی قاطع ، روشن و دقیق نیست و در موقعیت های مختلف در معرض تغییر است . به عنوان مثال اگر سوالی از خودآزمایی درسي که در سطح ارزشیابی قرار دارد ، در آزمون کلاسی مطرح و در حضور دانش آموزان بررسی شود ، در صورت طرح در آزمون های بعدی ، این سوال به سطح دانش تنزل  خواهد کرد  . بنابراین طبیعی است که  سوالی در یک کلاس به سطح فهم تعلق داشته باشد و همان سوال در کلاسی دیگر متعلق به سطح دانش باشد . این موضوع ، ضرورت ایجاد تنوع در طرح سوال و تغییر مداوم تنه ی سوال را ملموس تر می کند .

       3- تغییر در نحوه ی طراحی سوالات آزمون ها و اتخاذ رویکرد فرا دانشی ، لزوما باید منجر به تغییر نگرش معلم نسبت به ارزش گذاری و نمره دهی آنها گردد . وقتی از دانش آموز می پرسیم  : « شخصیت اسفندیار و شخصیت سهراب را در برخورد با رستم تحلیل کنید . » یا « با توجه به داستان ، شخصیت رستم و شخصیت اسفندیار را چگونه ارزیابی می کنید ؟ » ← ( ادبیات فارسی  3  تجربی و ریاضی ص 6،5) طبیعی است که پاسخ های دانش آموزان با یکدیگر متفاوت باشد . در چنین مواردی نمی توان به یک پاسخ مشخص از پیش تعیین شده نمره داد و بقیه پاسخ ها را نادرست محسوب کرد . برای چنین سوالاتی ممکن است پاسخ های متعددی داشته باشیم که هر کدام از یک زاویه درست هستند . اساسا چنین نگرشی به مقوله ی   « نمره » با فلسفه  و هدف طرح سوالات فرا دانشی تعارض دارد .

      امیدواریم این اثر نقشی هر چند کوچک در تغییر نگرش نسبت به مسأله ی سنجش و ارزشیابی داشته ، موجب روشن تر شدن اهمیت رعایت سطوح حیطه ی شناختی  در طرح سوالات امتحانی گردد .

 

درس1

طبقه دانش

1-  آثار خواجه عبدالله انصاری سرشار ازچه مضاميني است؟

2-  معنی واژه ی مشخص شده در این عبارت را بنویسید: «پیغام او مفتاح فتوح است...»

3-  تلمیح بیت« بروای گدای مسکین در خانه ی علی زن / که نگین پادشاهی دهد از کرم گدارا» را توضیح دهید.

4-  نام منظومه ی استاد شهریار به زبان ترکی آذری چیست؟

5-  نثر های قدیم فارسی از نظر زبانی به سه گروه تقسیم می شود ، نام ببرید.

6-  نثر مسجّع را تعریف کنید.

7-  کدام یک از آثار خواجه عبدالله انصاری به نثر مسجّع است ؟

8-  شعر « همای رحمت » در وصف و مدح کدام شخصیت دینی سروده شده است؟

9-  صاحبان این آثار را بنویسید: الف) حیدر بابايه سلام            ب) مناجات نامه

آثار خواجه عبدالله انصاری را نام ببرید.

10-          شاعر «همای رحمت » را در دو سطر معرفی کنید.

11-          قالب شعر « همای رحمت » چیست؟

درک وفهم

12-         مفهوم عبارت «بر کشته های ما جز باران رحمت خود مبار » چیست ؟

13-         در شعر « همای رحمت» شاعر برای حضر ت علی (ع) چه صفاتی آورده است؟

14-         معنی این عبارت را بنویسید:« مهر او بلانشینان را کشتی نوح است».

15-         ار کان تشبیه را در بيت زيرمشخّص کنید.                                                               « چه زنم چو نای هردم زنوای شوق او دم       که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را »

16-         آرایه ی ادبی استفاده شده را در بیت زیر مشخّص کنید.            

«علی ای همای رحمت توچه آیتی خدا را    که به ما سوا فکندی همه سایه ی هما را                                  

17-         بیتی بنویسید که آرایه ی ادبی تلمیح داشته باشد.

18-         ویژگی های قالب غزل رادر شعر « همای رحمت» بیان کنید.

19-         یک نمونه سجع در مناجات خواجه عبدالله انصاری بیابید و بنويسيد.

20-         آرایه ی سجع را در جملات زیر مشخّص کنید:                                                           اي کریمي که بخشنده ی عطایی وای حکیمی که پوشنده ی خطایی.                                  

21-         معنی « را» در کدام مصراع با مصراع های دیگر متفاوت است؟

الف) که به ما سوا فکندی همه سایه ی هما را.

ب) که زجان ما بگردان ره آفت قضارا.

ج) چو علی که می تواند که به سر برد وفا را.

د) که زکوی او غباری به من آر توتیا را.

22-         با توجه به بیت زیر ، چرا شاعر علی (ع) را شاه جوانمردان خوانده است؟:                     «نه خدا توانمش خواند ، نه بشر توانمش گفت              متحیّرم چه نام شه ملک لافتي را»

23-         بیت "نتوان وصف تو گفتن که تودرفهم نگنجی / نتوان شبه تو گفتن که تودر وهم نیاییِ"      با کدام جمله ی خواجه عبدالله انصاری فرابت معنایی دارد؟

24-         در بیت" همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی / به پیام آشنایی بنوازد آشنا را " منظور از  آشنای اول و دوم چیست؟

25-         چرا شاعر در بیت زیر علی (ع) را « سحاب رحمت» نامیده است؟

مگر ای سحاب رحمت تو بباری ارنه دوزخ      به شرار قهر سوزد هم جان ما سوا را

26-         در بیت زیر کدام ویژگی علی(ع) مورد تأکید است؟

« بروای گدای مسکین در خانه ی علی زن        که نگین پادشاهی دهد از کرم گدارا»

27-              شعر «همای رحمت» را به نثر تبدیل کنید.

28-              در بیت زیر « صبا» نماد چیست؟

« به امید آن که شاید بر سد به خاک پایت    چه پیام ها سپردم همه سوز دل صبارا»

29-              در جمله های زیر دو تشبیه مشخّص کرده ، نوع آن را بیان کنید.

« الهی در دل های ما جز تخم محبّت مکار و بر کشته های ما جز باران رحمت خود مبار .»

کار برد

30-              در عبارت زیر مترادف کلمات مشخص شده را طوری باز نویسی کنید که آرایه ی سجع ایجاد شود.

       الف) دنیا محل آزمایش است نه منزل ( آسوده بودن)

       تجزيه و تحلیل

31-              این بیت از عطّار نیشابوری را « خلق ترسند از تو من ترسم ز خود/ کز تو نيکو دیده ام از خویش بد» با جمله «الهی تر سانم از بدی خود ، بیامرز مرا به خوی خود » از خواجه عبدالله انصاری مقایسه کنید.

32-              در شعر «همای رحمت » چرا شاعر خودرا در توصیف علی(ع) عاجز می داند؟

33-              آرایه های ادبی را در بیت زیر مشخّص کنید.

                علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدارا   که به ما سوا فکندی همه سایه همارا

ترکیب

34-              شما نیز مناجاتی شبیه مناجات خواجه عبدالله انصاری بنویسید.

35-          علی(ع) را در چند جمله توصیف کنید.

درس2

طبقه ی دانش

1-  انواع حماسه را تعریف کرده ، معرفی کنید.

2-  معنی لغت مشخص شده در این بیت را بنویسید :« هم اکنون تورا ای نبرده سوار / پیاده بیاموز مت کارزار»

درک و فهم

3-  بیت زیر را معنی کنید:

«چو رهّام گشت از كشانی ستوه        بپیچید زو روی و شد سوی کوه»

4-  معنی و مفهوم عبارت های زیر را بنویسید:

الف) سر به گرد آوردن                                        ب) عنان گران کردن

5-  مفهوم مصراع « توقلب سپه را به آیین بدار» چیست؟

     6- بیت زیر چه آرایه ای دارد ؟                                                                                                             « سزد گر بداری سرش در کنار    زمانی بر آسایی از کارزار»

 الف) تشبیه          ب) کنایه                   ج) واج آرایی                د) اغراق

6-  در بیت « چو بوسید پیکان سر انگشت اوی / گذر کرد بر مهره ی پشت اوی»

الف) مرجع ضمیر « اوی» را در مصراع اول و دوم مشخّص کنید

ب) این بیت بیانگر کدام ویژگی رستم در جنگاوری است؟

کاربرد

7-  ویژگی های حماسه را در درس « رستم و اشکبوس» مشخّص کنید.

8-  کدام یک از ویژگی های حماسه در این بیت وجود دارد؟

پیاده به از چون تو پانصد سوار                           بدین روز و این گردش کارزار

تجزیه و تحلیل

9-                   با توجه به درس « رستم و اشکبوس » شکست رهّام در برابر اشکبوس و اشکبوس در برابر رستم را چگونه ارزیابی می کنید؟

10-         آرایه ی موجود در بیت زیر چیست؟

   سزد گربداری سرش در کنار              زمانی بر آسایی از کارزار

ارزشیابی

11-         با مقایسه ی داستان رستم و سهراب و داستان رستم و اشکبوس بنویسید  کدام یک از این دو داستان تراژدی است ؟چرا؟

 

درس 3

طبقه دانش:

1-               حمله حیدری جزو کدام یک از حماسه هاست؟

2-               معنی لغت مشخّص شده در این مصراع چیست؟ « فلک باخت از سهم آن جنگ ،رنگ»

3-  معنی لغت مشخّص شده در این مصراع چیست؟ « بر انگیخت ابرش بر افشاند گرد»

4-  عبارت کنایی« دندان به دندان خاییدن » یعنی چه؟

5-  در منظومه ی « حمله ی حیدری » شاعر به چه موضوعی پرداخته است؟

درک و فهم

6-  یک آرایه تشبیه در بیت زیر معیّن کنید .مفهوم مصراع دوم را بیان کنید:

     شجاع غضنفر وصی  نبی      نهنگ یم قدرت حق ، علی

7-  در بیت« بیفشرد چون کوه پا بر زمین / بخایید دندان به دندان کین ، منظور « دندان به دندان خاییدن» چیست؟

8-  خلاصه درس « حمله ی حیدری » را بیان کنید.

9-  مفهوم بیت زیر چیست؟

« پرید از رخ کفردر هند رنگ           تپیدند بت خانه ها در فرنگ»

10-         مفهوم کنایی این مصراع را بیان کنید : به سر کوفت شیطان دودست دریغ

11-         دربیت زیر منظور از کلمات مشخّص شده چیست؟

« به جر بازوی دین و شیر خدا       که شد طالب رزم آن اژدها »

12-         آرایه ی ادبی استفاده شده را در بیت زیر مشخّص کنید:

« چو آن آهنین کوه آمد به دشت              همه رزمگه کوه فولاد گشت»

کاربرد

13-         کدام یک از ویژگی های حماسه در بیت زیر وجود دارد؟

دم تیغ بر گردنش چون رسید            سر عمرو صد گام از تن پرید.

14-شعر حمله ی حیدری از باذل مشهدی حماسه ی طبیعی است یا مصنوع ؟ چرا؟

« بر افراخت پس دست خیبرگشا                  پی سر بریدن بیفشرد پا»

تجزیه و تحلیل

15-شخّصیت علی (ع) رادر داستان « حمله ی حیدری » با داستانی که از مثنوی نقل شده است مقایسه کنید.

16- چرا « حمله ی حیدری » جزو حماسه های مصنوع است ؟

17- ویژگی های حماسه ی مصنوع رادر درس حمله ی حیدری مشخّص کنید.

18- دو آرایه ی ادبی در بیت زیر مشخّص کنید:

« چو آن آهنین کوه آمد به دشت               همه رزمگه کوه فولاد گشت»

19- چه آرایه ای در بیت زیر به کار رفته است؟

شجاع غضنفر وصی نبی                 نهنگ یم قدرت حق علی

20- دو آرایه ی به کار رفته در بیت زیر را مشخّص کنید:

« بر افراخت پس دست خیبرگشا     پی سر بریدن بیفشرد پا»

21- با خواندن بیت زیر چه احساسی به شما دست می دهد ؟ در یک بند بنویسید.

         چو غلتید در خاک آن ژنده فیل   بزد بوسه بر دست او جبرئیل

ارزشیابی

22-قافیه های درس « حمله ی حیدری » رابررسی کنید و بنویسید کدام یک از ابیات قافیه اش غلط است ؟ چرا؟

23- با توجه به ویژگی های «حماسه» شعر حمله ی حیدری را ارزیابی کنید.

درس4

طبقه ی دانش

1-  دو گونه ی رایج ادبیات نمایشی را نام ببرید.

2-  فیلم نامه را تعریف کنید.

3-  نمایشنامه را تعریف کنید.

4-  دو تن از فیلم نامه نویسان ایرانی را نام ببرید.

5-  در کدام نوع از ادبیات نمایشی ویژگی های صحنه و چشم اندازهای آن شرح داده می شود؟

6-  کدام یک از شخصیت های زیر جزو فیلم نامه نویسان نیست؟

الف) عباس کیا رستمی        ب)یحیی دولت آبادی            ج) محسن مخملباف

7-  فیلم های تلویزیونی بر اساس کدام نوع ادبیات نمایشی ساخته می شود؟

در ک

8-  آرایه ی تشحیص رادر جمله ی زیر مشخّص کنید:

«ماهی ها به دور پاهای علی طواف می کردند و پاهای اورا بوسه باران».

9-  خلاصه درس « بچه های آسمان» را بنویسید.

10-        درداستان « بچه های آسمان» علی کدام یک از خصوصیات زیر را ندارد؟

الف) ایثار        ب) احساس مسؤولیت        ج) سماجت         د) رقابت

11-چرا علی در داستان « بچه های آسمان» می کوشد به مقام سوم در مسابقه دست یابد؟

12-نور ساطع از سفیدی بیش از حد پاهای علی دردرس«بچه های آسمان» بیانگر چه نکته ای است؟

13-چرا معلّم در خواست علی را برای شرکت در مسابقه پذیرفت؟

14-با این که نویسنده در ابتدای مسابقه می گوید : « رسیدن به رده های پایین تر نیز برای علی غیر ممکن است» او چرا به مقام اول می رسد؟

کاربرد

15- درس « بچه های آسمان» جزو کدام نوع ادبی است ؟ چرا؟

16- در داستان « بچه های آسمان » کدام ویژگی ادبیات داستانی معاصر دیده می شود؟

17- زاویه ی دید داستان چگونه است؟

تجزیه وتحلیل

18- هدف از نوشتن فیلم نامه ی «بچه های آسمان » چه بوده است؟

19- این قسمت ازمتن درس« بچه های آسمان» بیانگر چه نکته ای است؟

«علی محو تماشای اطراف است عده ای از خانواده ها در حال گرفتن عکس هستند و در کنار فرزندان خود با آب میوه و شیرینی ازآن ها پذیرایی می کنند ، علی بند کفش را محکم گره می زند کفش او یک جفت کتانی کهنه است»

20- چرا نویسنده اسم فیلم خودرا« بچه های آسمان» نامیده است؟

21- فیلم بچه های آسمان را بامتن درس مقایسه کنید.

22- چرا نویسنده ، زهرا را به عنوان ذهنیت علی معرفی می کند؟

23- علی و زهرا در « بچه های آسمان» چه شخصیتی دارند؟

24- چرا علی در پایان مسابقه ناراحت به نظر می رسد با اینکه او اول شده است؟

25- چه نتیجه ای از این جمله ی عمر وبن لیث می گیرید. « اصبحت امیراً واَمسَیتُ اسیرا».

ترکیب

26- با پیروی از شیوه ی نویسنده ، فیلم « بچه های آسمان» را به گونه ی دیگر به پایان برسانید.

27- فیلم نامه ی« بچه های آسمان» را به صورت نمایشنامه نوشته آن را در صحنه اجرا کنید.

28- داستان « بچه های آسمان» را باز نویسی کنید.

29- بعداز تماشای فیلم « بچه های آسمان» احساس خودرا نسبت به علی و خواهرش بنویسید.

30- نام دیگری برای داستان « بچه های آسمان» انتخاب کنید.

31- ماجرای مربوط به عمروبن لیث را ادامه دهید.

ارزشیابی

32- نظر شما در باره ی رفتار و عملکرد « علی» در این فیلم نامه چیست؟

درس 5

طبقه دانش:

1- معني کلمه ی مشخص را بنویسید: «با حال استیصال پرسیدم».

2- از آثار محمد علی جمال زاده چهار مورد نام ببرید.

3- داستان کوتاه در ایران با کدام اثر شروع شده است؟ مؤلف آن کیست؟

4- آغازگرسبگ واقع گرایی در نثر معاصر کیست؟

5- مفهوم این کنایات را بنویسید: سماق مکیدن ، شکم را صابون زدن، آسمان جل

6- معنی لغت مشخص شده در این عبارت را بنویسید :« مصطفی بی نهایت چُلمن است.»

7- بعداز مشروطه در داستان نویسی چه تحولاتی به وجود آمد؟

         

 

 

درک

8- در عبارت زیر ارکان تشبیه مشخص کنید:«مصطفی به عبارت معهود،ابتدا مبلغی سرخ و سیاه شد و بالاخره صدایش بریده مثل صدای قلیانی که آبش را کم و زیاد کنند از نی پیچ حلقوم بیرون آمد.»

9- برای ضرب المثل "از ماست که برماست" ، معادل مناسب دیگری بیان کنید.

10- مفهوم جمله زیر را بنویسید:

«یکی ازحضارکه کبّاده ی شعروادب می کشیدجلورفته وجبهه ی شاعر را بوسید».

11- نقطه اوج داستان :«کباب غاز» را مشخص کنید.

12- متن زیررا معنی کنید:

   تنها همان رتبه های بالا را وعده بگیر و مابقی را نقداً خط بکش و بگذار سماق بمکنند.

13- « چند مرد حلاّج بودن » چه مفهوم کنایی دارد؟

14- مفهوم عبارت زیرا بیان کنید:

« این قدر خورده ایم که نزدیک است بترکیم » کاه از خودمان نیست کاهدان که از خودمان است ».

15- این جمله را به فارسی روان برگردانید:

       « کلوخی دوسه فراهم نهاد تا قلیه ای بکند».

16- چهارموردازاصطلاحات عامیانه درس را مشخص کرده معنی آن هارا بنویسید.

کار برد

17- ویژگی سبکی داستان «کباب غاز» رادر متن درس مشخص کنید.

تجزیه و تحلیل

18- محوری ترین پیام داستان « کباب غاز» چیست؟

19- در داستان «کباب غاز » مصطفی چه شخصیّتی دارد؟ توضیح دهید.

21- داستان « بچّه های آسمان » را با«کباب غاز » مقایسه کنید.

22- شعر « ازماست که بر ماست » را باداستان « کباب غاز» مقایسه کنید.

ترکیب

23- داستان «کباب غاز» را به گونه ی دیگر به پایان برسانید.

ارزشیابی

24- رفتار های شخصّیت های داستان را از دیدگاه خود نقد کنید.

درس6

طبقه دانش:

1-  از آثار بزرگ علوی چهار مورد نام ببرید.

2-  در جاهای خالی واژگان مناسب قراردهید:«نویسنده ی توانا..........در نگارش کتاب ..................تحت تأثیر «گیله مرد» نوشته ی« بزرگ علوی» بوده است.

3-  داستان « گیله مرد » از کدام مجموعه ی بزرگ علوی انتخاب شده است؟

4-  محتوا و درون مایه ی داستان گیله مرد چیست؟

5-  تأثیر داستان « گیله مرد » رادرکدام یک از آثار جلال آل احمد می توان دید؟

6-  معنی واژه های مشخص شده را بنویسید. « نفیر باد نعره های عجیبی از قعر جنگل به سوی کومه همراه داشت.»

7-  واژه ی مشخص شده دراین عبارت به چه معنی است؟« هر کدام از این مأمورین وقتی خانه ی کسی را تفتیش می کردند، چیزی گیر شان می آمد.»

8-  چه عاملی مانع ازآن شدکه گیله مرد محمد ولی را از پای در آورد؟

درک

9-  پیام و سخن اصلی « بزرگ علوی » در داستان « گیله مرد» چیست؟

10-         منظورازعبارت زیردرداستان«گیله مرد»چیست؟ «باران هنگامه کرده بود،باد چنگ می انداخت می خواست زمین را از جا بکند».

11-         آیا می توانید داستانی نظیر داستان « گیله مرد» بیان کنید که در آن ظلم ستیزی وجود داشته باشد؟

12-         از داستان « گیله مرد» چه درسی هایی برای زندگی کسب می کنید.

13-         خلاصه درس « گیله مرد» را بیان کنید.

14-         نمونه هایی از اغراق ، کنایه رادر متن درس« گیله مرد» مشخص کنید.

15-      معنی کنایات مشخص شده را بنویسید: «در تمام مدّت ، محمد ولي وكیل باشی ،دست بردار نبود ، تهدید می کرد زخم زبان می زد ، حساب کهنه پاک می کرد

16-         کدام گزینه از ویژگی های داستان « گیله مرد » نیست؟

الف ) دارای جنبه های نمادین است.

ب) توصیف طبیعت در آن جایگاه ویژ ه ای دارد.

ج) از کنایات و اصطلاحات عامیانه درآن استفاده شده است.

د) بیانگر واقعیات تلخ اوضاع اجتماعی و سیاسی خاصّ است.

تجزیه و تحلیل

17-         چرا داستان « گیله مرد» راداستان کوتاه به حساب می آوریم؟

18-         چرا مأموردوم گیله مردرا كشت؟

19-         با خواندن این داستان،کدام قسمت آن شمارا تحت تأثیر قرار می دهد ؟چرا؟

20-         نقطه اوج این داستان کدام قسمت است؟

21-         با توجّه به داستان، شخصّیت وکیل باشِی را توضیح دهید.

22-         با توجه به داستان « گیله مرد» به چه واقیعاتی از جامعه روز گار نویسنده می توان پی برد؟

23-         دو اثر « کباب غاز » « گیله مرد» هر دو در زمرۀ داستان کوتاه اند ، این دو اثررا از نظر شیوه ی نگارش مقایسه کنید.

24-         دربند زیر،کدام یک از واقیعت های تلخ اجتماعی و سیاسی عصر نویسنده منعکس شده است؟ « در آن ولایت ،آدم های خان يك مرتبه مثل مور و ملخ می ریختند توی دهات ، از گاو و گوسفند گرفته تا جوجه و تخم مرغ ، هر چه داشتند می بردند ، به بچّه و پیرزن رحم نمی کردند».

25-         سه آرایه ادبی غیر تکراری در عبارت زیر مشخص کنید:                                             «غرّش باد ، آوازهای خاموش را افسار گسیخته کرده بود و رشته های باران آسمان تیره را به زمین گل آلوده ،می دوخت».

ترکیب

26-          اگر شما به جای نویسنده ی داستان « گیله مرد » بودید ما جرا را چگونه به پایان می بردید؟

27-          با توجه به داستان « گیله مرد» اگر شما به جای گیله مرد بودید ، درهنگام خلع سلاح محّمد ولی چه اقدامی می کردید؟

ارزشیابی

28-شیوه هايی که « گیله مرد» برای احقاق حقوق خود بر گزیده بود ، به نظر شما درست بوده است ؟چرا ؟

29 – داستان « گیله مرد» را با داستان« شووشون » مقایسه کنید سپس بیان کنید کدام یک می تواند تأثیر بیشتری در خواننده داشته باشد؟ چرا؟

دانش

1-  از آثار سیمین دانشور دو مورد نام ببرید.

2-  معنی لغات مشخّص شده را بنویسید:                                                                                  وسط میدان هیمه گذاشته اند قربانش بروم تنها می آید سی میدان.

3-  عبارت « شلخته دروکنید تا چیزی گیرخوشه چین ها بیاید بیانگرکدام خصوصیت اخلاقی یوسف ( گوینده جمله ) است.

4-  خلاصه داستان سووشون را بیان کنید.

5-  جمله ی زیر را به نثر روان بنویسید: « تصدّق قد و بالات بشم آلان که راه بیفتيم خروس خوان می رسیم.»

6-  « مورو زنبور » در حکایت نقل شده از کتاب اسرار التو حید نماد چه انسان ها یی هستند؟    کاربرد

7-  حکایت « مور و زنبور » از اسرار التوحید جزو کدام نوع ادبی است ؟ چرا؟

تجزیه و تحلیل

8-               شخصیّت یوسف را با توجه به محتوای درس تبیین کنید.

9-               به نظر شما چرا پاسبان مانع تشیيع جنازه ی یوسف می شوند؟

10-          با توجه به آن چه دردرس آمده است ، بگویید سووشون چیست؟

11-          نثر داستان « سووشون » را با «کباب غاز» مقایسه کنید.

12-          در حکایت نقل شده از اسرار التوحید چه پیامی نهفته است؟

درس 8

دانش

1-  معنی لغت مشخص شده را بنویسید: « لا بد خودت را یک جنتلمن تصور کرده ای»

2-  اصلی ترین مسائل در حوزه ادب پایداری را بیان کنید.

درک

3-  لگری ، چه چیزی را لازمه ی سپردن مسؤولیت مبا شری به عموتم می دانست ؟ چرا؟

4-  در شعر « من برآنم که با داستان من و تو با دشمن رویاروی توانیم شد ودر برابر مجازاتش خواهیم ایستاد » چه عاملی را لازمه ی مقاومت در برابر دشمن می داند؟

کاربرد

5-  شعر تورا می خوانم ، جزو کدام نوع ادبی است؟چرا؟

6-  کدام یک از مسائل مربوط به ادبیات پایداری در داستان « کلبه ی عموتم » بیشتر جلوه گر است؟

تجزیه وتحلیل

7-               اعتقاد به سرای باقی در کدام بخش از سخنان « عموتم» وجود دارد ؟ مشخص کنید.

8-               شخصیّت «عموتم» در داستان « کلبه عموتم» چگونه است؟توضیح دهید.

ترکیب

9-               احساس خود را بعد از خواندن داستان «کلبه عموتم» بنویسید.

10-          اگر شما به جای نویسنده ی داستان بودید،آن را چگونه به پایان می بردید.

ارزشیابی

11-   شعر « تورا مي خوانم » را با شعر « در بیابان های تبعید » مقایسه کنید سپس بیان کنید در کدام شعر ، ویژ گی های ادب پایداری بر جسته تر است؟

درس 9

دانش

1-  نام شاعر شعر « از یک انسان » را بیان کنید.

2-  زیتون نماد چیست و نشانه ی کدام کشور است؟

3-  متن زیر معّرف کدام یک از شاعران ادب پایداری است؟

« درسال 1941 میلادی در یکی از دهکده های فلسطین ، اشغالی به دنیا آمد در شش سالگی به دلیل هجوم اشغالگران اسرائیلی آواره شدو چندین بار به زندان افتاد او را شاعر فلسطین نامیده اند.

4-  درجمله ی « سرزمین من زمرّد است» معنی زمرّد چیست؟

5-  شعر  دربیابان های تبعید از کدام شاعر است؟

6-  معنی لغت مشخص شده در کدام گزینه است؟ « برسبیل تلطّف جوابش باز داد                                                                                     الف) مهربانی کردن                  ب) دوستی کردن                ج) بخشش کردن

 

درک

7-     در جمله « سرزمین ما زمرّد است » چه نوع تشبیهی به کار رفته است؟

8-               چرا شاعر سرزمین خود را به زمرّد تشبیه کرده است؟

9-               در جمله « نرون مرد ولی رم نمرده است، باچشم هایش می جنگند » مرجع ضمیر "ش" چیست؟

10-          منظور از چشم در جمله «با چشم هایش می جنگد» چیست؟

11-          درعبارت « فرشتگان سرودهای صلح و شادی را برای چوپانان می خواندند » کلمات مشخص شده چه مفهومی دارد؟

12-          مفهوم کلمات مشخص شده را درعبارت زیر بنویسید:                                             بهارهای پیاپی رادر بیابان های تبعید می گذرانیم با عشق خود چه کنیم ، در حالی که چشمانمان پر از خاک و شبنم یخ زده است.

13-     مصراع های زیر چه مفهومی دارد؟ بیان کنید. « از سایه های آبی ، خارهای سرخ / براجساد به جا مانده وطعمه ي عقاب زاغ شده فروریخت .

14-     شعرزیر را معنی کنید:

بردهانش زنجیر بستند/ دست هایش را به سنگ مردگان آویختند / و گفتند : تو قاتلی .

15-         دو توصیف زیبا دردرس « بیابان های تبعید » مشخص کنید که بیانگر پایداری مردم در مقابل ظلم باشد.

16-         موضوع شعر  بیابان های تبعید چیست؟

17-         با توجه به شعر از یک انسان  برداشت و استنباط خود را از ترکیب  زیبای کوچک بیان کنید.

18-         در عبارت « غذایش را ، تن پوشش را و پرچمش را ربودند « پرچم نشانه ی چیست؟

19-         مفهوم این بیت چیست؟   در طبع جان اگر وفایی بودی / نوبت به تو خودی نیامدی از دگران.

20-         در بیت زیر کلمات «گور» چه معانی دارد؟بیان کنید.

بهرام كه گور می گرفتی همه عمر       دیدی که چگونه گور بهرام گرفت.

کاربرد

21-          قالب شعر زیر چیست؟

آن قصرکه جمشیددراو جام گرفت               آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت

بهرام که گور می گرفتی همه عمر                دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

22-       شعر « دربیابان های تبعید » در حیطه ی کدام یک از انواع ادبی قرارمی گیرد؟

23-       ویژگی های ادب پایداری رادر شعر « بیابان های تبعید » مشخص کنید.

24-       ویژگی های ادبیات پایداری رادرشعر «از یک انسان » مشخص کنید.

25-       با توجه به حکایت ص 77 ضرب المثل هایی بنویسید که حاوی نکات ترتیبی و اخلاقی باشد.

تجزیه وتحلیل

26-       به نظر شما چرا شاعر «غذاو تن پوش» راهم ردیف «پرچم» آورده است؟

27-       آوردن ضرب المثل  ها در میان متن ها چه تأثیری می تواند داشته باشد؟

28-       قالب شعر « از یک انسان » چیست؟

ترکیب

29-          احساس خودرا بعداز خواندن شعر « از یک انسان» بنویسید.

30-          شعر « از یک انسان »را به صورت داستان کوتاه بنویسید.

31-          احساس خودرا بعد از خواندن شعر « دربیابان های تبعید» بنویسید.

32-          با توجّه به حکایت نقل شده از « اخلاق محسنی» شماداستان را به گونه ای دیگر به پایان ببرید.

ارزشیابی

33-شعر « از یک انسان» را با الگوی شعر حماسی مقایسه کنید.

34-برخوردحضرت عیسی با شخص ابله و تأثیر و نتیجه ی آن راارزیابی کنید.

درس 10

دانش

1-  مؤلف کتاب «کارگران دریا» کیست؟

2-  آثار ویکتور هوگو را نام ببرید.

3-  معنی لغت مشخص شده را بنویسید:                                                                           شاخه های عظیم به وضعی موحش سیخ ایستاده بودند.

درک

4-در عبارت « انسان باید مثل گربه باشد » وجه شبه آن چیست؟

5-ارکان تشبیه رادرجمله ی زیر مشخص کنید:

« کوزت احساس می کرد که قلبش مثل یک گلوله ی نخ درسینه اش بالا و پایین می جهد».

تجزیه وتحلیل

1-               « کوزت» و«زن تناردیه» در رمان هوگو چه شخصیتی دارند؟

2-               داستان «دخترک بینوا » را با « هدیه ی سال نو» مقایسه کنید.

ترکیب

3-  اگر شما به جای « دخترک بینوا » بودید با زن تناردیه چگونه رفتار می کردید؟

در س 11

دانش

1-               چهار مورد از آثار«ا. هنری » را نام ببرید.

2-               وضع ظاهری خانه ی « دلا» چگونه توصیف شده است؟

3-               جمله « ای کاش اهمیت در نگاه تو باشد نه در چیزی که به آن می نگري » از کیست؟

4-          شهرت « ویلیام سیدنی پورتر» مرهون جیست؟

5-               معنی لغت مشخص شده را در عبارت زیر بیان کنید.                                             «چراغ را دراصلاح کردن بکش»

درک

6-  آیه ی « لاتدرکه الابصار و هو یدرک الابصار » با کدام قسمت درس مائده های زمینی ارتباط داد؟

7-  آندره ژیددر عبارت زیر چه امری را مهم تر می شمارد؟

«ناتا نائیل ای کاش عظمت در نگاه تو باشد نه در آن چیز که به آن می نگری»

8-               مفهوم عبارت زیررا توضیح دهید:

« زندگی معجون دردآوری است از لبخند های زودگذرو انبوه غم و اندوه وسیلاب اشک و زاری» .

9-          دونمونه آرایه ی تشبیه و استفاده شده رادرمتن درس مشخص کنید.

10-          محتوای درس« هدیه ی سال نو » چیست؟

11-          شأن نزول آیه ی « ویوثرون علی انفسهم ولو کان بهم خصاصه » رابنويسید و آیه را ترجمه کنید.

کاربرد

12- « هدیه سال نو » ، اثر. اُ. هنری جزو کدام نوع ادبی است ؟چرا؟

13 -درس « هدیه ی سال نو » از نظر قالب و محتوا جزو کدام دسته ازآثار ادبی است؟

تجزیه وتحلیل

13-          شخصیّت « دلا» درداستان چگونه است؟ توضیح دهید.

14-          از داستان« هدیه ی سال نو » چه پیامی دریافت می شود؟

15-          جمله ی« کاش عظمت در نگاه تو باشد.......» از آندره ژیدرا با این شعر سپهری » چشم ها را باید شست » جوردیگر بایددید مقایسه کنید و نتیجه را بنویسید.

16-          درمتن زیرچرا نویسنده تأکیدمی کندکه درخشندگی به فسفر وابسته است؟

« ناتانائیل ، اعمال مابه ما وابسته است هم چنان که در خشندگی به فسفر».

17-       دردرس مائده های زمینی « ناتانائیل » چه کسی است ؟ توضیح دهید.

18-      جستجوی خدا دردرس « مائده های زمینی » اثر آندره ژید چگونه بیان شده است؟

19-     شخصیّت « مادام سوفیا» رادرداستان تحلیل کنید.

20-     ویژگی های داستان کوتاه رادردرس « هدیه سال نو » مشخص کنید.

21-     هدایای که « دلا»و« جیم» برای یکدیگر تهیه کرده بودید . اگر چه برای هیچ کدام قابل استفاده نبود به چه دلیلی موجب خوشحالی و خرسندی آن ها شد؟

22-     شخصیّت اصحاب رسول الله (ص) در حکایت « تحفه الاخوان» چگونه بیان شده است ؟توضیح دهید.

ترکیب

23-          با پیروی از سبک نویسنده ، ماجرای این داستان را به گونه ی دیگر تغییردهید.

24-          احساس خود را بعداز خواندن داستان « هدیه سال نو» بنویسید.

25-          احساس خودرا درباره ی اصحاب پیامبر (ص) بنویسید.

ارزشیابی

26-     درس « هدیه ی سال نو» را با ویژگی های داستان کوتاه مقایسه کنید.

 

درس 12

 

دانش

1 -معنی واژه های مشخّص شده رادر مصراع های زیر بنويسید:  الف) روزی تفقّدی کن دوریش   بینوا را

 برگرفته از گروه زبان و ادبیات فارسی استان تهران

+ نوشته شده در  سه شنبه هفدهم خرداد 1390ساعت 8:54  توسط م.امینی ثانی | 
غزل ۶۱۳

ذوقی چنان ندارد بی دوست زندگانی

دودم به سر برآمد زین آتش نهانی

شیراز در نبسته‌ست از کاروان ولیکن

ما را نمی‌گشایند از قید مهربانی

اشتر که اختیارش در دست خود نباشد

می‌بایدش کشیدن باری به ناتوانی

خون هزار وامق خوردی به دلفریبی

دست از هزار عذرا بردی به دلستانی

صورت نگار چینی بی خویشتن بماند

گر صورتت ببیند سر تا به سر معانی

ای بر در سرایت غوغای عشقبازان

همچون بر آب شیرین آشوب کاروانی

تو فارغی و عشقت بازیچه می‌نماید

تا خرمنت نسوزد تشویش ما ندانی

می‌گفتمت که جانی دیگر دریغم آید

گر جوهری به از جان ممکن بود تو آنی

سروی چو در سماعی بدری چو در حدیثی

صبحی چو در کناری شمعی چو در میانی

اول چنین نبودی باری حقیقتی شد

دی حظ نفس بودی امروز قوت جانی

شهر آن توست و شاهی فرمای هر چه خواهی

گر بی عمل ببخشی ور بی‌گنه برانی

روی امید سعدی بر خاک آستانست

بعد از تو کس ندارد یا غایه الامانی

 

 

غزل ۶۱۷

نه طریق دوستانست و نه شرط مهربانی

که به دوستان یک دل سر دست برفشانی

دلم از تو چون برنجد که به وهم درنگنجد

که جواب تلخ گویی تو بدین شکردهانی

نفسی بیا و بنشین سخنی بگو و بشنو

که به تشنگی بمردم بر آب زندگانی

غم دل به کس نگویم که بگفت رنگ رویم

تو به صورتم نگه کن که سرایرم بدانی

عجبت نیاید از من سخنان سوزناکم

عجب است اگر بسوزم چو بر آتشم نشانی؟

دل عارفان ببردند و قرار پارسایان

همه شاهدان به صورت تو به صورت و معانی

نه خلاف عهد کردم که حدیث جز تو گفتم

همه بر سر زبانند و تو در میان جانی

اگرت به هر که دنیا بدهند حیف باشد

و گرت به هر چه عقبی بخرند رایگانی

تو نظیر من ببینی و بدیل من بگیری

عوض تو من نیابم که به هیچ کس نمانی

نه عجب کمال حسنت که به صد زبان بگویم

که هنوز پیش ذکرت خجلم ز بی زبانی

مده ای رفیق پندم که نظر بر او فکندم

تو میان ما ندانی که چه می‌رود نهانی

مزن ای عدو به تیرم که بدین قدر نمیرم

خبرش بگو که جانت بدهم به مژدگانی

بت من چه جای لیلی که بریخت خون مجنون

اگر این قمر ببینی دگر آن سمر نخوانی

دل دردمند سعدی ز محبت تو خون شد

نه به وصل می‌رسانی نه به قتل می‌رهانی

 

 

 

غزل ۶۲۲

 

چشم رضا و مرحمت بر همه باز می‌کنی

چون که به بخت ما رسد این همه ناز می‌کنی

ای که نیازموده‌ای صورت حال بی‌دلان

عشق حقیقتست اگر حمل مجاز می‌کنی

ای که نصیحتم کنی کز پی او دگر مرو

در نظر سبکتکین عیب ایاز می‌کنی

پیش نماز بگذرد سرو روان و گویدم

قبله اهل دل منم سهو نماز می‌کنی

دی به امید گفتمش داعی دولت توام

گفت دعا به خود بکن گر به نیاز می‌کنی

گفتم اگر لبت گزم می‌خورم و شکر مزم

گفت خوری اگر پزم قصه دراز می‌کنی

سعدی خویش خوانیم پس به جفا برانیم

سفره اگر نمی‌نهی در به چه باز می‌کنی

 

 

غزل ۶۲۸

تا کی روم از عشق تو شوریده به هر سوی

تا کی دوم از شور تو دیوانه به هر کوی

صد نعره همی‌آیدم از هر بن مویی

خود در دل سنگین تو نگرفت سر موی

بر یاد بناگوش تو بر باد دهم جان

تا باد مگر پیش تو بر خاک نهد روی

سرگشته چو چوگانم و در پای سمندت

می‌افتم و می‌گردم چون گوی به پهلوی

خود کشته ابروی توام من به حقیقت

گر کشتنیم بازبفرمای به ابروی

آنان که به گیسو دل عشاق ربودند

از دست تو در پای فتادند چو گیسوی

تا عشق سرآشوب تو همزانوی ما شد

سر برنگرفتم به وفای تو ز زانوی

بیرون نشود عشق توام تا ابد از دل

کاندر ازلم حرز تو بستند به بازوی

عشق از دل سعدی به ملامت نتوان برد

گر رنگ توان برد به آب از رخ هندوی

 

 

 

غزل ۶۳۵

 

اگرم حیات بخشی و گرم هلاک خواهی

سر بندگی به حکمت بنهم که پادشاهی

من اگر هزار خدمت بکنم گناهکارم

تو هزار خون ناحق بکنی و بی گناهی

به کسی نمی‌توانم که شکایت از تو خوانم

همه جانب تو خواهند و تو آن کنی که خواهی

تو به آفتاب مانی ز کمال حسن طلعت

که نظر نمی‌تواند که ببیندت که ماهی

من اگر چنان که نهیست نظر به دوست کردن

همه عمر توبه کردم که نگردم از مناهی

به خدای اگر به دردم بکشی که برنگردم

کسی از تو چون گریزد که تواش گریزگاهی

منم ای نگار و چشمی که در انتظار رویت

همه شب نخفت مسکین و بخفت مرغ و ماهی

و گر این شب درازم بکشد در آرزویت

نه عجب که زنده گردم به نسیم صبحگاهی

غم عشق اگر بکوشم که ز دوستان بپوشم

سخنان سوزناکم بدهد بر آن گواهی

خضری چو کلک سعدی همه روز در سیاحت

نه عجب گر آب حیوان به درآید از سیاهی

 

غزل ۶۱۳

ذوقی چنان ندارد بی دوست زندگانی

دودم به سر برآمد زین آتش نهانی

شیراز در نبسته‌ست از کاروان ولیکن

ما را نمی‌گشایند از قید مهربانی

اشتر که اختیارش در دست خود نباشد

می‌بایدش کشیدن باری به ناتوانی

خون هزار وامق خوردی به دلفریبی

دست از هزار عذرا بردی به دلستانی

صورت نگار چینی بی خویشتن بماند

گر صورتت ببیند سر تا به سر معانی

ای بر در سرایت غوغای عشقبازان

همچون بر آب شیرین آشوب کاروانی

تو فارغی و عشقت بازیچه می‌نماید

تا خرمنت نسوزد تشویش ما ندانی

می‌گفتمت که جانی دیگر دریغم آید

گر جوهری به از جان ممکن بود تو آنی

سروی چو در سماعی بدری چو در حدیثی

صبحی چو در کناری شمعی چو در میانی

اول چنین نبودی باری حقیقتی شد

دی حظ نفس بودی امروز قوت جانی

شهر آن توست و شاهی فرمای هر چه خواهی

گر بی عمل ببخشی ور بی‌گنه برانی

روی امید سعدی بر خاک آستانست

بعد از تو کس ندارد یا غایه الامانی

 

 

غزل ۶۱۷

نه طریق دوستانست و نه شرط مهربانی

که به دوستان یک دل سر دست برفشانی

دلم از تو چون برنجد که به وهم درنگنجد

که جواب تلخ گویی تو بدین شکردهانی

نفسی بیا و بنشین سخنی بگو و بشنو

که به تشنگی بمردم بر آب زندگانی

غم دل به کس نگویم که بگفت رنگ رویم

تو به صورتم نگه کن که سرایرم بدانی

عجبت نیاید از من سخنان سوزناکم

عجب است اگر بسوزم چو بر آتشم نشانی؟

دل عارفان ببردند و قرار پارسایان

همه شاهدان به صورت تو به صورت و معانی

نه خلاف عهد کردم که حدیث جز تو گفتم

همه بر سر زبانند و تو در میان جانی

اگرت به هر که دنیا بدهند حیف باشد

و گرت به هر چه عقبی بخرند رایگانی

تو نظیر من ببینی و بدیل من بگیری

عوض تو من نیابم که به هیچ کس نمانی

نه عجب کمال حسنت که به صد زبان بگویم

که هنوز پیش ذکرت خجلم ز بی زبانی

مده ای رفیق پندم که نظر بر او فکندم

تو میان ما ندانی که چه می‌رود نهانی

مزن ای عدو به تیرم که بدین قدر نمیرم

خبرش بگو که جانت بدهم به مژدگانی

بت من چه جای لیلی که بریخت خون مجنون

اگر این قمر ببینی دگر آن سمر نخوانی

دل دردمند سعدی ز محبت تو خون شد

نه به وصل می‌رسانی نه به قتل می‌رهانی

 

 

 

غزل ۶۲۲

 

چشم رضا و مرحمت بر همه باز می‌کنی

چون که به بخت ما رسد این همه ناز می‌کنی

ای که نیازموده‌ای صورت حال بی‌دلان

عشق حقیقتست اگر حمل مجاز می‌کنی

ای که نصیحتم کنی کز پی او دگر مرو

در نظر سبکتکین عیب ایاز می‌کنی

پیش نماز بگذرد سرو روان و گویدم

قبله اهل دل منم سهو نماز می‌کنی

دی به امید گفتمش داعی دولت توام

گفت دعا به خود بکن گر به نیاز می‌کنی

گفتم اگر لبت گزم می‌خورم و شکر مزم

گفت خوری اگر پزم قصه دراز می‌کنی

سعدی خویش خوانیم پس به جفا برانیم

سفره اگر نمی‌نهی در به چه باز می‌کنی

 

 

غزل ۶۲۸

تا کی روم از عشق تو شوریده به هر سوی

تا کی دوم از شور تو دیوانه به هر کوی

صد نعره همی‌آیدم از هر بن مویی

خود در دل سنگین تو نگرفت سر موی

بر یاد بناگوش تو بر باد دهم جان

تا باد مگر پیش تو بر خاک نهد روی

سرگشته چو چوگانم و در پای سمندت

می‌افتم و می‌گردم چون گوی به پهلوی

خود کشته ابروی توام من به حقیقت

گر کشتنیم بازبفرمای به ابروی

آنان که به گیسو دل عشاق ربودند

از دست تو در پای فتادند چو گیسوی

تا عشق سرآشوب تو همزانوی ما شد

سر برنگرفتم به وفای تو ز زانوی

بیرون نشود عشق توام تا ابد از دل

کاندر ازلم حرز تو بستند به بازوی

عشق از دل سعدی به ملامت نتوان برد

گر رنگ توان برد به آب از رخ هندوی

 

 

 

غزل ۶۳۵

 

اگرم حیات بخشی و گرم هلاک خواهی

سر بندگی به حکمت بنهم که پادشاهی

من اگر هزار خدمت بکنم گناهکارم

تو هزار خون ناحق بکنی و بی گناهی

به کسی نمی‌توانم که شکایت از تو خوانم

همه جانب تو خواهند و تو آن کنی که خواهی

تو به آفتاب مانی ز کمال حسن طلعت

که نظر نمی‌تواند که ببیندت که ماهی

من اگر چنان که نهیست نظر به دوست کردن

همه عمر توبه کردم که نگردم از مناهی

به خدای اگر به دردم بکشی که برنگردم

کسی از تو چون گریزد که تواش گریزگاهی

منم ای نگار و چشمی که در انتظار رویت

همه شب نخفت مسکین و بخفت مرغ و ماهی

و گر این شب درازم بکشد در آرزویت

نه عجب که زنده گردم به نسیم صبحگاهی

غم عشق اگر بکوشم که ز دوستان بپوشم

سخنان سوزناکم بدهد بر آن گواهی

خضری چو کلک سعدی همه روز در سیاحت

نه عجب گر آب حیوان به درآید از سیاهی

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه 13 بهمن1389ساعت 13  توسط علیرضا ملکی
+ نوشته شده در  دوشنبه شانزدهم خرداد 1390ساعت 11:50  توسط م.امینی ثانی | 

دلی کامد ز عشق دوست در جوش

بماند تا قیامت مست و مدهوش

ز بسیاری که یاد آرد ز معشوق

کند یکبارگی خود را فراموش

بر اومید وصال دوست هر دم

قدح‌ها زهر ناکامی کند نوش

برون آید ز جمع خود نمایان

بیندازد ردای و فوطه از دوش

اگر بی دوست یک دم زو برآید

شود در ماتم آن دم سیه‌پوش

فروماند زبان او ز گفتن

بماند تا ابد حیران و خاموش

درین اندیشه هرگز نیز دیگر

بننشیند دل عطار از جوش

 

 

عقل کجا پی برد شیوهٔ سودای عشق

باز نیابی به عقل سر معمای عشق

عقل تو چون قطره‌ای است مانده ز دریا جدا

چند کند قطره‌ای فهم ز دریای عشق

خاطر خیاط عقل گرچه بسی بخیه زد

هیچ قبایی ندوخت لایق بالای عشق

گر ز خود و هر دو کون پاک تبرا کنی

راست بود آن زمان از تو تولای عشق

ور سر مویی ز تو با تو بماند به هم

خام بود از تو خام پختن سودای عشق

عشق چو کار دل است دیدهٔ دل باز کن

جان عزیزان نگر مست تماشای عشق

دوش درآمد به جان دمدمهٔ عشق او

گفت اگر فانیی هست تو را جای عشق

جان چو قدم در نهاد تا که همی چشم زد

از بن و بیخش بکند قوت و غوغای عشق

چون اثر او نماند محو شد اجزای او

جای دل و جان گرفت جملهٔ اجزای عشق

هست درین بادیه جملهٔ جانها چو ابر

قطرهٔ باران او درد و دریغای عشق

تا دل عطار یافت پرتو این آفتاب

گشت ز عطار سیر، رفت به صحرای عشق

 

 

 

 

هر که دایم نیست ناپروای عشق

او چه داند قیمت سودای عشق

عشق را جانی بباید بیقرار

در میان فتنه سر غوغای عشق

جمله چون امروز در خود مانده‌اند

کس چه داند قیمت فردای عشق

دیده‌ای کو تا ببیند صد هزار

واله و سرگشته در صحرای عشق

بس سر گردنکشان کاندر جهان

پست شد چون خاک زیرپای عشق

در جهان شوریدگان هستند و نیست

هر که او شوریده شد شیدای عشق

چون که نیست از عشق جانت را خبر

کی بود هرگز تو را پروای عشق

عاشقان دانند قدر عشق دوست

تو چه دانی چون نه‌ای دانای عشق

چشم دل آخر زمانی باز کن

تا عجایب بینی از دریا عشق

در نشیب نیستی آرام گیر

تا برآرندت به سر بالای عشق

خیز ای عطار و جان ایثار کن

زانکه در عالم تویی مولای عشق

 

 

 

ای عشق تو با وجود هم تنگ

در راه تو کفر و دین به یک رنگ

بی روی تو کعبه‌ها خرابات

بی نام تو نامها همه ننگ

در عشق تو هر که نیست قلاش

دور است به صد هزار فرسنگ

قلاشان را درین ولایت

از دار همی کنند آونگ

عشقت به ترازوی قیامت

دو کون نسخت نیم جو سنگ

 

 

 

آنچه من در عشق جانان یافتم

کمترین چیزها جان یافتم

چون به پیدایی بدیدم روی دوست

صد هزاران راز پنهان یافتم

چون به مردم هم ز خویش و هم ز خلق

زندگی جان ز جانان یافتم

چون درافتادم به پندار بقا

در بقا خود را پریشان یافتم

چون فرو رفتم به دریای فنا

در فنا در فراوان یافتم

تا نپنداری که این دریای ژرف

نیست دشوار و من آسان یافتم

صد هزاران قطره خون از دل چکید

تا نشان قطره‌ای زآن یافتم

خود چه بحر است این که در عمری دراز

هرگزش نه سر نه پایان یافتم

شمع‌های عشق از سودای دوست

در دل عطار سوزان یافتم

 

 

عشق بالای کفر و دین دیدم

بی نشان از شک و یقین دیدم

کفر و دین و شک و یقین گر هست

همه با عقل همنشین دیدم

چون گذشتم ز عقل صد عالم

چون بگویم که کفر و دین دیدم

هرچه هستند سد راه خودند

سد اسکندری من این دیدم

فانی محض گرد تا برهی

راه نزدیکتر همین دیدم

چون من اندر صفات افتادم

چشم صورت صفات بین دیدم

هر صفت را که محو می‌کردم

صفتی نیز در کمین دیدم

جان خود را چو از صفات گذشت

غرق دریای آتشین دیدم

خرمن من چو سوخت زان دریا

ماه و خورشید خوشه‌چین دیدم

گفتی آن بحر بی نهایت را

جنت عدن و حور عین دیدم

چون گذر کردم از چنان بحری

رخش خورشید زیر زین دیدم

حلقه‌ای یافتم دو عالم را

دل در آن حلقه چون نگین دیدم

آخر الامر زیر پردهٔ غیب

روی آن ماه نازنین دیدم

آسمان را که حلقهٔ در اوست

پیش او روی بر زمین دیدم

بر رخ او که عکس اوست دو کون

برقع از زلف عنبرین دیدم

نقش های دو کون را زان زلف

گره و تاب و بند و چین دیدم

هستی خویش پیش آن خورشید

سایهٔ یار راستین دیدم

دامنش چون به دست بگرفتم

دست او اندر آستین دیدم

هر که او سر این حدیث شناخت

نقطهٔ دولتش قرین دیدم

جان عطار را نخستین گام

برتر از چرخ هفتمین دیدم

+ نوشته شده در  یکشنبه 10 بهمن1389ساعت 21  توسط علیرضا ملکی
+ نوشته شده در  دوشنبه شانزدهم خرداد 1390ساعت 11:43  توسط م.امینی ثانی | 
نوشته شده در تاريخ سه شنبه سوم خرداد 1390 توسط اميدمصلح

يكي از مسائلي كه در معارف ديني ودر حقيقت عالم وجود دارد اينستكه اسامي كه نزد خدا وجود دارد يا بعبارت ديگر خدا خود انها را انتخاب ميكند‚ با حقيقت ماهيت وعينيتشان يكي ميباشند.مثلا وقتي خدا پيامبر را در كتب اهل كتاب احمد به معناي ستوده ترين معرفي ميكند‚ در عالم واقع يعني اگر اين شخص يا ماهيت(يعني پيامبر) را كنار هر چيز يا ماهيتي در كل عالم وخلقت قراردهيم درعالم واقع او ستوده تر بلند مرتبه تر و والاتر است. يااگر خدا حضرت مريم را در قران صديقه معرفي ميكنديعني صدق در تمام مراتب وجودي وظهوري ايشان در عالم (نه فقط در زبان وراستگويي زباني )قابل رويت است و امثال  ذالك .

اينرا براي اين مطرح كردم كه طبق روايات خداوند نه اسم براي حضرت زهرا خود انتخاب كرده كه با توضيحات بالا مشخص شد اين نه اسم براي ايشان نه فقط اسم بلكه نه مرتبه وجودي وشان يا بعبارت ديگر عين ماهيت وحقيقت وجودي ايشان است كه اگر براي شناخت ايشان به توضيح هر كدام از اين اسامي (كه بعضي از انها را در جواب ان شخص بيان كردم ودر ذيل مي ايد)بپردازيم ساليان دراز طول ميكشد وشايد ذره اي از حق مطلب ادا نشود. شايد در اينده مقداري در حد وسع به ان بپردازم ولي همانطور كه گفتم هدف از نگارش اين اوراق بيان مختصري در مورد علت عزاداري براي ايشان است كه بي ارتباط به موضوع بالا نميباشد.

اما جوابم به ان دوست:من براي آن جسم كتك خورده وآن روح  رنج كشيده ناراحتم اما علت اصلي عزاداري من براي او اين رنجها نيست. شايد احساسات من  راجع به مصائب زندگي ظاهري ايشان روزي فروكش كند يا دچار فراز وفرود. شودشايد اصلا من بقول شما(مخاطبم ان دوست سوال كننده است)با سيلي خوردن فاطمه كاري نداشته باشم اما........:

با اسم صديقه او كاردارم: چون كسيكه ماهيتش مساوي وعين معناي اين اسم است‚ صدق در تمام مراتب وجودي او ودر تمام ظواهر وبواطن زندگي او(نه فقط درزبان كه البته بخشي از صدق است)جريان دارد (صدق يعني عين حقيقت و واقعيت است وذره اي خلاف در ان راه ندارد)اگر من هم بخواهم اينگونه شوم بايد با اين اسم او پيوند بخورم. اگر بخواهم با حقيقت هستي و انچه در عالم‚ در  واقعيت جريان داردپيوند بخورم و زندگي معنوي وحتي مادي خودرابر پايه ان بنا كنم نه بر پايه خرافات وتوهمات واميال وارزوها .اگر بخواهم كاملا منطبق وهماهنگ با همه عالم باشم و.......بايد با اين مرتبه وجودي پيوند بخورم. بايد متوجه اين شان از شوؤن ايشان باشم اگر ميخواهم ظهوري كه در دنيا در رابطه با خودم‚ انسانها ‚طبيعت وخداوند از خود نشان ميدهم تماما صدق وذره اي نفاق وعدم اخلاص در ان نباشد‚بايد او با اسم صديقه اش بر من نازل شود و...

با اسم زهراي او هم كار دارم: يعني اسمي كه نشان ميدهد او مظهر جامع اسم الله است ظرفيست كه حقيقت بطور يكپارچه در او ظهور كرده‚ ومعرفت خدا بطور تام وتمام در او نهاده شده است و خدا باين وسيله‚ بهانه خلقت كه خود در كتابش فرموده معرفتش است را تكميل كرده است بهمين علت است كه زهرا مانند نور ميدرخشد واز او معرفت خدا بر تمام عالم وموجودات بر حسب استعدادو درخواست ونيازشان جاري ميشود. ميخواهم معرفت خدا را بواقع دارا شوم واز اين معرفت يوناني وتوهمي وقبيله اي جدا شوم پس بايد با اسم زهراي او پيوند بخورم و او با اسم زهرايش بر من نازل شود.

با اسم مباركه اوهم كار دارم: چون كلمه مبارك را زياد ميگويم يا ميشنوم در ازدواج تولد‚خريد و..ولي شايد معنايش را نميدانم مبارك يعني خير ثابتي كه در چيز يا ماهيتي  وجود دارد وهر كس با ان ماهيت پيوند بخورد يا حتي بر خورد كند‚باعث رشد وزياد شدنش ميشودمگر ميشود انتظار بركت ومبارك بودن از زندگي داشت ولي متوجه كسي نبود كه بركت وخير در وجودش تثبيت شده و هر كس با اين اسم وشان ومرتبه نوراني او پيوند بخورد‚ زندگيش در ابعاد مختلف از جمله زناشويي‚ واقعا مبارك ميشودودائما خيرو بركت و تعالي ورشد از ان ميجوشد. چيزي كه امروز به صورت يك ارزو و اكسير درامده ودر زندگي افراد كمي ميتوان انرا يافت.

با اسم بتول او هم كار دارم: زيرا او از غير خدا بريده وآزاد است منهم ميخواهم آزاد باشم ميخواهم غل وزنجيري در پايم نباشدو آزادانه پرواز كنم بايد به اسم بتول او توجه كنم بايد او را در اين شان تمنا كنم.

با اسامي زكيه وطاهره او هم كار دارم: زيرا در يك كلام جان من نياز به تزكيه دارد .احتياج دارد كه مانند اينه شودتا تمام حقايق عالم به ان بتابدودر ان انعكاس يابد.حقيقت وجودي او پاك ومطهر است ونفس چه انساني از پاكي بدش مي ايد؟ميخواهم از الودگيها بديها خباثتهادور شوم مگر لذتي با ان قابل قياس است ؟مگر ميشود اينرا خواست ولي متوجه هويتي نشد كه ماهيت ودرونش مانند اسمش تزكيه شده است و اگر با اين اسم بر من نازل شود مرا هم تزكيه ميكند.

با اسامي راضيه ومرضيه او هم كار دارم :ميخواهم در عالم به تقديرات وسرنوشتم راضي باشم واز اين طريق احساس ارامش كنم. ميخواهم مانند انساني باشم كه از نوك قله كوه حوادث عالم در مورد خود وجهان را مينگرد.نه از دامنه وپايين. مي خواهم با رضايت به رضاي الهي خدا را از خود راضي كنم. ميخواهم بالا و پايين شدن اين دنيا در من تاثبري نداشته باشدمگر اين در اين زمانه شدنيست؟چه فرقيست بين كسيكه اينگونه است و كسيكه اينگونه نيست؟ ميخوا هم با رضايت به قضاي پروردگارم به حكمت كارهاي او پي ببرم ودر جوار قربش ارام گيرم كه چه زيبا خدا اورا صدا زد: يا ايتها النفس المطمئنه ارجعي الي ربك راضيه مرضيه فادخلي في عبادي وادخلي جنتي. رسيدن به اين مقام فقط در سايه توجه اين وجود نازنين وبي همتا‚ يعني مادر تمام پيامبران ميسر است.

ودر اخر با فاطمه كار دارم: چون پيامبر فرمود خدا به اين خاطر اورا فاطمه نامگذاري كرده چون او ودوستانش از اتش جهل وجهنم و از تاريكيها فطم شده اند (يعني جدا وكنده شده اند)باو عشق ميورزم چون ميخواهم از هر نوع جهل وناداني وكم خردي جدا شوم. زيرا ميخواهم از اتش جهنم كه تبلوراين دنياي من است جدا بمانم اگر باو پيوند بخورم‚ اگر به فاطمه وصل شوم او من را هم مانند خود از هر چه غير خداست فطم وجدا ميكنداو مرا از هر مانعي در راه كمال ووصال رفيق اعلي يعني خداي عزيزم جدا ميكند.

 

هر كدام از اين اسماء اقيانوس بي انتهاييست از معاني ومعرفت كه نميبايست نوشت و خواند. فقط بايد ديد و سير كرد كجا ميتوانيم قطره اي از اقيانوس بي انتهاي اين شخصيت عظيم كه در روايات مجسمه خوبي بلكه بالاتر‚ شب قدر‚ كوثر وحجت بر امامان نام و لقب گرفته را بفهميم.من براي رسيدن به همه خوبيهايي كه در بالا گفتم متوجه او ميشوم(تاكيد ميكنم نه فقط دانستن اين خوبيها بلكه وجدان كردن ورسيدن به انها) ودر خانه او ميروم. اگر به در خانه او برويم درب نيم سوخته ميبينيم اگر چشمانمان را هم ببنديم نداي فاطمه را كه براي نجات بشر از انحراف فرياد ميزند را ميشنويم ضجه اش را در سقط محسنش در ميابيم. من وساير شيعيان به فاطمه بعنوان وسيله عزاداري براي رسيدن به اهداف اين دنيا نگاه نميكنيم ولي وقتي سراغ او ميرويم ناچار مصائب او را ميبينيم نميدانم  اين مصائب   را که  بر او وارد كرده كاري هم ندارم. من او را براي تعالي خود ميخواهم ميخواهم زندگيم با حقيقت عالم هستي كوك شود نه يك عمر اسير اوهام باشم ولي چه كنم هر وقت سراغ او ميروم و دلم را متوجه او ميكند صداي غربت او وفرزندان وهمسرش مرا به گريه وا ميدارد وبه نوحه و عزاداري سوق ميدهد.من براي انسان شدن سراغ او ميروم نه عزاداري كردن اما چه كنم تاريخ غربت او را فرياد ميزند .

+ نوشته شده در  شنبه چهاردهم خرداد 1390ساعت 12:32  توسط م.امینی ثانی | 

چهار شاعر زبردست در مجلسى به دور هم نشستند که عبارت بودند از:

1- عنصرى(ابوالقاسم حسن بن احمد، از شاعران بزرگ دوره غزنویان).

2- عسجدى(ابونظر عبدالعزیز بن منصور از شعراى بزرگ عصر غزنویان).

3- فرخى(ابوالحسن على بن جولوغ سیستانى از شعراى بزرگ عصر غزنویان).

4- فردوسى(ابوالقاسم ادیب بزرگ و شاعر سترگ و سخن سراى نامى ایرانى و اسلامى‌که در سال 409 یا 410 ه ‍ق در سن 80 سالگى از دنیا رفت و قبرش در طوس نزدیک مشهد قرار دارد).

عنصرى و عسجدى و فرخى در شهر غزنین، در باغى مجلس انسى داشتند. فردوسى در سفر خود، به غزنین وارد گردید. اتفاقا خبر ورود فردوسى به سه شاعر نامبرده رسید. و بین آنها بگو مگو شد که آیا فردوسى را به مجلس خود راه دهند یا نه؟ سرانجام عنصرى گفت: ما فردوسى را با گفتن شعر، امتحان مى‌کنیم اگر خوب به میدان آمد، او را در مجلس همیشگى خود مى‌پذیریم.

این پیشنهاد مورد قبول واقع شد. با فردوسى ملاقات کردند. پس از احوالپرسى و خیر مقدم، عنصرى گفت: ما چهار نفر مى‌خواهیم با هم یک رباعى بگوئیم، هر یک از ما سه نفر، یک مصرع آن را مى‌گوئیم و تو مصرع چهارمش را بگو. فردوسى قبول کرد.

عنصرى گفت: چون عارض تو، ماه نباشد روشن.

عسجدى گفت: مانند رخت، گل نبود در گلشن.

فرخى گفت: مژگانت همى گذر کند از جوشن.

فردوسى بى‌درنگ گفت: مانند خدنگ گیو در جنگ پشن[1].

همه شاعران از زیبائى سخن فردوسى و آگاهى او بر تاریخ سلاطین، و حسن تعبیر او در شعر، که رباعى را یک رباعى حماسى نمود، تعجب کردند، تا آن جا که عنصرى، فردوسى را نزد سلطان محمود غزنوى معرفى کرد.

فردوسى در آن جا اشعارى گفت، که سلطان محمود، بسیار از زیبائى ظاهر و باطن اشعار او در شگفت شد، و گفت: مجلس ما را فردوس برین ساختى.

و بنا به نقل قاضى نورالله شوشترى، فردوسى به خاطر همین جمله، معروف به این لقب(فردوسى) گردید.



[1]- یعنى مانند تیر راست و بلند گیو(پسر گودرز) در جنگی که در محل پشن رخ داد(که در آن، تورانیان فتح کردند و اکثر پسران گودرز کشته شدند(.

+ نوشته شده در  شنبه چهاردهم خرداد 1390ساعت 11:12  توسط م.امینی ثانی | 

دو راه پایه‌ای و اساسی برای اینکه مغزتان را سالم و سرحال نگه دارید وجود دارد: تنوع و کنجکاوی. وقتی هر کاری که انجام می‌دهید از روی عادت‌تان است و زندگی بر یک روال می‌گذرد، بدانید که وقت تغییر است.
اگر هر شب پیش از خواب جدول حل می‌کنید و این عادت‌تان شده است، وقتش است که تفریح وقت خوابتان را عوض کنید و ورزش دیگری برای مغزتان بیابید. در مورد دنیای دور و برتان کنجکاو باشید و به جستجوی این بروید که بفهمید هر چیزی چگونه کار می‌کند.
این تلاش برای فهمیدن بیشتر به مغزتان کمک می‌کند که سریع‌تر و تاثیرگذارتر عمل کند. 10 کلک ساده هم ما به شما پیشنهاد می‌دهیم تا با به کارگیری آنها کمی ورزش کنید:  





 


 

1 - کتاب بخوانید:

یک کتاب انتخاب کنید. کتابی با موضوعی کاملاً جدید. موضوعی که تاکنون در مورد آن اطلاعی نداشتید. هر هفته در یک موضوع جدید کارشناس و خبره شوید. با این کار نه تنها ورزش می‌کنید، بلکه به این همه ناشر و نویسنده ایرانی هم که بازاری برای فروش کتاب‌هایشان پیدا نمی‌کنند کمک می‌کنید.

2-  بازی کنید:

بازی راه بسیار خوبی برای مغز شماست که مهارت‌هایش را به امتحان بگذارد. سودوکو (جدول اعداد)، جدول کلمات، مکعبهای روبیک و بازی‌های الکترونیکی که این روزها در موبایل‌ها به وفور یافت می‌شوند، می‌توانند به بالا رفتن مهارت‌های مغز شما و تقویت حافظه‌تان کمک کنند.

این باز‌ی‌ها خودشان هم نوعی تفریح هستند. البته زمانی شما از این بازی‌ها بیشترین سود را می‌برید که روزی چند دقیقه با آنها وقت بگذرانید، نه ساعت‌ها.

3 -  از دست مخالفتان استفاده کنید:

هر از گاهی یک روز را اختصاص دهید قبه استفاده از دست مخالفتان.

اگر چپ دست هستید با دست راستتان در را باز کنید. اگر راست دست هستید تلاش کنید کلید را با دست چپ بچرخانید. همین کار ساده باعث می‌شود مغزتان راه‌های جدیدی ایجاد کند. ساعتتان را در دست چپتان ببندید تا یادتان بماند که از دست مخالفتان استفاده کنید.

4 -  شماره تلفن حفظ کنید:

این تلفن‌های امروزی هم گاهی دردسرند. در حافظه این تلفن‌ها می‌توان همه اطلاعات را ذخیره کرد. برای همین است که این روزها دیگر کمتر کسی شماره تلفن حفظ می‌کند، در صورتی که حفظ کردن شماره تلفن تمرین خیلی خوبی برای مغز است. هر روز یک شماره جدید یاد بگیرید.


5 - برای مغزتان غذا بخورید:

مغز شما به چربی‌های سالم نیاز دارد. روغن‌های ماهی، خشکبار، دانه‌های مغذی و روغن زیتون جزو این دسته از غذاها هستند. شروع کنید به خو.ردن این گونه غذاها و از خوردن چربی‌های اشباع شده پرهیز کنید.

6 - خرق عادت کنید:

اغلب مردم عادت‌هایشان را دوست دارند؛ وقت‌کشی‌ها و تفریحاتی که می‌توانند تا ساعت‌ها ادامه پیدا کنند. اما هرگاه چیزی تبدیل به طبیعت دوم انسان شد، دیگر مغز برای انجام آن انرژی نمی‌سوزاند.

اگر واقعا می‌خواهید مغزتان جوان بماند با عادت‌هایتان مبارزه کنید. درها را با دست مخالفتان باز کنید و دسرتان را قبل از غذا بخورید. همه این کارها باعث می‌شود مغزتان از خواب بیدار شود و دوباره دنیا را ببیند.

7 - از راه‌های متفاوت بروید:

به هر کجا که می‌خواهید بروید از راهی متفاوت و جدید بروید.همین تغییر کوچک در عادت‌های روزانه باعث می شود برای مغزتان در پیدا کردن مسیرها تمرین کند.

اگر همیشه از یک سمت خیابان راه می‌رفتید به سوی دیگر خیابان برودی. وارد مغازه‌های جدید شوید و خلاصه هر کاری که عادت‌های روزانه شما را می‌شکند انجام دهید.

8 -  یک مهارت جدید کسب کنید:

یادگیری یک مهارت کاری جدید باعث می‌شود بخش‌های مختلفی از مغز شما به کار بیفتد. با این کار حافظه‌تان هم وارد بازی می‌شود، شما مهارت‌های جدیدی یاد می‌گیرید که به شما کمک می‌کند کارهای متفاوت انجام دهید.

9 - فهرست تهیه کنید:

فهرست‌ها خارق‌العاده‌اند. تهیه فهرست به شما کمک می‌کند موارد مختلف را به هم پیوند دهید. فهرستی از همه مکان‌هایی که به آنها سفر کرده‌اید تهیه کنید. نام همه غذاهایی را که تاکنون چشیده‌اید روی کاغذ بیاورید.

از بهترین هدایایی که تا به حال دریافت کردید فهرست تهیه کنید. هر روز یک فهرست تهیه کنید تا حافظه‌تان شخم بخورد اما حواستان هم جمع باشد که خیلی به این فهرست‌ها تکیه نکنید. فهرست تهیه کنید اما بدون آن به خرید بروید. فهرست را وقتی استفاده کنید که هر چه به ذهنتان می‌رسید خریدید.

10 - یک تفریح جدید پیدا کنید:

یک مهارت جدید پیدا کنید که زیاد هم گران نباشد. عکاسی با دوربین دیجیتال، نقاشی، ساز زدن، روشی جدید در نوشتن می‌توانند گزینه‌های خوبی برای شما باشند

+ نوشته شده در  پنجشنبه دوازدهم خرداد 1390ساعت 17:45  توسط م.امینی ثانی | 
 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ

پیوندهای روزانه
سایت سارا شعر
آرشیو پیوندهای روزانه
نوشته های پیشین
فروردین 1393
اسفند 1392
مرداد 1392
تیر 1392
خرداد 1392
فروردین 1392
اسفند 1391
آبان 1391
شهریور 1391
مرداد 1391
خرداد 1391
اردیبهشت 1391
فروردین 1391
بهمن 1390
آذر 1390
آبان 1390
مهر 1390
مرداد 1390
تیر 1390
خرداد 1390
اردیبهشت 1390
آرشیو موضوعی
اینم بد نیست
زبان فارسي
معني درسها
نمونه سوال
ساير مطالب
پرسش و پاسخ
تصاوير
ادبیات فارسی
سبک شناسی وآرایه های ادبی
ادبیات تخصصی یک و دو سال چهارم انسانی
زبان و ادبیات فارسی سوم انسانی
دمی با ایران
داستان ها
بزرگان این سرزمین و.......
ادبیات چهارم عمومی
نوشته های شخصی
تاریخ ادبیات رشته ی انسانی
پیوندها
آموزش و پرورش نیشابور
وزارت اموزش و پرورش
فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی
انجمن کوهنوردان ایران
کوه چامه
گروه زبان و ادبیات فارسی استان
سیمیای ادب
آریا ادیب
سایت سارا شعر ادبیات داستانب
سایت سارا شعر ادبیات عمومی
ادبیات و علوم انسانی
وبگاه عروض یافتن وزن
طریقت عقل
بزرگ ترین بانک نمونه سؤالات امتحانی
کتابخانه ی مجازی
کتابخانه ی مجازی ایران
اشعار عرفانی شعرای بزرگ
سایت سارا شعر در یک نگاه
جستجو در شعر فارسی
کانون ادبیات ایران
گروه زبان و ادبیات فارسی اداره کل شهرستان های تهران
وبلاگ گروه ادبیات فارسی خراسان رضوی
وبلاگ دکتر فتوحی
وبلاگ دکتر یاحقی
باشگاه دانش پژوهان
کتابخانه گویا
کانون ايرانی پژوهشگران فلسفه و حکمت
سازمان سنجش کشور
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات
واژه های مصوب فرهنگستان
دائره المعارف بزرگ اسلامی
مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی
ایرانیکا
پایگاه اس.آی .دی نمایه ی رایگان نشریات.....
دانلود کتاب الکترونیکی /کتابناک
وب نوشته های رسول آذر قصه گویی و..
قصه گویی برای کودکان وبلاگ تخصصی
بانک اطلاعات نشریات کشور
وب سایت دکتر محمد علی اسلامی ندوشن
وبلاگ گروه ادبیات الیگودرز
آی کتاب
پرستوی مهاجر
گروه ادبیات نیشابور
دوستان جوان رشته ی ریاضی
شمیم ادب
آرزوی قشنگ
مطالب مناسب برای دروس
موسسه فرهنگی فرهنگ سرای فردوسی
دفتر تالیف و برنامه ریزیکتب درسی
گروه های در سی دفتر تالیف
گروه های درسی زبان و ادبیات فارسی
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM